Degdar dáriger

Abaı Qabataıuly Baıgenjınniń qyzmettik mártebelerin, ataqtary men nagradalaryn qysqasha sanamalap shyǵýdyń ózi biraz kólemdi alǵan bolar edi. Eń negizgilerin atap óter bolsaq, ol – medısına ǵylymdarynyń doktory, «Ulttyq ǵylymı medısına ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamynyń dırektory, Eýropa jaratylystaný akademııasynyń tolyq múshesi, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń komıtet tóralqasynyń múshesi, «Barys» jáne «Parasat» ordenderiniń ıegeri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri. Resmı ataq-laýazymdarymen birge jurtshylyq ony azamattyq ustanymy berik adam, óz isiniń kásibı biliktiligi joǵary maman jáne bedeldi basshy, bilikti uıymdastyrýshy, praktık ǵalym ári ulaǵatty tálimger-ustaz retinde jaqsy biledi. Týǵan jerdiń ár adamnyń qalyptasýyna jáne onyń azamat bolyp ósýine tıgizetin yqpaly óte zor. Sebebi kindik qany tamǵan týǵan jer – tek saǵynyshtyń arqaýy ǵana emes, sarqylmas shabyttyń da qaınar kózi. Abaı Qabataıuly Baıgenjın 1947 jyldyń 27 aqpanynda Kókshetaý oblysynyń Botaı aýylynda dúnıege keldi. Ol 1964 jyly Almatydaǵy №25 mektepti bitirgennen keıin, sol jyly Almaty medısınalyq ınstıtýtyna oqýǵa túsip, ony 1970 jyly úzdik támamdaıdy. Aq jeleń kıgen armanshyl jastyń eńbek joly osylaı bastaldy. Kemel bilim men eńbekke degen talpynysyn qatar ushtastyrǵan jas jigit az ýaqytta óz ortasynyń qurmetine bólenip, 1978 jyly Almaty qalalyq klınıkalyq jedel járdem aýrýhanasy bas dárigeriniń orynbasary qyzmetine taǵaıyndaldy. Endi óz biliktiligin arttyrýmen qatar oǵan eńbek ujymy qyzmetiniń barlyq jaýapkershiligin de qosa alyp júrý mindeti júkteldi. Sol jyly kandıdattyq dıssertasııasyn tabysty qorǵap, kókirek aýrýlaryn emdeýdiń jańa tásilin engizetin maman bolyp tanyldy. Tájirıbe talmas izdenisten týady. Týmysynan zerek ári izde­nimpaz Ábekeń osy salanyń jolyna dendep túsip, talaı jandardy ólimnen arashalap, ómirge qaıta oralýyna jaǵdaı jasady. A.Baıgenjınniń ókpe aýrýlarynyń aldyn alý nemese ony birjolata saýyqtyrýdyń ádisterin ázirleý maqsatyndaǵy ǵylymı izdenisteri 1995 jyly óte sátti qorǵap shyqqan doktorlyq dıssertasııasynda jan-jaqty kórinis tapty. Daryndy ári maqsatyna umtylǵan jas ǵalymnyń eńbegi laıyqty baǵalandy jáne respýblıkamyzdyń ǵylymı medısınasynda taǵy bir iri ári keleshegi zor maman ósip kele jatqandyǵy týraly áńgime aıtyla bastady. HH ǵasyrdyń sońǵy shıregi aıtýly da aıryqsha oqıǵalarǵa toly boldy. 1978 jyly qyrkúıek aıynda eldiń astanasynda Dúnıe­júzilik densaýlyq saqtaý uıy­mynyń álemdik deńgeıdegi ǵy­lymı-praktıkalyq konferensııasy ótip, ol Almaty konferensııasy degen atpen medısına tarıhyna endi. Sol jyldardaǵy KSRO-ǵa tán tereń oqshaýlaný jaǵdaıynda bul «syrtqy álemge» kezdeısoq ashylǵan terezedeı bolyp edi. Álemniń 150 memleketinen bilikti ári esimderi dúnıe júzine belgili ǵalym-mamandar kelgen sol asa iri halyqaralyq forým jas ári jańashyl dáriger Abaı Baıgenjınniń ómirinde óshpesteı iz qaldyrdy. Onyń 1981 jyly Jeneva qalasynda ótken Densaýlyq saqtaý isin uıymdastyrýshylardyń halyq­aralyq kýrsyna shaqyrylýy kez­deısoq emes edi. Sol jerden ol «Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý salasynyń sheberi» degen qurmetti ataqpen oraldy. Abaı Qabataıulynyń uıym­dastyrýshylyq talantyna taǵy bir synaq 1988 jylǵa sáıkes keldi. Ol ózi bas bolyp, barlyq jobalaý qujattaryn ázirlep, Aımaqtyq