Qorytyndy attestattaý men UBT-nyń aıyrmashylyǵy nede?

Bıylǵy Ulttyq biryń­ǵaı testileýdiń jańa formaty týraly ga­zetimizde jan-jaq­ty maǵlumat berilip keledi. Bul UBT-nyń­ burynǵydan erek­sheligi – mektep bitirý­shi­lerge arnalǵan qory­tyndy attestasııa men joǵary oqý orynda­ryna túsýshilerge ar­nal­ǵan UBT retinde ekige bólinýi. Jýyrda Astanadaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan №81 gımnazııada «Ulttyq testileý ortalyǵy» RMK dırektory Ramazan Álimqulov muǵalimdermen júzdesip, atalǵan máseleniń qyr-sy­ryn baıandady. Qalyń jurt­shylyqqa ásirese, qo­rytyndy attestattaý má­selesi túsiniksizdeý bolyp tur­ǵany ras. Ulttyq testileý or­talyǵy basshysynyń aıtýynsha, mektep bi­tirýshiler orta bilim berý deń­geıin memlekettik bitirý emtıhandarynan turatyn (4 mindetti jáne 1 tańdaý páni) mindetti qorytyndy attestattaýmen aıaqtaıdy. Osy oraıda emtıhandardyń ereksheligin túsindire ket­kendi jón sanadyq. Iаǵnı, oqýshy ana tili jáne áde­bıetten úsh taqyryp­tyń bireýin tańdap, 3 saǵat ishinde jazbasha túrde 250-300 sózden turatyn esse jazady. Essede negiz­gi oıdy anyqtaý, máse­leni tujyrymdaý, dálel men esseniń jalpy qory­tyn­dysy jazylýy kerek. Al al­gebra jáne analız basta­malaryna 5 sa­ǵat ýaqyt beriledi. Tapsyrmalar jazbasha túrde oryndalady. Bul balanyń matematıkalyq faktiler, uǵymdar men tásilderdi, qoldanbaly jáne logıkalyq esepterdi sheshý eptiligin meńgerý dáre­jesin anyqtaýǵa baǵyttalǵan. Qazaqstan tarıhy bıletpen aýyzsha tapsyrylady. Oǵan 20 mınýt ýaqyt beriledi. Ár bılette 3 suraqtan, onyń ishinde 2 tapsyrma – materıal teorııasynan, 1 tapsyrma shyǵarmashylyq sıpatta (tarıhı kartalar, syzbanusqalar, hronologııalyq kesteler t.b. qoldanylǵan tapsyrmalar) bolady. Sondaı-aq, qazaq tili orys, ózbek, uıǵyr jáne tájik tilderinde oqytatyn mektepterde, al orys tili qazaq tilinde oqytatyn mektepterde testileý arqyly tapsyrylyp, oǵan 80 mınýt ýaqyt beriledi. Testileý tyńdalym (2 mátinnen 10 tapsyrma), oqylym (2 mátinnen 10 tapsyrma) jáne leksıkalyq-grammatıkalyq bólim (20 tapsyrma) bloktarynan turady. Al fızıka, hımııa, bıologııa, geografııa, geometrııa, dúnıe júzi tarıhy, ádebıet, ınformatıka, shet tili (aǵylshyn, fransýz, nemis) syndy tańdaý pánderi testileý (oqý beıinine baılanysty: qoǵamdyq-gýmanıtarlyq, jaratylystaný-matematıkalyq) túrinde tapsyrylady. Oǵan 80 mınýt ýaqyt bólingen. Test 40 tapsyrmadan turady, onyń jartysynda berilgen jaýaptan bir durys 5 jaýapty tańdaý, qalǵan jartysynda kóptegen jaýaptan bir nemese birneshe durys jaýapty tańdaý qarastyrylǵan. Mektep bitirý emtıhandary mektep bazasynda ótedi. Aýyzsha, jazbasha emtıhandar men testileýdiń jaýaptaryn jaýaptar kodyna sáıkes mektepterdegi emtıhan komıssııalary baǵalaıdy. Endi Ulttyq biryńǵaı tes­tileýge keleıik. UBT-ǵa ótinish­terdi qabyldaý 10 naýryz ben 10 mamyr aralyǵynda UBT ótkizý pýnkt­terinde júrgiziledi. Jańa format 5 pánnen turady. Onyń ishinde 3 mindetti jáne tańdaǵan mamandyqqa baılanysty 2 beıindi pán bar. Atap aıtqanda, Qazaqstan tarıhy, matematıkalyq saýattylyq jáne oqý saýattylyǵynyń árqaısysyna 20 tapsyrmadan berilse, 2 beıindi pán 30 tapsyrmadan turady. Onyń alǵashqy 20 tapsyrmasy bes jaýap nusqasynan bir durysyn tańdaý jáne qalǵan 10 tapsyrmasynda kóptegen jaýap nusqasynan bir nemese birneshe durys jaýapty tańdaý usynylady. Mysaly, berilgen 8 jaýap nusqasynyń ekeýi nemese úsheýi durys jaýap. Mundaı tásil talapkerdiń taqyrypty qan­shalyqty meńgergendigin naqty anyqtaýǵa múmkindik beredi jáne