Konstıtýsııalyq reforma jáne tarıhı ádilettilik

Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Prezıdenti N.Nazarbaev bılik tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaıta bólý máseleleri jónindegi Úndeýinde halyqqa «elimiz úshin asa mańyzdy, taǵdyrly máseleni usynbaq» oıyn, «Konstıtýsııa men zańdarǵa ózgerister engizý» jónindegi usynystaryn aıtty. «Bizdiń aldymyzda bılik tarmaqtarynyń ókilettikterin qaıta bólý mindeti tur», deı kele, osy mindetti oryndaýǵa kirisý sebebin bylaı dep óte oryndy paıymdady: «Qazir zamannyń dıdary ózgerdi. Biz de ózgerýge tıispiz. Sol sebepti, memlekettiń basqarý júıesin de jańǵyrtatyn kez keldi». Sodan soń óziniń «eldiń múddesi men zamannyń talabyn, urpaqtyń bolashaǵyn oılaı otyryp, osyndaı baılam» jasaǵanyn eskertti jáne «eki negizgi baǵyt boıynsha iske» asyrylmaq reformaǵa túsinik berdi. Prezıdenttiń ózi atap aıt­qandaı, usynylyp otyrǵan baǵ­darlama úsh mindetti sheshýge jaǵdaı jasaıtyn bolady. Birinshiden, saıası júıe­niń turaqtylyq qoryn jasaıdy. Ekinshiden, Úkimet pen Parlamenttiń rólin arttyrady. Bul shara qazirgi zaman­ǵy syn-tegeýrinderge jaýap qaıtarýdyń neǵurlym tıimdi mehanızmin bermek. Prezıdent muny «basqarýdyń neǵurlym kúrdeli júıesi» dep atady. Ol óz ıeligindegi ókilettikterdiń aıtarlyqtaı bóligin bılik tarmaqtaryna berýge sanaly túrde baryp otyrǵanyn atap aıtty. «Men muny jal­ǵyz ǵana maqsatpen – eldi bas­qarýdyń neǵurlym tıimdi, ornyqty, zamanaýı júıesin qurý úshin jasap otyrmyn», – dedi. «Úshinshiden, álem­de memlekettik qurylystyń ámbebap modeli joq. Bári de izdenis ústinde» ekenin eskerte kele, «biz ózimizdiń, keıde erekshe sheshimderimizdi» tabatynymyzdy, «memlekettik qurylystyń bógde modelderin kóshirip alýmen eshqashan aı­na­lyspaǵanymyzdy», bú­kil­halyqtyq talqylaýǵa «usy­nyp otyrǵan reforma eń aldy­men óz tájirıbemizge jáne Qazaq­stannyń óziniń qajettilikterine arqa súıeıtinin» qadap aıtty. Qazaqstan qaı baǵytta júre­di degen saýalǵa jaýap retin­de atalǵan reformalar baǵ­dar­lamasyn usyndy. Úndeý jarııalanysymen kópshilik usynylǵan ózgerister men tolyqtyrýlar jobasyn qoldap, olardy jaqsarta túsýge baǵyttalǵan usynystaryn da bildire bastady. Biz de Memleket basshysynyń syrtqy saıasatqa, ulttyq qaýipsizdik pen eldiń qorǵanys qabiletin arttyrý­ǵa kúsh-jigerin jumyldyrý­dy kózdegen sheshimine rızamyz. Osy jerde, másele kons­tıtý­sııa­lyq ózgerister jaıyn­da bol­­ǵan­­dyqtan, Konstıtý­sııa­da bı­­­lik­­tiń sot tarmaǵy ja­ıyn­­­da memlekettik tilde tu­jy­­­rym­dalǵan qaǵıdattardy meı­­linshe durys túsiný úshin ter­mı­n­derdiń durys qol­dany­lýy da mańyzdy ekenine nazar aýda­r­ǵandy jón kórip otyrmyn. Me­nińshe, engi­ziletin ózge­ris­ter qa­tarynda bulardy da qaper­ge alǵan jón bolar edi. Men jaq­sartýǵa tıis kemshilikke balap otyrǵan jaıttar Negizgi Zań­nyń mem­lekettik tilde emes, orys­­sha daıyn­dalyp, qazaqshaǵa aýda­­rylýy saldarynan ketken bolý­ǵa kerek. Demek, ony túze­te­tin ýaqyt ta keldi, oraıy da týdy. Sondaı-aq, konstıtýsııalyq refor­ma jáne tarıhı ádi­let­tilik qol ustasyp qatar júrse degen tilektemiz. Mem­le­­ket­­tik táýel­sizdikke qol jet­kiz­geni­miz­ben, qazaq halqynyń bu­ry­n­ǵy rejimderde shektel­gen quq­yqtaryn tolyq qal­py­na kel­tirý­men shyndap aı­nalys­padyq. Jańa múmki­n­dikterge ıe bolǵaly otyrǵan Parlament, bál­kim, qazaqtyń ult máselesin eskerer, arnaıy talqylaýlar jasar, sheshilmegen tustaryn aı­qyn­dar, tıisti qujattar qabyl­dar, ár salada qazaqtyń ulttyq múd­deleriniń qoǵalýyn birinshi kezekke qoıar dep úmittenemiz. Prezıdenttiń óz bıliginiń birqatarynan erikti túrde bas tartyp, zań shyǵarýshy jáne atqarýshy bılikti kúsheıtýge sanaly túrde barýyn barshamyz baǵalaı bileıik jáne osy jasalmaq ózgeristerdiń jasampazdyqqa ulasýyna, bılik salalarynyń halyqqa qyzmet etý dárejesiniń jaqsarýyna barshamyz bir kisideı kómekteseıik degen tilek bildiremin. Beıbit QOIShYBAEV, «Ádilet» tarıhı-aǵartý qoǵamy tóraǵasynyń orynbasary