dıagnostıkalyq ortalyq ashyp, soǵan basshylyq jasady. Ol kezde mundaı qurylymdy qurý degenińiz múlde jańa ári beımálim is edi, ony jolǵa qoıý kóp kásibı jáne adamı qasıetterdi talap etti. Almaty turǵyndary medısınalyq qyzmet kórsetýdiń jańashyl ári balamaly túrin laıyqty baǵalady, olar osy mekemeniń qyzmetin belsendi paıdalana bastady. Ońtústik astananyń ortalyq bóliginde ornalasqan bul densaýlyq saqtaý oshaǵy osy kezge deıin halyqqa tabysty ári úzdiksiz qyzmet kórsetip keledi. Jaqsynyń artynda jarqyn iz qalady degen osy. Elimiz táýelsizdik alǵan al­ǵashqy kúnderden bastap Mem­leket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń áleýmettik-ekonomı­kalyq pro­grestiń mańyz­dy faktory bolyp tabylatyn densaýlyq saqtaý salasyna kóp kóńil bólip otyratyny belgili. Ony uıymdastyrý, basqarý jáne qarjylandyrý júıesine refor­ma jasaldy. Eń aldyńǵy qa­tarly jabdyqtary bar ondaǵan medısınalyq ortalyqtar salyndy. Barlyq óńirlerde sapaly medısınalyq qyzmet alý úshin jaǵdaılar jasalýda. «Eldiń bolashaǵy ulttyń densaýlyq jaǵ­daıyna tikeleı baılanysty» – Prezıdenttiń aıtqan osy sózderi dáriger Baıgenjın men onyń áriptesteri qyzmetiniń arqaýyna aınalǵan. Halyqta «kózben kórgenge qol jetedi» degen jaqsy sóz bar. Árıne, bul da adamnyń qabi­­­let-qarymyna baılanys­ty. Densaýlyq saqtaý isiniń táji­rıbeli uıymdastyrýshysy bolyp alǵan Abaı Qabataıuly 2001 jyly Astanada ashylǵan Ulttyq ǵylymı medısınalyq orta­lyqtyń qurylýyna tikeleı atsalysty. Bastapqyda respýb­lıkalyq klınıkalyq aýrýhana bolyp ashylǵan bul mekeme qazir elordadaǵy irgeli medısınalyq ortalyqtardyń birine aınaldy. Ǵylym men tehnıkanyń eń ozyq qural-jabdyqtarymen jaraq­tandyrylǵan bul ortalyq qazir óziniń qyzmeti arqyly elimizde ǵana emes, shet elderge de keńinen tanymal. О́ıtkeni, onyń basshysynyń esiminiń ózi osy ortalyqtyń bedelin arttyryp tur. Aýrý degen aıaq astynan ǵoı. Men budan toǵyz jyl buryn qıyn jaǵdaıǵa tap bolyp, júrek dertine ushyraǵan edim. Qan qysymym atoılap týlap, júrek dertiniń qaýpin odan saıyn asqyndyra tústi. Sol kezde, Allanyń qalaýy­men shyǵar, dáriger Baıgenjın meniń qasymnan tabyldy. Ol aıaq astynan kelgen dertten janymdy aman alyp qalýǵa sebin tıgizdi. Abaı Qabataıuly kúndiz-túni janymda bolyp, barlyq ózgerister men qaýip-qaterlerdi tikeleı ózi qadaǵalady, áıgili kardıohırýrg Iýrıı Pıamen birge júrekke kúrdeli operasııa jasaýdy uıymdastyryp, onymen óziniń mańyzdy baıqaýlarymen jáne usynystarymen bólisti. Biz ádette «janyńda júr jaqsy adam» degen sózdi jaı aıta salýymyz múmkin. Alaıda, bul sózder adamnyń ómiri men óliminiń máselesi sheshilip jatqan kezde óziniń asa aıryqsha mánine ıe bolady. Osyndaıda dárigerlerdiń janqııarlyq, keıde eleýsizdeý eńbeginiń naǵyz baǵasyn sezine bastaısyń, adamdyq jáne dárigerlik boryshyna adal olar ózderiniń bilimi men biliginiń arqasynda qıyndyqqa dýshar bolǵan adamdarǵa kómek qolyn sozady. Kez kelgen dárigerdiń mindeti – árbir syrqattyń ómiri úshin kúreske óziniń janyn salý. Eger sen óz isińniń naǵyz maıtalman mamany bolsań, onda seniń ıgilikti eńbegiń qalaıda halyqtyń kóńilinen shyǵyp jatady. Abaı Qabataıuly – jigeri adamdardyń shynaıy alǵystarynan qýat alatyn, mine, dál sondaı bedeldiń ıesi. Onyń kóp qyrly ári tynymsyz qyzmetiniń tórkininde naǵyz patrıotızm, óz eliniń laıyqty búgini men jarqyn erteńine degen qamqorlyǵy, óziniń azamattyq jáne kásibı boryshyn seziný qasıeti jatyr. Gıppokrattyń antyna bul­jymastaı adaldyq tanytyp, halyq­tyń densaýlyǵyn irgeli ulttyq ıdeıalardyń qataryna kótere bilgen otandyq medısına elıtasynyń kóshbasshylarynyń biri Abaı Qabataıuly desek, munymyz sirá da artyq aıtqandyq emes shyǵar. Qazirgi kúnge deıin Astanadaǵy Ábekeń basqaratyn Ulttyq ǵylymı medısınalyq ortalyqta myńdaǵan kúrdeli ári erekshe operasııalar jasaldy. Munyń ózi ómirge qaıta oralǵan myńdaǵan ǵumyr, qaıta soqqan júrek degen sóz. Qazir úlkender men sábılerge arnalǵan bul ortalyqta ártúrli kúrdeli operasııalar: aorto-koro­narlyq bekemdeý, júrek tamyrlaryna qorǵanysh stendter qoıý, ballondyq angıo­plastıkalyq ota, mı qatparlaryna jáne omyrt­qalarǵa kúrdeli ota jasaý júze­ge asatyn boldy. Árıne, munyń barlyǵy – qazirgi Qazaq­stan me­dısınasynyń naqty jetistikteri. Sońǵy otyz jyldyń kó­leminde A.Baıgenjınniń av­torlyǵymen júrgizilgen zertteýler men izdenis jumystary tek bizdiń elde ǵana emes, shet elderge de keńinen tanymal boldy. Atap aıtqanda, Reseı, Fransııa, Shveısarııa, AQSh, Ger­manııa tárizdi elderden ǵa­lymdar men mamandar ol jetek­shilik etetin ortalyqqa kún qur­ǵatpaı at izin salyp jatady. Tájirıbe almasý maqsa­tynda áriptesteri men seriktes­teriniń shaqyrýymen ózi de shetelderde bolyp turady. Erdiń atyn eńbek shyǵarady. Al onyń eńbegi eldiń jetistigine aınalyp otyr. О́zi qol ushyn sozǵan jáne solardyń jaqyn adamdarynyń birine aınalǵan Abaı Qabataıulynyń atyna aıtylǵan alǵystar jeke áńgime etýge laıyqty óz aldyna bólek taqyryp. Sonymen qatar, onyń elimizdiń joǵary memlekettik marapattaryna san márte ıe bolýy da mańyzy odan kem emes taqyryp. Mereke kúnderi onyń keýdesinde «Barys», «Parasat» ordenderi men «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» degen qurmetti ataqtyń belgisi jarqyraıdy. A.Q.Baıgenjın – shet memleketter men halyqaralyq uıymdardyń kóptegen ataqtary men nagradalarynyń ıesi. 2007 jyly onyń Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń komıtet tóralqasynyń múshesi bolyp saılanýynyń ózi de kóp nárseni ańǵartady. Reseı Densaýlyq saqtaý mınıs­trliginiń qoldaýymen «Densaýlyq assambleıasy» qory ony «Ar-namys, qaıratkerlik, jasampazdyq, meıirbandyq» ordenimen marapattady. 2009-2010 jyldary oǵan «Gıppokrat» jáne «Sokrat» halyqaralyq ordenderi tabys etildi. Ol – «Eýropanyń qurmetti ǵalymy» ataǵyna da ıe. Dál sol 2010 jyly ol Ulybrıtanııanyń eń joǵary marapaty – «Koroleva Vıktorııa» ordeniniń ıegeri atandy. 2011 jyly Abaı Qabataıuly halyqaralyq Sokrat komıtetiniń sheshimi boıynsha «The Name in Science» joǵary tıtýlyn aldy, al onyń esimi HHI ǵasyrdaǵy eń úzdik ǵalymdar kitabynyń tizbesine jazyldy. Ony tapsyrý saltanatty sharasy London qalasynda ótti. Abaı Qabataıulynyń kósh­bas­shylyq qasıeti, uıymdas­tyrý­shylyq talanty jáne azamattyq belsendi ustanymy Astana qalalyq máslıhatynyń depýtaty jáne Medısınalyq ortalyqtyń qyzmetkerlerin biriktirip otyrǵan «Nur Otan» partııasy fılıalynyń jetekshisi retinde de onyń qoǵamdyq jáne saıası qyzmetinen kórinis tapty. Ol tatý-tátti ómir súrip jatqan zııaly otbasynyń basshysy, qamqor áke jáne ardaqty ata. Zaıyby Fanııa Aıdarhanqyzy ekeýi jasyl shalǵynnyń ortasynda tamyryn tereńge jibergen báıterekteı óz shańyraǵyn qurǵan. Abaı Qabataıulyn biletin kóptegen adamdar úshin taǵdyr olarǵa tamasha zamandasty, aqylman áńgimeshini jáne sergek te senimdi dosty tartý etkeni naǵyz baqyt dep oılaımyn. Serǵaly QASABEKOV