Qaryshty qadamdar qanattandyrady

Memleket basshysy aldymyzǵa jahandyq básekege qabilettilikti qamtamasyz etetin ekonomıkalyq ósimniń jańa modelin qurý jóninde irgeli mindetter qoıdy, dep bastady turǵyndar aldyndaǵy esebin oblys ákimi Erik Sultanov. Ol ótken jyldyń qorytyndylary boıynsha makroekonomıkalyq kórsetkishterdiń oń ósimine qol jetkizilgenin atap ótip, atqarylatyn jumystar aýqymyn belgiledi. О́ńirde ınvestısııa tartýǵa úl­ken basymdyq berilgen. Onyń negizgi bóligi aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip, kólik salalaryna baǵyttalǵan. In­ves­­tısııalyq jobalardy qoldaý men júrgizý, kelisimsharttarǵa qol qoıý áleýeti keńinen paıdalanylyp kele­di. Onyń bir mysalyna byltyr Astana qala­synda 33 dıplomatııalyq mıssııa­nyń jetekshilerimen bıznes-lanch uıym­das­tyrylǵanyn aıtýǵa bolady. Osy kez­desýden keıin Estonııanyń, Germanııa­nyń, Malaızııanyń, Shvesııanyń, Qytaı­dyń, Reseıdiń jáne basqa da elderdiń isker toptary arnaıy kelip, yntymaqtas­tyq­ty nyǵaıtýdyń joldaryn talqyla­dy. Ekinshi halyqaralyq «Kyzylzhar Invest» ınvestısııalyq forýmy sheńberinde 22 memorandýmǵa qol qoıylyp, júzege asyrylýda. Baıandamashy astyqty aımaqtyń bas­ty damýyn aıqyndaıtyn agroónerká­sip­tik keshen jaıyna jan-jaqty toqtalyp ótti. Byltyr aýylsharýashy­lyq ónimderiniń kólemi 1,8 paıyzǵa ósip, 416,7 mıllıard teńgeni quraǵan. Gektar berekeliligi 17,2 sentnerden aınalyp, Otan qambasyna 5,5 mıllıon tonna as­tyq quıylǵan. Alys, jaqyn shet elderge 1,5 mıllıon tonna astyq, 250 myń tonna un, 150 myń tonna maıly daqyldardyń tuqymy jóneltiledi. Aldaǵy basty mindetterdiń biri – eginshiliktiń salasyn ártaraptandyrý, teriskeıdiń táýekel­di klımatyna tózimdi bıdaı sorttaryn ósirýge beıimdelý. Jańa elevatorlar, astyq keptirgishter salý jumystary jalǵasyn tabady. Jergilikti jerlerdegi qoımalardy eseptegende, jalpy astyq qabyldaý syıymdylyǵy 6,6 mıllıon tonnaǵa jeteǵabyl. Agroqurylymdarǵa eginshilik­pen qatar, mal sharýashylyǵyn da tabys kózine aınaldyrý jóninde talaptar qoıyp otyrmyz, dedi óz sózinde Erik Hamzauly. Ásirese, tabyndardy asyl tuqymdy maldarmen tolyqtyrý, mal asyldandyrý isin jolǵa qoıý kezek kútpes sharalar bolyp tabylady. Byltyr 20 myń bas iri qara maly satyp alyndy. Tıisti oryndarǵa eldi mekenderde koo­peratıvter qurý, aýyldyqtardy turaq­ty jumystarǵa ornalastyrý, qosal­qy sharýashylyqtar áleýetin tıimdi paıdalaný talaptaryn utymdy júrgizý tapsyrmalary júkteldi. Aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý mańyzdy baǵyttardyń biri sanalady. Onyń óńdeý ónerkásibindegi úlesi 60 paıyz. Tamaq ónimderiniń ón­dirisi 83,6 mıllıard teńgege jetken. Onyń ishinde sary maı óndirisi – 1,6, un – 32,7, irimshik pen súzbe – 6,6, kondıterlik ónimder 12 paıyzǵa ósken. Keleshekte aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý jáne tamaq ónerkásibi kartasy sheńberinde 3,4 myń jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beretin 191 mıllıard teńgeniń 64 ınvestısııalyq