Saraıshyqqa qarjy bóline bastady

Atyraý oblysyndaǵy kóne qala Saraıshyqtyń ornyn saqtap qalýǵa baılanysty atqarylyp jatqan sharalar áli de jetildirýdi qajet etedi. Jyl sanap Jaıyq sýy shaıyp, eski shahardyń qorshaýy qulap jatqany jaıynda «Egemen Qazaqstan» gazeti (01.02.2017) betinde jazǵan edik. El gazetinde kóterilgen másele quzyrly oryndar tarapynan qoldaý tapty. Babalar amanatyn qorǵap, keler urpaqqa mura etý máselesin Atyraý oblysyna jumys saparymen kelgen Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly «Han ordaly Saraıshyq» tarıhı-mádenı kesheniniń jumysymen tanys­ty. Oblys ákimi Nurlan Noǵaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Saraıshyq máselesine arnalǵan keńeıtilgen keńeske qatysty. – Qazaq handyǵynyń 550 jyl­dyǵy aıasynda Taraz qala­synda ashyq arheologııalyq mýzeı jasadyq. Túrkistan qalasyn Túrki áleminiń mádenı astanasy dep naýryz aıynda úlken shara ótkizgeli otyrmyz. Munyń bári dúnıe júzi tań qalatyndaı sáýletimizdiń baryn kórsetýge baǵyttalǵan. 2015 jyly elimizdegi segiz qala «Uly Jibek joly» atalymyna endi. Qytaı, Qyrǵyzstan memleketterimen birlesip kerýen jolyna kiretin qalalardyń tizimin daıyndadyq. Qazir osy jobanyń ekinshi kezeńin júzege asyrýdamyz. Altyn Ordanyń astanasy bolǵan Saraıshyq qalasyn ári qaraı árlendirýge mınıstrlik múddeli jáne oblystyq ákimshilik tarapynan naqty sharalar atqarylyp jatqanyna kýá boldyq, dedi Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly. Saraıshyqty saqtap qalý jumystaryna oblystyq ákimdik 1 mlrd 600 mln teńge qarjy bólgen. Qazir jaǵa bekitilip jatyr. Tym bolmaǵanda kóne qalanyń jer betinde qalǵan bóligin sý shaıyp ketpeýine tosqaýyl qoıa alsaq jaqsy. Baǵzy zamannyń kózi bolǵan qalaǵa 20 jylǵa jýyq ýaqyt boıy zertteý júrgizip kele jatqan Á.Mar­ǵulan atynda­ǵy Arheolo­gııa ınstıtýty Astana bólim­she­si­niń bas ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń doktory Zeınolla Samashev jer te­lim­de­rin zańdastyrý máselesine nazar aý­dar­ý kerektigin aıtty. «Qa­la­nyń naqty aýmaǵyn belgileý qa­jet. 1997 jyly ortalyq bóligin anyq­ ­tadyq, odan beri de biraz ýaqyt ótti, kóp nárseni sý shaıdy. 1989 jyldan beri qaraı 60 metr jer Jaıyq­qa jutylyp ketti. Qan­sha tarıhı jádigerlerimizdi joǵal­typ aldyq? «Han ordaly Saraı­shyq» keshenindegi mýzeıdi keńeıtý máselesi de umyt qalmaǵany jón. Týrıstik-mýzeılik ınfraqurylymdy damytý kerek», – deıdi arheolog. Oblystyq qurylys basqar­masynyń basshysy Tilek Mahýov oń jaq jaǵalaýdyń sý áse­rinen shaıylyp, Jaıyq ózeni ar­na­synyń qalashyq ornyna qaraı jyljýyna baılanysty jaǵa bekitý jumystarynyń júrgizilip jatqanynan habardar etti. Qazir nysan basynda qadalar qaǵylyp jatyr. Joba boıynsha Saraıshyq aýyly irgesinen uzyndyǵy 1,5 shaqyrym bolatyn jaǵalaý qury­lysyn salý kózdelgen. «Jumys munymen shektelmeýi kerek, – dedi mınıstr. – Saraı­shyqty qalypqa keltirip, halyqtyń ıgi­ligine berýge tıispiz. Arheo­lo­gııalyq qazbalar júrgizýdi jal­ǵas­­tyramyz. Tabylǵan jádi­gerlerdi qalpyna keltiremiz». Al oblystyq tarıhı-mádenı murany qorǵaý jónindegi mem­lekettik ınspeksııanyń basshysy Muqambetqalı Kıpıev Máskeý­degi Reseı memlekettik áskerı-tarıhı muraǵatynda saqtalǵan Saraı­shyq qalashyǵynyń 1861 jyly qolmen syzylǵan kartasynyń kóshirmesin negizge alý kerek degen pikirin aıtady. Onyń oıynsha, karta Saraıshyq qalashyǵynyń kóp bóligi sýmen shaıylyp ketti degen tujyrymdy ózgertedi. «Biz kartany Saraıshyqtyń qazirgi kezeń­degi jaǵdaıymen salystyra qaraý úshin spýtnıktik tú­siri­­limmen baılanystyrdyq. Onyń qorytyndysyn qarasaq, Saraıshyqtyń buryn sý shaıylyp ketti degen orny áli de saqtalǵan jáne jergilikti halyq ańyz qylyp aıtatyn Seker kóliniń orny da bar, kartada kórsetilgen eki áýlıeli oryn 150 jyldan astam ýaqyt ótse de joǵalmaǵan. Sol sebepti, karta Saraıshyqtyń tarıhymen qosa, ony odan ári saqtaý jumysyn jańasha júrgizýge jol ashady dep esepteımiz, bul Jaıyq ózeniniń jaǵalaýyn bekitý jumysynyń mańyzdylyǵyn odan ári arttyra túsedi», dedi M.Kıpıev. Saraıshyqty tarıhı-mádenı iri ortalyqqa aınaldyrý máse­lesine Parlament Senatynyń depýtaty Sársenbaı Eńsegenov, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory Ǵarıfolla Esim, tarıh ǵylym­darynyń doktorlary Karl Baıpa­qov, Bereket Káribaev, Búrkitbaı Aıaǵan, Memle­kettik syılyqtyń ıegeri, aqyn Esenǵalı Raýshanov, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkerleri Mere­ke Qulkenov pen Qoıshyǵul Jylqyshıev ta ún qosty. Baqytgúl BABASh, «Egemen Qazaqstan» ATYRAÝ Sýretti túsirgen Nurbeıbit NUǴMANOV