Jetisýda jumys júıeli júrýde

Búgingi bizdiń kezdesýimiz Elbasynyń «Qazaqstannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynyń júzege asyryla bastaǵan kezeńimen sáıkes keldi. Usynylǵan utqyr saıası, ekonomıkalyq reformalar memleketimizdiń jarqyn bolashaǵyn qamtamasyz etýge arnalǵan. Osy kezeńde oblys halqy 300 myńnan astam adamǵa kóbeıip, eki mıllıonǵa jaqyndady, dep kózaıym habardy aıtýdan bastaǵan esepti baıandamasyn Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov odan ári sala-sala boıynsha atqarylǵan jumystar deregine dáıekteme keltirýmen jalǵady. Taldyqorǵan qalasy Almaty ob­lysynyń ortalyǵy bolyp belgilengeli 15 jyldan astam ýaqyt ótse de, halyqtyń suranysyna oraı turǵyn úı salý máselesi mysyqtabandap qana júrgen edi. Shyny kerek, alǵashqy jyldary sapasyz qurylys materıaldarynan kóp qabatty úıler boı kóterip, jeń ushynan úlestirilgen de bolatyn. Al sońǵy 3 jylda halyqty turǵyn úımen qamtamasyz etý jumysynda sanmen qatar, sapaǵa basa nazar aýdaryldy. Dál Taldy­qorǵandaǵydaı bir jazda eki shaǵyn aýdan respýblıkamyzda boı kóter­gen joq. Sondyqtan da, oblys ákimi­niń esebine kelgen halyq áńgimelerin at­qarylǵan jumysqa jaqsy baǵa berýden bastap, odan ári óz qajettilikteri tur­ǵyn úı máselesin kóterdi. Byltyrǵy jyly Jetisý jerinde 8 mln sharshy metrden astam turǵyn úı, 700-ge jýyq áleýmettik nysan jańadan iske qosylǵany sonyń jarqyn dáleli bolsa kerek. Shekaralyq oblys bolǵandyqtan shyǵystaǵy kórshimizden qalyspaı kún sanap órkendep ósý ýaqyt talaby. Esepti kezeńde «Batys Eýropa – Batys Qytaı», «Almaty – Taldyqorǵan» avtoma­gıs­traldary, «Jetigen – Qorǵas» temir joly salyndy. Qytaımen shekarada Qazaqstannyń jalǵyz qurǵaq porty bar «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy quryldy. Bul myqty ekonomıkalyq ósim núktesi bolyp sanalady. Keleshekte 100 myń halqy bar jańa qala el shekarasynda ornalasqan Panfılov aýdany aýmaǵynan boı kótermek. Osyndaı iri jobalardy júzege asyrý, ekonomıkada turaqty ósimdi saqtaý jáne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý «Nurly jol» baǵdarlamasy jáne «100 naqty qadam» Ult josparynyń arqasynda múmkin bolǵanyn Amandyq Batalov basa aıtty. Byltyr Elbasy tapsyrmasyna oraı Almaty oblysyna 529 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa tartylyp, óńir ekonomıkasyn órkendete túsýge septigi tıgenin atap ótken jón. Árıne, bul rette eki ret halyqaralyq ınvestısııalyq forým ótkizilip nátıjesinde quny 983 mlrd teńge bolatyn 39 jobany júzege asyrýǵa kelisimshart jasalǵany málim. Aıtalyq, «Imperııa Fýd» atty ırandyq kompanııa qýattylyǵy jyl saıyn 8 myń tonna iri qara etin qaıta óńdeıtin zaýyt qurylysyn aıaqtap qaldy. Al «Marven Fýd Tıan-Shan» kompanııasy táýligine 90 tonna makaron ónimderin óń­deıtin zaýyt qurylysyn júrgizýde. In­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damý mem­lekettik baǵdarlamasy aıasynda ken óńdep, shoıyn ónimderin shyǵarý boıynsha Tekeli qalasynda «Bapy Mining» JShS 500 jumys ornyn ashýdy kózdep otyr. Bizdiń aldymyzǵa Elbasy «agrarlyq sektor ekonomıkanyń jańa draıverine aınalýy kerek» degen mindet qoıdy. Res­pýblıkada oblysymyz eń iri agrar­lyq óńir­lerdiń biri bolyp sanalady. Aýyl sharýa­shylyǵy ónimindegi úlesimiz 16%-dan asady. 1 mln tonnadan astam dándi daqyl, 275 myń tonna maıly daqyl, 1 mln 662 myń tonna kartop pen kókónis jı­naldy. Eki jylda qant qyzylshasynyń egistigi 6,5 myń gektarǵa jetkizildi. 10 servıstik daıyndaý ortalyqtary quryl­dy. Bıyl Alakól, Aqsý, Sarqan aýdan­dary men Qapshaǵaı qalasynda taǵy 4 or­ta­lyq qurylady. Qyzylshany satyp alý baǵasyn bir tonnasyna 13 myńnan 17 myń teńgege deıin kóterdik. Nátıjesinde, qyzylsha ósirýmen aınalysatyn sharýa qojalyqtarynyń sany 470-ke deıin kóbeıdi. Qant qyzylshasyn jınaý maý­symynda 11 myńnan astam aýyl tur­ǵyn­dary jumys istedi. Sóıtip, 241 myń tonna ónim alyp, 25 myń tonna qant óndirdik, dedi oblys ákimi. Bıylǵy jyly qant qyzylshasynyń egistik alqabyn 9 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyp, 300 myń tonnadan astam ónim jınap, 30 myń tonna qant óndirý jos­par­lanyp otyr. О́tken jylǵy qyzyl­sha qabyl­daýdaǵy qıyndyqtardy boldyrmaý úshin qant qyzylshasyn qabyldap, jınaıtyn eki alań qosymsha salynatyn boldy. Júgeri egistigi úsh jylda 9 myń gek­tarǵa artyp, bıylǵy jyly 78 myńnan astam alańǵa sebilip 507 myń tonna astyq jınalady. Kezinde eki astyq qyrmany salynyp, sharýa qojalyqtarynyń júgerini keptirý jáne saqtaý máselelerin sheshkenin, aǵymdaǵy jyly taǵy ekeýi salynatynyn da oblys ákimi málim etti. Ekinshi krahmal-sirne zaýytyn jańǵyrtý Qarasaı aýdanynda «AzııaAgroFýd» ujymynda júrgizilip, júgerini óńdeý deńgeıin 45-ten 60%-ǵa deıin arttyrýǵa múmkindik týdyrylatyn bolady. Panfılov aýdanynda «Jarkent Frýkt», Eńbekshiqazaq aýdanynda «Apple World» sııaqty iri ınvestorlar Jetisýdyń tól ónimi alma baqtaryn ór­ken­detýge tartyldy. Oblystaǵy ózekti másele turǵyn úımen qamtý «Nurly jol» baǵdarlamasy arqyly «Turǵynúıqurylysjınaqbanki» AQ jáne Qazaqstandyq ıpotekalyq kom­panııa arqyly sheshimin tabýda. Byl­tyr 1 mln 253 myń sharshy metr tur­ǵyn úı salynyp paıdalanýǵa berilgen. Áleý­mettik turǵyda kezekte turǵan jandarǵa 442 páter berilse, aǵymdaǵy jyly 1256 páterden turatyn 98 úı taǵy da el qa­jetin óteıtin bolady. Alaıda, osydan eki jyl burynǵy kórsetkishpen salys­tyr­ǵanda osy jyldyń 1 qańtarynda tur­ǵyn úı kezeginde turǵan adamdar sany 35 myń adamnan asyp otyr. Sonymen qatar, jer telimin alýǵa, týrızmdi damytýǵa, balabaqshalardy kóptep salyp, úsh aýysymdaǵy oqý jáne apatty mektepterdi joıýǵa, kásibı bilik­tiligi joǵary dárigerlerdi óńirge tartý máselesine baılanysty oılar aıtyldy. Amandyq Batalov turǵyndar aldynda esep berýmen qatar, ózi kórip júrgen birqatar problemalardy da aıtyp, ony sheshý joldaryn usyndy. Birin­shiden, aýyl sharýashylyǵy salasyn­da kooperasııa boıynsha jumys tym baıaý júrýde. Ekinshiden, Almaty jáne Taldyqorǵan qalalarynyń aınalasynda azyq-túlik beldeýi tıisti deńgeıde quryl­maǵan. Jeke­legen aýdandarda orta jáne shaǵyn bız­nes­ti damytý sýbek­tileri kóńil tol­tyr­maıdy. Jańa for­mattaǵy rynok joq. Oblys aýmaǵynda kún saıyn 800 myń tonna turmystyq qatty qaldyqtar shyǵa­rylady. Alaıda, kúl-qoqysty qaıta óń­deıtin zaýyt salyn­baǵan. Qoryta kelgende, alda atqarylar jumystar áli de az emes. Sondyqtan, qolda bar múmkindikti utymdy paıdalaný bar­shanyń tól mindeti bolyp sanalady. Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan» Almaty oblysy