jobasyn júzege asyrý kózdelgen. О́ńirlik damýdy qalyptastyrýshy salanyń biri – ónerkásip. Byltyr 192 mıllıard teńgeniń ónimderi shyǵaryldy. Taý-ken, jeńil, hımııa, ónerkásibin damytýǵa úlken ekpin túsirilgen. Mashına jasaý kásiporyndary arasynda «ZIKSTO»AQ jetekshi orynǵa ıe. О́nim shyǵarýdy 1,7 esege arttyra bildi. Jıynda tapsyrystar portfelin qalyp­tastyrý jáne kelisimder jasaý boıynsha kóp jumystar atqarylýy kerek­tigi aıtyldy. Byltyrǵyǵa qara­ǵanda bul kórsetkish 2 ese ósip, 15 mıllıard teńgeni qurady. Olardyń 83 paıyzy temir jol keshenine, 12 pa­ıyzy munaı-gaz salasyna tıesili. О́nerkásipte jańa joǵary tehnologııalyq óndiris qurý boıynsha irgeli mindetter tur. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda ekinshi besjyldyqta ekonomıkanyń basym sektorlarynda júzege asyrylatyn jobalardy eki esege deıin kóbeıtý qajet. Ol úshin 100 mıllıard teńge bolatyn 60-tan astam jobanyń 41-i júzege asyrylýda. Byltyr 9 joba paıdalanýǵa berilip, 300 jańa jumys orny quryldy. Petropavl traktor zaýyty «K-704-4R «Batyr» brendimen zamanaýı tehnıkalar shyǵarady. Maıly daqyldar óńdeıtin «Taıynsha-maı» JShS-niń birinshi kezeńi iske qosyldy. Jyldyq jobalyq qýaty – 300 myń tonna. Sergeevka qalasynda jylyna 10 myń tonna qant shyǵaratyn zaýyt boı kóteredi. Oǵan jergilikti shıkizat paıdalanylady. Sońǵy bir jarym jyl ishinde 15 kásiporynnyń jumysy qaıta jan­da­nyp, 300-den astam jańa jumys orny ashyldy. Byltyr 5 óndiris orny qalpyna keltirildi. Olardyń ishinde «Bıohım» óndiristik kesheniniń qyzmetin qaıtadan qalpyna keltirý erekshe mańyzǵa ıe. Onda 2018 jyly bıoetanol shyǵarý belgilengen. Oblysta kásipkerliktiń 28 myńnan astam sýbektisi jumys isteıdi. Olarda ekonomıkalyq belsendi turǵyndar­dyń úshten bir bóligi jumyspen qamtyl­ǵan. Shaǵyn jáne orta bıznestiń jalpy óńir ónimindegi úlesi – 23,9 paıyz. Bul kórsetkish boıynsha respýblıkada altyn­shy oryndy ıelensek te, ishki rezerv kóz­deri az emes. Bul oraıda, memlekettik qol­daý tetikterin belsendi paıdalanýdyń tıim­diligi zor. Sóz arasynda demeýqarjy bosatý boıynsha oblys birinshi orynda turǵanyn aıta ketken jón. Aýqymdy jobalardy iske asyrýdyń nátıjesinde 10 836 jumys orny saqtalyp qalsa, bıyl 800-den astam jańa jumys ornyn qurý josparlanǵan. Baıandamada turǵyndardy qatty alańdatatyn jol-kólik ınfraquryly­myn jaqsartý jáne jańǵyrtý máseleleri de qamtyldy. Uzyndyǵy 143 shaqyrym «Astana – Petropavl» avtojolyn jańartý jumystary aıaqtaldy. Endi «Petropavl – Reseı Federasııasynyń shekarasy» Qorǵan qalasy baǵytynda jańartý jumystary júrgiziledi. Jer­gi­likti mańyzdaǵy 385 shaqyrym avto­joldy jóndeýge 6,8 mıllıard teńge jumsalǵan. Bıyl 10,7 mıllıard teńge qarastyrylyp, resýrs únemdeý tehno­logııasy qoldanylady. Esepti kezdesýde turǵyndar tarapy­nan qoıylǵan saýaldarǵa jaýap berildi. Usynys-pikirlerdiń birqatary sol jerde sheshimin tapty. Al qordaly problemalar jınaqtalyp, baqylaýǵa alynatyn boldy. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy