Sálemiń qalaı, baýyrym?

M.Áýezov atyndaǵy Shym­kent pedagogıkalyq ıns­­tı­tý­tynda sport klý­by­­nyń tó­­raǵasy qyzmetin at­qa­ryp júr­­gen kezim edi. Ins­tı­týt rek­­tory Áshim Qu­ram­baı­­uly Oma­rov­­tyń ka­bı­ne­­ti­n­de spor­t­qa baılanys­ty má­se­lelerdi tal­­qylap otyr­­ǵan­byz. Esik ashy­­lyp ústi­miz­ge Pedagogtik-má­denıet ıns­tı­týtynyń rektory Mútan Jú­nisbaev kirdi. Ornymnan tu­ryp qolyn alyp sálem ber­mek­shi bolǵanymda: – Sen tura tur. Aldymen úl­­ken kisige men sálem bereıin, – dedi. Sozǵan qolymdy túsire qoı­dym. Osy oqıǵaǵa otyz jyl ýa­qyt ótse de esimnen shyǵar em­es. Sálem de sátimen deıdi. Sá­­­­ti sol sálemdeýdiń óz reti, ke­­­zegi bolatynyna ol kezde má­n bermeppin. Qazir de oǵan kó­p adam nazar aýdarmaıdy. Qalyptasqan dástúr bo­ı­yn­sha jasy kishi jasy úl­kenge, jal­ǵyz adam kóp­shilikke, kó­lik­tegi jaıaýǵa, júr­ginshi tur­ǵanǵa, er adam áıel­ge, shá­kirt ustazǵa birinshi bo­­lyp sá­lem­desýi qajet. Sálemdi birinshi berýden esh­kim kishireıip ketpeıdi. Din­darlardan estigenim bar edi. «Birinshi sálem bergen adam jumaqqa barady» dep. Atam – Eshtaıdyń naǵashysy Ysaq ata júzge jetip ómirden oz­dy. Bul kisiden buryn amanda­sý múmkin emes edi. Bala-sha­ǵa, qyz-qyrqyn demeıtin. Kez­deskenniń bárine birinshi bo­lyp sálem beretin. О́z basym «Osy joly naǵashy ata­m­nan buryn amandasaı­yn, ara qashyqtyq sál ja­qyn­daı tús­sin», dep oıym­dy aıaq­ta­ǵan­­sha, ol kisi sá­lem be­rip qoıý­shy edi. Tó­sek tar­typ es-tússiz jat­qan­sha osy­laı etti. Ju­maqqa bar­ǵan bolar, ja­ryq­tyq! Birinshi sálem berýshi: «Assalaýmaǵaleıkým» degende, sálem alýshy: «Ýaǵaleıkýmas­sa­lam» dep sálemdi qabyl ala­dy. Bulaı sálemdesýdiń anyq-qanyǵyna jeteıin dep «Qazaq sovet ensıklopedııa­sy­na» kóz júgirttim. Onda by­laı dep jazylypty: ‹‹... aman­dasýdyń bir túri. Bul mu­sylman halyqtary arasynda kóp taraǵan. Arab tilinen en­g­en. Assalaýmaǵaleıkým – nur jaýsyn, ýaǵaleıkýmassa­lam – saǵan da nur jaýsyn, de­gen maǵyna beredi» depti. Sá­lem be­rýdiń bul túri bizdiń sal­ty­myz­ǵa ıslam dinimen birge en­gen bolyp tur. Sátimen beriletin sálemdi ar­­naıy baryp beredi. Al kún­de­likti kezdesýlerdegi sá­le­mi­mizdi shyn nıetpen, adal, aq kó­ńilmen bereıik. Sálemsiz bol­maıyq! Serihan EShTAEV, Qazaqstan Respýblıkasynyń «qurmetti sport qaıratkeri» ShYMKENT