jaýaptardy «jattaý» arqyly boljap tabýǵa kedergi bolady. Barlyǵy 120 tapsyrma bar. Mak­sımaldy ball – 140. Shekti deńgeı – 50 ball. Testileý ýaqyty 3 saǵat 50 mınýt (230 mınýt). Aıta keterligi, bıyl «Altyn belgi» ıeleri, halyqaralyq jáne respýblıkalyq olımpıadalar men ǵylymı baıqaýlardyń, sporttyq jarystardyń jeńimpazdary jal­py­ǵa ortaq tártipte UBT tapsyrady. Olardyń atalǵan jetistikteri basqa ta­lap­kerlermen baly birdeı bolǵan jaǵdaıda ǵana eskeriledi. Jalpy, shet el tájirıbesinde mundaı júıe keńinen qolda­nylady. Máselen, Japonııada joǵary oqý oryndaryna túsý úshin mektep bitirýshi eki emtıhan kezeńinen ótedi. Birinshi kezeń joǵary oqý ornyna tapsyrmastan jarty jyl buryn ótkiziledi. Oqýshylar 12 pánniń ishinen birnesheýin tańdap, test tapsyrady. Test sanyn árbir ýnıversıtet jeke anyqtaıdy. Ekinshi kezeńde emtıhandardy ár joǵary oqý orny jeke ótkizedi. AQSh-ta bul SAT jáne AST testteri dep atalady. Bul emtıhandar oqytý baǵdarlamalarymen baılanysty emes. SAT – verbaldy qabiletteri men matematıkalyq bilimdi tekserse, AST jeke pánderdiń sýb-testterinen turady. Al Izraılde joǵary oqý ornyna túsý úshin talapkerler psıhometrııalyq test tapsyrady. Bul testtiń qurylymy sózdik (verbaldy) oılaý, sandyq (matematıkalyq) oılaý jáne aǵylshyn tilinen turady. 2012 jyldan beri atalǵan emtıhanǵa berilgen taqyrypqa esse jazý qosylǵan jáne onyń baǵasy sózdik oılaý baǵasyna qosylady. 20 jylǵa jýyq osy salada eńbek etip kele jatqan «Ulttyq testileý ortalyǵy» dırektorynyń orynbasary Turaqty Yntymaqov elimizdegi bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda UBT jobasyna ózgertýler engizýge qoǵamdaǵy mektep pen ustaz bedeliniń tómendep ketýi sebep bolǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq, bul ózgeristerge mekteptiń bi­lim kórsetkishin UBT-nyń ortasha ná­tı­jesimen belgileýde keıbir qı­syn­syz baǵalaýlardyń oryn alýy da yqpal etpeı qoımaǵan. Máse­len, osy kórsetkish úshin byl­tyr mektep biti­rýshilerdiń 25 paıyz­daıy UBT-ǵa qatysa almaǵan eken. – Bıyl jaǵdaı ózgerdi. Aldymen qorytyndy attestattaýǵa mektep bi­­tirýshiler 100 paıyz qatysady. Qa­­tyspasa kámelettik attestat ala al­­maıdy. Ekinshiden, joǵary oqý or­nyna túsýdi qalaǵan mektep biti­rý­­­­shiler UBT-ǵa qatysady. Bul ba­la­lardyń psıhologııalyq júgin sál de bolsa jeńildetti. Iаǵnı, kimde-kim óziniń múmkinshiligine kóz jetkizse, ári qaraı UBT tapsyrady, – dedi Turaqty Jumadildáuly. Osy ortalyqtyń orta bilim be­rý­degi test tapsyrmalaryn qu­ras­­­ty­rýdy uıymdastyrý bas­qa­r­­ma­sy­nyń basshysy Gúljan Pirim­be­tovanyń aıtýynsha, oqý­shylardyń matematıkalyq saýat­tylyǵyn tek­se­rýge arnalǵan test tapsyrmala­ryn tal­qylaý barysynda onyń qıyn­dyq týdyrmaıtyny baıqalǵan. Al oqý­shy­lardyń oryndaý barysynda qı­na­lýynyń negizgi sebebi, tapsyrmalar­dy muqııat oqy­maý­ynda jatyr. Son­dyqtan test tap­syr­malarynyń mán-mańyzy men oıy­nyń júlgesin túsinýdiń mańyzy úl­ken. – Bul esepter balanyń oılaý qa­biletin tekserýge baǵyttalǵan. Ma­te­matıkany qoldaný arqyly túrli deń­geıdegi esepterdi shyǵara alady. Al oqý saýattylyǵyna arnalǵan tapsyr­malar mátinder arqyly beriletin bir­ne­she tapsyrmadan turady. Munda da oqý­shy tapsyrmany zer salyp oqyp shy­ǵýy qajet. Mátin boıynsha oıyn túıin­deýi, jalqylaýy tıis. О́ıtkeni, mátin ishindegi sózder salystyrýǵa berilgende nemese mátindi bir oımen jetkizýge berilgen maqaldy tabý úshin oqýshy ózine kerek nusqany ajyrata alýy kerek, – dedi ol. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan»