Qadirli oqyrman, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy Joldaýynda júktelgen mindetter men tapsyrmalardy júzege asyrý aıasynda jýyrda «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» AQ pen «Ulttyq testileý ortalyǵy» RMK ózara áriptestik týraly memorandýmǵa qol qoıǵanyn habarlaǵan bolatynbyz. Osy kelisimge sáıkes, taraptar bas basylym betinde bıylǵy mektep bitirýshi túlekter men joǵary oqý ornyna qujat tapsyrýshy talapkerlerdi Ulttyq biryńǵaı testileýge daıarlaýǵa arnalǵan ekijaqty birlesken jobany bastap otyr. Búgin tusaýy kesilgen tyń joba arqyly oqyrmandar UBT-nyń jańa formatymen tanysýǵa múmkindik alady. Sondaı-aq, bul arnaıy joba elimizdegi barlyq mektepterdiń muǵalimderi men oqýshylary úshin jáne ortalyq qalalardan shalǵaı, ınternet júıesimen qamtylmaǵan alys eldi mekenderdegi oqýshylarǵa óte qajetti ári paıdaly ádistemelik qural mindetin atqarady dep oılaımyz. Joba aıasynda mamandardyń konsýltasııalyq keńesin de qamtý kózdelip otyr. Test suraqtarynyń jaýaby aldaǵy sandardyń birinde jarııalanatyn bolady.
OQÝ SAÝATTYLYǴY
Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinge berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». Zaısan kólin ertede mońǵolsha Hýno-Hýto-Nor – «Qońyraýly kól» dep atapty. Bul ataý alystan kók tolqynnyń qońyraýsha syldyrlap estilýine baılanysty aıtylǵan bolar. Zaısan kóli, ásirese jazdygúni óte ádemi bolady. Ol jazdyń tymyq kúninde sheksiz teńizge uqsaıdy. Kól óte úlken, jaǵalaı bitken kók quraq. Qusy kóp, ásirese jazǵyturym qaz qaptap ketedi. Jumyrtqalaryn qamys quraqqa salady. Qaıyqpen aralap júrip qaptap alýǵa bolatyn. Qamystarda shaǵala, úırek, qaz, birqazan, áýpildekter, sýynda qundyz, ondatrlar meken etedi. Munda shabaq balyq kóp, odan keıin shortan, qarabalyq, sazan, alabuǵa. Mine, Zaısan kóli buryn osyndaı edi. (90 sóz ) Nusqaý: «Sizge berilgen bes jaýap nusqasyndaǵy bir durys jaýapty tańdaýǵa arnalǵan tapsyrmalar beriledi. Tańdaǵan jaýapty jaýap paraǵyndaǵy berilgen pánge sáıkes orynǵa, dóńgeleksheni tolyq boıaý arqyly belgileý qajet». 1. Ekinshi abzasta ne týraly aıtylǵan? A) Kóldi mekendeıtin jándikter týraly B) Kóldegi balyqtar týraly C) Kóldiń kólemi týraly D) Kól ataýy týraly E) Qamysty quraqtaǵy qustar týraly 2. Kóldiń «Qońyraýly kól» atalýynyń sebebi nede? A) Kólde júzgen qus úniniń jaǵymdylyǵyna baılanysty. B) Kóldiń ádemiligine baılanysty C) Kók tolqyndardyń jyldamdyǵyna baılanysty D) Kólden shyqqan erekshe dybysqa baılanysty E) Kól tolqyndarynyń buıralyǵyna baılanysty Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinde berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». 1.Aıdostyń týflıi jyrtylyp qaldy. Ertesine sabaqqa kıip baratyn týflı tabyla qoımady. Aýyldaǵylar aýdanǵa sebepsiz bara bermeıdi. Ákesi jyrtylǵan týflıiniń tabanyn alyp, basqa tabany tozǵan aıaq kıimge tigip berdi. Kózge qorash kórinedi. Oǵan qarap turǵan ákesi joq. «Tamasha emes pe?» dep qoıady. 2. Ertesine eriksiz álgi aıaq kıimmen mektepke bardy. Galosh sekildi birdeme ózi. Ásheıinde partanyń ústimen júgirip júretin Aıdos osy joly tynysh otyrdy. Suraǵandarǵa «aýyryp otyrmyn» deı saldy. Aıaǵyna bári qarap otyrǵandaı. Partanyń astyna tyǵyp álektendi. Muǵalimder sabaq suraıdy, bul daıyn emespin deı salady. Olar da jýrnalǵa tıisti baǵalaryn qonjıtyp jatyr. Taqtaǵa da shyqpady. О́zin qor sanady. Tamaǵyna óksik tyǵyldy. 4 sabaq bitkenshe ornynan tapjylmaı otyrdy. 3. Sabaq aıaqtalysymen mektepten júgire shyqty. Eńirep jylap úıge keldi.Úıge kirse, jańa týflı ákelip qoıypty. (113 sóz) kylynshak.wordpress.com/categor 3. 2-bólimde qandaı jaǵdaı týraly aıtyldy? 1. Aıdos keleńsiz jaǵdaıǵa tap boldy. 2. Synyptastarynyń barlyǵy Aıdostyń aıaq kıimine kúldi. 3. Aıdos búgingi sabaǵyn ádettegideı oqydy. A) Úshinshi B) Birinshi C) Ekinshi D) Barlyǵy teris E) Barlyǵy durys 4. 1-bólim boıynsha Aıdos qandaı áreketke yza boldy? A) Ákesi Aıdostyń pikirin suramaǵanyna B) Erteń sabaqqa baratynyna C) Aýdanǵa baratyn adamnyń bolmaǵanyna D) Ákesiniń basqa taban tigip bergenine E) Týflıiniń jyrtylǵanyna 5. Qandaı maqal-mátel Aıdostyń qylyǵyna sáıkes keledi? A) Bazarda bári bar, aqshasyz eshkim bermeıdi B) Qalaýyn tapsa qar janar. C) Qyrsyqqan jigit mal tappas. D) О́tirik aıtqannan ólgen artyq. E) Jylaı-jylaı jar qazsań, kúle-kúle sý ishersiń. 6. Aıdos nelikten jylap jiberdi? A) Týflısiz qalǵanyna renjip B) Búgin basynan ótken jaǵdaıǵa tózgenine C) Jańa týflı ápergenine qýanyp D) Ata-anasyna senbegenine renjip E) Sabaq aıtpaı, tısti baǵa alǵanyna Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinde berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». I. Elimizdiń ár qalasynda teatr bar. Bir Almatynyń ózinde 10 memlekettik jáne on shaqty jekemenshik teatr bar eken. Al osy mádenıet oshaqtaryna oqýshylarymyz baryp júr me? Qazir teatrǵa kórermendi kóbine ákimshilik jolmen jınaıtyny jasyryn emes. Al eger balalarǵa arnalǵan qoıylymdarǵa kórermendi arnaıy jınap ákelmese she? Qansha adam keler eken? Teatrdaǵy kórermen máselesi tóńireginde Astana qalalyq «Jastar» teatrynyń ádebı qyzmetkeri Nazerke Jumabaıdy áńgimege tartqan edik. − Qazir teatrǵa balalar óz erikterimen keledi deı almaımyn. Árdaıym uıymdastyrýmen jınaımyz. Ásirese, qýyrshaq teatrlaryna qazaq balalarynyń qyzyqqanyn kórmeppin. II. Balanyń tanym-túısigin keńeıtýde qýyrshaq teatrlarynyń alar orny úlken. Bizde de, ózge elderde de balabaqsha jasynan bastap, búldirshinderge qýyrshaqtarmen kórinis qoıý baǵdarlamaǵa engiziledi. Aty solaı atalyp turǵan soń, bul teatrlarda tek qýyrshaqtarmen jumys jasaıdy dep oılaıtyndar bar. Olaı emes. Bul óner oshaqtary balalardyń sanasyna otbasyna degen súıispenshilikti, eline, jerine patrıottyq sezimdi qalyptastyratyn qoıylymdardy da sahnalaıdy. Biraq osy qýyrshaqtar álemine qazaq balalarynyń kóptep aǵylyp jatqanyn baıqaı almadyq. Mysaly, Almatydaǵy Memlekettik qýyrshaq teatrynyń 200 adamdyq orny bar. Qoıylymdary eki tilde de qoıylady. Oryssha qoıylymdarynda zaldyń kem degende jartysy tolyp otyrady. Eń qyzyǵy, aldyńǵy qymbat bıletter birinshi satylyp ketedi. Al qazaqsha qoıylymdarǵa ári ketse 30 adam keledi. Onyń ózinde de ata-analar eń arzan bıletterdi alýǵa tyrysady. «Arzan bıletti alyp, aldyńǵy bos oryndarǵa otyra salamyz» degen túsinik qalyptasqan. III. Búginde qazaqtar shetelge jıi saıahattaıdy. Birikken Arab Ámirlikterinen Almatyǵa qaraı ushaqqa otyrarda qasymdaǵy jetkinshek qazaq balany sózge tarttym. «Al, arabtardyń ámirlikterinen ne kórip qaıttyń?» dep suradym. Sol kezde 12-13 jas shamasyndaǵy balanyń jaýabyna kóńilim tolmaı qalǵan edi. Bar aıtqany – ana shetindegi jaǵajaı, myna shetindegi jaǵajaı, bıik-bıik ǵımarattar, dúkender… О́zim tanysqan birneshe murajaıdy atap edim, «barmadyq» dep basyn shaıqady. «Sonda bul halyq týraly ne bilip qaıttyń?» dep suradym. Taǵy da mardymdy jaýap bere almady. Sonda bir elge baryp turyp, mádenıeti men tarıhymen tanysýǵa qyzyqpaǵandary qalaı? Tipti, tilin túsinbeıtin bolsań da, sheteldiń teatryna bas suǵyp qaıtsań, kóp jaıdy ańǵaryp qaıtýǵa bolady. Máselen, Seýlde folklorlyq «Nanta» atty teatr bar. Bıletiniń baǵasy bizdiń teatrlardan on ese qymbat turady. Almatydaǵy balalar spektaklderiniń bılet quny – 400-600 teńge, Astananyń Jastar teatrynda balalar bıleti – 300 teńge. Al «Nanta» bıleti shamamen 5000 teńge kóleminde. Sonyń ózinde, eki barǵanymda da úlken zalda bos oryn bolmady. Ataýy «retsiz dybystar» degen maǵynany beretin bul teatrǵa koreıler úsh jasar balasyn da ertip keledi. Al bizde akter bolýdy armandaıtyn keı bala teatr kórmeı ósedi… IV. Shyny sol, qazaqtar bala tárbıesine mádenı oshaqtarǵa barý máselesin qosa bermeıdi. Kúndelikti kúıbeń tirlikpen júrip, ul-qyzdaryn anda-sanda bolsa da, teatrǵa ertip barýdy oılastyrmaıdy. Qajet kórmeıtinderi de bar. Qarlyǵash Dosanova («Ulan»,10.02.2015) 7. Ekinshi abzastyń úshinshi abzasqa qatysy qandaı? A) Dáleldeıdi B) Zertteıdi C) Naqtylaıdy D) Sýretteıdi E) Sıpattaıdy 8. Mátinniń negizgi oıy qaı sóılemmen sáıkes keledi? A) Elimizde teatr sanyn arttyrý kerek B) Qýyrshaq teatrynyń qoıylymdary sapasyz. C) Bala tárbıesine mádenı oshaqtarǵa barý máselesin qoıý kerek. D) Shetelde demalýdyń ózi – bir baqyt E) Teatr bıletiniń qunyn ósirý kerek 9. «Al bizde akter bolýdy armandaıtyn keı bala teatr kórmeı ósedi…» Avtordyń aıtpaq oıy qandaı? A) Balany jasynan mádenıetke úıretý kerek B) О́ner oshaǵyna úlkeıgen kezde barý kerek C) Kishkentaı balaǵa teatr qyzyq emes D) Kez kelgen armanǵa qol jetkizýge bolady E) Akter bolý úshin teatrǵa barý mindet emes 10. Avtordyń maqalasyna túrtki bolǵan jaǵdaı A) Teatrdyń ishki tirshiligimen tanysý B) Ata-analardyń qamqorlyǵyn kórsetý C) О́ner ordasyna balalardyń sırek barýy D) Teatr qyzmetkerin tanytý E) О́ner oshaqtarynyń sanynyń azdyǵy týraly 11. «Arzan bıletti alyp, aldyńǵy bos oryndarǵa otyra salamyz» degen túsiniktiń oryn alýyna ne sebep? Ata-analardyń... A) Baǵasy bir dep oılaýynan B) Mádenı oryndy syılamaýynan C) Nemquraılylyq tanytýynan D) Qarajatynyń joqtyǵynan E) О́resiniń taıazdyǵynan 12. Úshinshi abzasta avtordyń qandaı kóńil-kúıi berilgen A) Degbirsizdenedi B) Tańǵalýshylyq C) Alańdaýshylyq D) Kúmándanady E) Nemquraılylyq Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinde berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». Jıhankez óziniń qypshaǵyn esh ýaqyt tastaǵan emes. Qypshaǵynyń qos ishegi alysta qalǵan týǵan jerdiń shermendi únin qozǵap, ótken kúnderdi, albyrt jas shaǵyn, otbasynda turyp án salǵan qypshaqtyń jas sulýlarynyń ásem ánderin, aıly túnderdegi jer solqyldatqan sarbazdar bıin eske salatyn. Sondaıda ol mýzyka jaıly kitabyn bitirse, týǵan jerin esine túsirer osynaý sulý sezimdi muńly sazdardan aıyrylyp qalatyndaı bop qorqatyn. Týǵan jerin eske alǵanda onyń kóńilin ylǵı jabyrqaý muń basatyn. Ásirese, sońǵy jyldarda múlde torlap aldy. Týǵan jerine bir qııalmen sharlap kelmeı kóńili ornyna túspeıdi. Árıne, jer ortasynan asqan shaqta ǵumyrynyń jartysyn bilim qýyp jat ólkede tentireýmen ótkizgen jannyń kókireginde bolar tabıǵı saǵynysh edi bul. (100 sóz) Á.Álimjanov «Ustazdyń oralýy» Nusqaý: «Sizge berilgen bes jaýap nusqasyndaǵy bir durys jaýapty tańdaýǵa arnalǵan tapsyrmalar beriledi. Tańdaǵan jaýapty jaýap paraǵyndaǵy berilgen pánge sáıkes orynǵa, dóńgeleksheni tolyq boıaý arqyly belgileý qajet». 1. Mátinniń 1-shi bóliminde ne týraly aıtylǵan? A) aspap týraly B) kitap týraly C) bı týraly D) án týraly E) qyzdar týraly 2. Mátindegi oıǵa sáıkes keletin maqal-máteldi tabyńyz? A) Kósherin jel, qonaryn saı biledi. B) О́zge elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bol. C) Myń asaýǵa bir tosý. D) Jamandyq qórmeı jaqsy bolmas E) Týǵan jerdeı jer bolmas Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinge berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». Buryn bir tyshqan bolypty. Ol óte aqkóńil, dostarymen tatý eken. Biraq jańa kelgen mysyq ony jegisi kelip tynyshtyq bermepti. Bir kúni onyń uıyqtap jatqanyn kórgen mysyq baıqamaǵan bolyp jalpaq tabanymen janshyp ótti. Shoshyǵan tyshqan ornynan qarǵyp turyp mysyqqa: – Men eshqashan basqalarǵa jamandyq jasaǵan emespin. Sen nege maǵan óshigip júrsiń? – deıdi. Mysyq tákapparlana: – Saǵan tyshqan bol degen kim? Tyshqan ekensiń, jeýge tıispiz! – deıdi. Onyń túpki nıetin baıqaǵan tyshqan sodan bylaı saqtanyp, burysh-buryshta tyǵylyp júretin bolypty. Bir táýiri mysyq óte uıqyshyl eken. Basy jastyqqa tıdi boldy, qoryldaı ketip, qansha oıatsa da oıanbaıdy eken. Muny bilgen aqyldy tyshqan ebin taýyp, uıyqtap jatqan dushpanynyń moınyna qońyraý baılap qoıypty. Sóıtip, júrgen saıyn syldyraıtyn qońyraýdyń arqasynda alańsyz uıyqtap, erkin júretin bolypty. 3. Mátin mazmunyna saı taqyrypty tańdańyz. A) Uıqyshyl mysyq B) Jańa dos C) Tatý-tátti ómir D) Qýlyǵyn asyrǵan tyshqan E) Mysyq pen tyshqan 4. Mátinnen mysyqtyń qaı qasıeti baıqalady? A) О́rkókirektigi B) Maqtanshaqtyǵy C) Aılakerligi D) Jalqaýlyǵy E) Batyrlyǵy 5. Tyshqannyń alańsyz ómir súrýine negiz bolǵan jaǵdaı A) Batyldyǵy B) Shydamdylyǵy C) Shapshańdyǵy D) Tapqyrlyǵy E) Eptiligi 6. Mátin mazmunyna saı maqaldy tabyńyz. A) Ejelgi dushpan el bolmas B) Jalǵyz qazdyń úni shyqpas C) Dıirmende týǵan tyshqan tarsyldan qoryqpas D) Eki qoshqardyń basy bir qazanda pispes E) Dosy kópti jaý almaıdy Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinge berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». 1.Balaǵa at qoıýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenine mán bermeıtinder kóp. Sol sebepti de, ádemi estiletinine qyzyǵyp, kóbinese maǵynasyz attardy qoıa salady. 2.Bir qyzyǵy, sábıdiń qaı mezgilde, qaı aıda dúnıege kelgendigi de onyń mineziniń qalyptasýyna yqpal etetin kórinedi. Derekterge súıensek, qysta yntaly, talapty balalar dúnıege keledi. Kileń jýan dybystardan turatyn qatqyl esimniń qoıylýy olardyń osy qasıetin odan ári ushtap, damyta túsedi. Jeltoqsanda týǵan balalar tik minezdi, óte óktem, al qańtar men aqpanda týǵan balalar baısaldyraq bolady. «Biraq qysta týǵan sábıler eseıgende ózderiniń qyrsyqtyǵynyń kesirinen eshkimmen syıysa almaı qınalady. Olar árdaıym eldiń aldynda bolǵysy keledi. Eger siz onyń tabıǵat bergen qatal minezin jumsartqyńyz kelse, jumsaq esim tańdańyz», deıdi ekstrasens Zaman Sypataev. 3. Sypataevtyń aıtýynsha, kóktemde týǵan balalar tez renjigish, sezimtal, ásershil. Olardyń kóbi týmysynan daryndy, biraq ózderine senimdi emes. Osy jasqanshaq, jigersiz jumsaq minezi olardyń kóshbasshy bolýyna kedergi. Sondyqtan, qaırattandyrý úshin olarǵa qatqyl esim tańdaǵan jón. 4. Jazda týǵan balalarǵa, negizinen belsendilik pen tákapparlyq, batyldyq tán. 5. Kúzde týǵan balalar óte ámbebap, alǵyr jáne sabyrly. Ne istese de, kóp oılanyp-tolǵanady. Biraq minezderi jeńiltekteý. Olarǵa at tańdaý sonshalyqty qıyn emes, sebebi kúzgi balalardyń tabıǵatyna eshteńe áser etpeıdi. 6. Zaman myrza jalpy balaǵa at qoıýda esimder qupııasyn eskerý kerektigin aıtady. Birinshiden, esim qalaı dybystalady, soǵan mán bergen jón. Ári qaraı, maǵynasyna kóńil bólý kerek. Máselen, qyz balaǵa sulýlyq, parasattylyq, aqyldylyq qasıetterin qamtıtyn esimder laıyq. Al balańyz ul bolsa jáne siz onyń bolashaqta qajyrly da qaıratty, dáýletti jáne er minezdi azamat bolyp óskenin qalasańyz, esimin de soǵan oraılastyryp qoıǵanyńyz abzal. Eń bastysy, óz balańyzdyń qandaı bolǵanyn qalaısyz? Esimin de soǵan qaraı tańdańyz. At qoıý – óte jaýapty is. Sonymen qatar, árbir ata-ana óz balasynyń baqytty, tabysty bolýyna jáne úılesimdi ómir súrýine yqpal ete alady. (267 sóz) http://zhasalash.kz/otbasy/17073.html 7. Mátindegi málimetke sáıkes balaǵa at qoıar kezde neni eskerý kerek? A) Sózdiń jańalyǵyn B) Áripterdiń sanyn C) Sózderdiń tirkesýin D) Esimniń dybystalýyn E) Esimniń ádemiligin 8. Qaı kezeńde týǵan balalardyń minezin qatqyl esim ózgerte alady? A) qysta B) kóktemde C) jazda D) barlyq mezgilde E) kúzde 9. Úshinshi bólimge sáıkes qandaı esimder qoıýǵa bolady? A) Jamal, Aqylgúl B) Dana, Sabyrjan C) Qymbat, Ásem D) Jibek, Merýert E) Qaısar, Batyrhan 10. Qandaı pikir mátindegi negizgi oıǵa sáıkes keledi? A) Esimdi aı ataýyna baılanysty qoıǵan jón B) Balaǵa ádemi estiletin esim tańdaǵan jón C) Esimniń maǵynasyna nazar aýdarǵan jón D) Esimdi qurmetti adamdarǵa qoıdyrǵan jón E) Esimdi zamanyna sáıkestendirip qoıǵan jón 11. Qandaı mezgilde týǵan balalardyń minezderi bir-birine qarama-qaıshy? A) Qys-jaz B) Jaz-kúz C) Qys-kóktem D) Kóktem-kúz E) Kúz-qys 12. Mátindegi oıǵa sáıkes jańa týǵan balaǵa neniń áseri kóp? A) Ata-ana tańdaýy men aýa-raıynyń B) Esimi men kún mezgiliniń C) Jyl mezgili men esiminiń qatqyldyǵy D) Aı ataýy men esiminiń qatqyldyǵy E) Aýa raıy men jyl mezgiliniń Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinge berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». Sizdiń nazaryńyzǵa 2 mátin usynylady. Birinshi mátin – álem chempıony, qazaqstandyq Gennadıı Golovkınniń jýrnalısterge bergen suhbaty. Ekinshisi – Gennadıı týraly tanymal sportshylardyń aıtqan pikirleri. Gennadıı Golovkınniń suhbatynan (1)«Rıngten tys jerde meniń basqa ómirim bar. (2) Rıngten basqa jerde men jaı ǵana qarapaıym jigitpin. (3) Al sport – meniń jumysym, sondyqtan men oǵan óte jaýapkershilikpen qaraımyn. (4)Máselen, men keńsede qyzmet etsem, ol jerde de dál solaı ister edim. (5) Sharshy alańǵa shyǵý – oıyn emes. (6) Men óz jumysymda 100 paıyz qyraǵy bolýym kerek. (7) О́zimdi osy 34 jasymda 25 jasymdaǵydaı sezinemin. (8)Al 40 jasymda osy sportta qala alamyn ba? (9)Men Qudaı emespin. (10) Múmkin, men osy kezdesýden keıin sporttyq mansabymdy aıaqtaıtyn shyǵarmyn. (11) Bul – boks. (12) Al dál qazir men ózimdi óte jaıly ári sergek sezinemin», degen boksshynyń sózderin Daily Mail basylymy keltirdi. Bylǵary qolǵap sheberleriniń sózinen Lennoks Lıýıs, aýyr salmaqtaǵy álem eks-chempıony: Gennadıı álemdegi úzdik úshtikke kiretin boksshy. Olar – Meıvezer, Ýord jáne Golovkın. Shýgar Reı Leonard, amerıkalyq boksshy: Golovkın – kúsh. Eger, ol Kottoǵa qarsy jekpe-jek ótkizse, jankúıerlerge naǵyz syılyq bolar edi. Adrıan Gonsalez: amerıkalyq tanymal beısbol oıynshysy: Hýlıo Sezar Chaves meniń ár ýaqyttaǵy súıikti boksshym bolǵan. Al qazir maǵan Gennadıı GGG Golovkınniń boksy unaıdy. Ol – jaqsy boksshy. Saýl Alvares: WBC nusqasy boıynsha álem chempıony: Golovkın – álemniń úzdik boksshysy. Aldaǵy ýaqytta onymen jekpe-jek ótkizgim keledi. Djım Lemplı, HBO telearnasynyń kommentatory: Gennadıı Golovkın – Maık Taısonǵa uqsaıtyn jalǵyz boksshy. Kishi Roı Djons, 4 salmaq boıynsha kásipqoı bokstan Álem chempıony: Gennadıı Golovkın bokstaǵy – «qubyjyq». Ol orta salmaqtaǵy – jas Maık Taıson. Andre Berto, orta salmaqtaǵy álemniń eks-chempıony: Gennadııdiń qoly balǵa sekildi. Qarsylastaryn tek nokaýtqa jiberýge arnalǵan sııaqty. Onyń qarsylastary qansha jerden betin jaýyp qorǵanǵanymen, báribir nokaýtqa ushyraıdy. Ken Hershman, HBO prezıdenti: Menińshe, Gennadıı Golovkın – boks áleminiń juldyzy. Gennadııde qazir barlyq múmkindik bar. Birinshiden, ol óte myqty, ekinshiden ol kez kelgen boksshymen salmaq dárejesine qaramaı judyryqtasýǵa daıyn. Freddı Roých, amerıkalyq bapker: Men Golovkın týraly jaqsy sózderdi jıi estımin. Ol úzdik boksshy, biraq onyń jekpe-jekterin kórmeppin. Onyń jekpe-jekterine (Gennadıı) HBO telearnasy qyzyǵýshylyq tanytyp, túsirip júr. Demek, ol – álemniń myqty boksshylarynyń biri. Vladımır Klıchko, ýkraınalyq boksshy: Menińshe, Gennadıı sııaqty adam boksqa kerek. Ol jeńiske óz kúshimen jetip júr, eshqandaı jasandy jeńisi joq. Ony jurttyń bári biledi. Boks jankúıerleri ony qurmetteıdi. (323 sóz) Qazaqparat. nur.kz›kk/1095649-gennadiy-golovkin-turaly-alem 13. Berilgen mátinderdi pýblısıstıka stıline jatqyzýǵa bola ma? A) Ekeýi de jatpaıdy B) Tek birinshisin C) Bul dıdarlastyq sóz D) Tek ekinshisin E) Ekeýi de jatady 14. Gennadıı qaı sportshynyń talǵamynyń ózgerýine sebepker boldy? A) Vladımır Klıchko B) Adrıan Gonsalez C) Djım Lemplı D) Shýgar Reı Leonard E) Andre Berto 15. 1-mátindegi 8-10-sóılemder avtordyń qandaı kóńil kúıin bildiredi? A) Qorqynyshyn B) Boljaǵyshtyǵyn C) Senimdiligin D) Renishin E) Alańdaýshylyǵyn 16. Kelesi tujyrymdardyń qaısysy mátinge sáıkes keledi? 1. Osy kezdesýdiń jeńispen aıaqtalatyny aıqyn. 2. Osy kezdesýdiń jeńilispen aıaqtalatyny aıqyn. 3. Gennadııdiń óz qabileti men kúshine senimi mol A) 2-shi durys B) 3-shi durys C) 1-shi durys D) 1-shi men 3-shi durys E) barlyǵy durys 17. Sportshynyń paryzy týraly birinshi mátinniń qaı sóıleminde berilgen? A) Birinshi. B) Tórtinshi C) Onynshy D) Úshinshi E) On ekinshi 18. Qandaı sportshylar G.Golovkındi M.Taısonǵa uqsatty? A) Andre Berto, Freddı Roých B) Lennoks Lıýıs, Adrıan Gonsalez C) Kishi Roı Djons, Djım Lemplı D) Vladımır Klıchko, Freddı Roých E) Shýgar Reı Leonard, Djım Lemplı 19. Birinshi mátindegi 7-sóılemge sáıkes keletin tujyrym? 1. Shynyqsań shymyr bolasyń 2. Densaýlyq baılyqtan da qymbat 3. Aqyldy ornymen sóıler de, jaýabyn kúter. A) Birinshi men ekinshisi B) Tek úshinshisi C) Tek birinshisi D) Tek ekinshisi E) Ekeýi de burys 20. Qandaı jaýap Gennadııdiń boıyndaǵy negizgi qasıetti sıpattaıdy? A) Eńbekqor B) Qyraǵy C) Táýekelshil. D) Asa uǵymtal E) Tym qarapaıym Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinge berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». Baq ishinde adam bolmaıtyn. Kúndiz qus ekesh qus ta saıramaıtyn munda. Tek tańerteńgi jáne keshki shaqtarda Ghýtahtyń kók jasyl jazyǵyna qaraı alys taýlardan qońyr salqyn samal eskende ǵana qustar ýlap-shýlap qoıa beretin. Alaıda, munda baǵban bolyp kelgenine bir jumadaı ǵana bolǵan, bu dúnıeniń kúıki tirligimen qoshtasqan jıhankez jan úshin eń lázzatty sát tań aldyndaǵy áýpildektiń qulaq quryshyn qandyrar mahabbat yntyǵyna toly, qupııaǵa toly áni bolatyn. Osyndaı shaqtarda ol uıqysy qanyp, tóńirekke rahattana kóz jiberetin de, bulaqtaǵy tastaı sýǵa jýynyp, basqa jumysqa otyrmas buryn qolyna qypshaǵyn alatyn. Qos ishekti termeleı otyryp, áýpildek ánine qulaq tosqan kúıde tańǵy jupar aýany kókiregin kere jutyp, oıyn bir arnaǵa túsirip, óziniń jazbalaryn jalǵastyrýǵa ázirlenetin. Saıraǵan qustar áni ony kópten beri arman etip júrgen mýzyka jaıly kitap jazýǵa ıtermeleıtin. Paraq-paraq qaǵazdar betinde mýzykalyq notalardyń tolyp jatqan belgileri jazylǵan. Qustar úniniń yrǵaqty sazdaryn den qoıa tyńdap, ár dybysqa dál anyqtama berýge tyrysatyn, mýzyka óz oılaryn, túıgenderin qaǵaz betine túsirip, onyń tarıhy men teorııasyn júıeleýmen shuǵyldandy. Al sol úzdik-sozdyq oılaryn bir kitap etip, ertedegi grekter men ındýstardyń mýzyka men mýzyka aspaptary jaıly ǵylymnyń negizderi bar eńbekterin tegis zertteý qajet. (174 sóz) Á.Álimjanov « Ustazdyń oralýy», «Jazýshy» Almaty Nusqaý: «Sizge berilgen bes jaýap nusqasyndaǵy bir durys jaýapty tańdaýǵa arnalǵan tapsyrmalar beriledi. Tańdaǵan jaýapty jaýap paraǵyndaǵy berilgen pánge sáıkes orynǵa, dóńgeleksheni tolyq boıaý arqyly belgileý qajet». 1. Baǵbandy eń erekshe kúıge engizetin sátti belgileńiz A) Áýpildektiń sıqyrly ánine eltýi B) Bulbuldyń tańǵy únin estýi C) Qońyr salqyn samal jeldiń soǵýy D) Qustardyń saıraǵan únine tańdanýy E) Tańǵy jupar aýamen tynystaýy 2. Mátinge sáıkes kelmeıtin aqparatty kórsetińiz. 1.Saıraǵan qustar áni onyń mýzyka jaıly kitap jazýyna kedergi bolatyn. 2. Alys taýlardan soqqan qońyr samal jel eskende ǵana qustar ýlap-shýlap qoıa beretin A) Ekeýi de durys B) Durys jaýap joq C) Tek ekinshisi D) Tek birinshisi E) Ekeýi de burys Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinge berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». Arqar – qoı tuqymdasyna jatatyn janýar. О́ziniń denesi symbatty, bıiktigi 125 santımetrge, salmaǵy 200 kılogramǵa deıin jetedi. Jazda arqasy men búıiri qońyr, baýyr jaǵy aqshyl tústi keledi. Erkeginde de, urǵashysynda da múıiz bolady. Quljasynyń múıizi iri, buralyp ıilgen, aıshyqty, analyǵyniki názik, óte qysqa, bozǵylt qońyr tústi bolady. Múıizindegi saqınaǵa qarap jasyn anyqtaıdy. Arqar negizinen Orta jáne Ortalyq Azııanyń taýlaryn, Azııanyń ońtústigindegi taýlardy mekendeıdi. Arqar – bıik taýlarda tirshilik etýge beıim, aıazǵa óte tózimdi janýar. Arqar kóbinese úıir-úıirimen júredi. Kóbine, kógaldy shoqylardyń arasyndaǵy dalaly óńirde jaıylady. Qysta salqyn tússe, taýdyń etegine, kóktem men jazda taýdyń sýbalpilik beldeýine qaraı aýdarylady. Bul mezgilde olar 10-15-ten toptanyp júredi.Tek jazda kóbeıý kezinde bóline bastaıdy, kóbine egiz týady. Arqarlardyń basty jaýy – qasqyr men barys. Arqar dámdi et, sapaly teri beretin ań bolyp sanalady. Alaıda sany jyldan-jylǵa azaıyp barady. Sondyqtan qazir ony aýlaýǵa tyıym salynǵan. Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń bir top ǵalymdary arqardy merınos qoıymen býdandastyrý arqyly qazaqtyń asyl tuqymdy arqar-merınos qoıyn shyǵardy. (166 sóz) (Internet materıaldarynan) 3. Nelikten arqardy aýlaýǵa tyıym salynǵan? A) Baǵaly kásiptik ań bolǵandyqtan B) Egiz tól beretindikten C) Múıizi úlken bolǵandyqtan D) Sýyqqa tózimdi bolǵandyqtan E) Merınos qoıymen býdandastyratyndyqtan 4. Qazaqstan ǵalymdary qandaı ǵylymı jańalyq ashty? A) Arqardyń tirshilik etý ortasyn aıqyndady B) Arqardyń tóldeý ereksheligin kórsetti C) Arqardyń múıizine qarap jasyn anyqtady D) Arqar terisiniń sapalylyǵyn dáleldedi E) Arqardan tórt túlik túrin shyǵardy 5. Arqardyń negizgi jaýy neler? A) Shóp qorektiler B) Sút qorektiler C) Et qorektiler D) Qos aıaqtylar E) Úı janýarlary 6. Arqar qandaı jerlerdi mekendeıdi? A) Taý bókterlerin B) Qumdaýyt oıpattardy C) Jazyq dalany D) Egis alqaptaryn E) Shóleıt jerlerdi Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinge berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». Qazaqtyń kınosúıer qaýymyna tanymal kınodramatýrg, rejısser Ermek Tursynovtyń telearnaǵa bergen suhbaty usynylady Budan keıin kıno túsirem be, bilmeımin... – Kıno álemindegi alǵashqy qadamdaryńyz qandaı boldy? 1.-1992-93 jyldary Amerıkada júrgenimde rejısser retinde alǵashqy debıýtim boldy. AQSh-tyń Iýta shtatynda Solt-Leık-Sıtı degen qala bar. Sol jerdegi kıno mamandaryna birneshe ssenarıı jazyp bergenmin. Bir kúni kıno túsirý alańyna kelsem, rejısser joq eken. Stıv degen prodıýser bar edi, materıaldy ózimnen artyq eshkim bilmeıtinin alǵa tartyp, fılmdi qolǵa alýymdy surady. Qysqasy, kıno alańyna ıtergendeı etip shyǵardy. Bul kezdeısoq jaǵdaı. Men rejısser emespin, negizgi mamandyǵym – kınodramatýrg. Sóıtip bastalyp ketti. Birneshe beınerolık túsirdim. Olardyń tapsyrysymen áleýmettik jarnama túrindegi eki fılm túsirdim. Almatyǵa qaıtyp kelgennen keıin de ssenarıı jazýdy toqtatqan joqpyn. «Mustafa Shoqaıdy» jazdym. «Qazaqfılmniń» prezıdentiniń ornyna Anar Qashaǵanova kelgende Aqtan Arym Qubat degen qyrǵyz rejısserine bergen «Kelin» ssenarııi boıynsha túsirýdi «Materıaldy ózińnen artyq eshkim bilmeıdi, ári bastaǵannan keıin aıaǵyna jetkizý kerek» degendi aıtyp, kıno túsirý alańyna ıtergendeı etip shyǵardy. Keıbireýler rejısserlik úshin kúresip júrse, men májbúrlikten qolǵa aldym. Sóıtip aıaq astynan rejısser bolyp shyǵa keldim. – Rejısser retinde ózińizdi qalaı baǵalaısyz? Sizdiń boıyńyzda rejısserlik qasıet basym ba, álde kınodramatýrg retinde myqtysyz ba? 2. – Dramatýrg bola júrip, kóptegen ssenarıı jazdym. Rejısserge beresiń. Keıin kıno shyqqanda qarasań, kóńiliń tolmaıdy. «Áttegen-aı!» deıtin tustary kóp bolady. Ssenarııdi jazǵanda bir kınony kóz aldyńa elestetip otyrasyń. Kıno shyqqanda qarasań, seniń aldyndaǵy sýretińmen sabaqtaspaıdy, múldem basqa jaqqa ketip qalady. Eshteńe aıta almaısyń. О́ıtkeni, rejısserdiń kózqarasy basqa. Birneshe ret ssenarıılerim oılaǵanymdaı emes, múldem basqa kıno bolyp shyqqanda ishimnen ókinip júrdim. Jalpy, rejısser retinde bireýdiń jazǵan ssenarııin túsire almaımyn. Tek qana ózimdikin túsiremin. Eger bir jerden qate ketse, tek ózińnen kóresiń. Eń bastysy – jaýapkershilik. О́zińe, óz isińe degen jaýapkershilik. Eshqandaı tapsyryspen jumys istemeý kerek. Jumysty qolǵa aldyń ba, ony joǵary kásibı dárejede isteý kerek. О́z shyǵarmashylyǵyma baǵa bere almaımyn. Biraq, kásibı daıyndyqpen kelgenim anyq. 3. Jaýapkershilik degennen týady, bir kınoǵa shamamen eki jyldaı ýaqyt ketedi. Bul az ýaqyt emes. Al meniń dosym Tımýr Bekmambetov jylyna tórt kıno túsiredi. Tımýrdy jaqsy kóremin. Máskeýde júrgende jaqyn aralasatynbyz. О́te daryndy, myqty jigit. Biraq, onyń kınolary jeńiltek. Kóbinese kompıýterge súıene otyryp jasalady. Bul adamnyń ıntellektisine baılanysty nárse emes. Munda tehnıkalyq, tehnologııalyq ıntellekt basymdyqqa ıe bolyp tur. 4. Qazir kıno túsirý erikkenniń ermegine aınalyp ketti. Jaqsy kıno kórgende adam qýanýy kerek. Al qazirgi bizdiń kınolardy kórgende qýana almaısyń. О́ıtkeni, deńgeı túsip ketti. Elikteý kóp. О́z oıymyz joq. Jurtty kúldirgimiz keledi. Kúlkiniń ózi de túkke turmaıtyn bolyp shyǵady. Oısyz. Kúlkiniń óziniń ar jaǵynda oı bolýy kerek. Al qazirgi kınolardaǵy kúlki – «aha-ha, ıha-ha». Bul dúnıeler, ıaǵnı sońǵy jyldary kıno dep túsirilip, kıno retinde kórsetilip júrgen dúnıeler – kıno emes. Baıan Esentaeva, Nurtas Adambaılardyń túsirip júrgenderi kıno deýge kelmeıdi. Meıli ǵoı, túsire bersin. Biraq, basyn ashyp alý kerek, olardiki eshqandaı da kıno emes. Basqa nárse. Janryn ózgertý kerek shyǵar, bálkim. Bulardyń eń basty oıy – aqsha jınaý. Al naǵyz óner adamy aqsha úshin jazbaıdy. Muhtar Áýezov Abaıdy aqsha úshin jazǵan joq. Sháken Aımanov, Sultan Qojyqovtar aqshanyń qunyn biletin, biraq aqsha úshin jazbaıtyn. Al qazirgiler o bastan-aq aqshany birinshi orynǵa qoıady. Qazirgi kınolardyń kıno degennen góri bıznes-jobaǵa keletini sondyqtan bolsa kerek. Kınonyń aty da ózgerdi qazir. Kıno túsirýge bel býdyń ba, búkil jan dúnıeńmen soǵan berilesiń, úlken daıyndyqpen kirisesiń. Basynda qorqasyń. Ylǵı sol. Al kıno bitkennen keıin aýyrasyń. О́zim ár kınodan keıin 3-4 aıdaı aýyramyn. (500 sóz) 13. Otandyq kıno jaǵdaıy týraly qaı bólimde oı qozǵaıdy: A) Tórtinshi B) Ekinshi C) Birinshi D) Barlyǵy E) Úshinshi 14. 4-bólimde avtor kimge kıno týraly oıyn ózgertý kerek dep keńes beredi? A) Nurtasqa B) Shákenge C) Sultanǵa D) Abaıǵa E) Muhtarǵa 15. Ermek Tursynovtyń adamı qasıetteri týraly qandaı oı túıýge bolady? A) Ol – otandyq kınoındýstrııa salasyn damytýǵa kúsh salǵan adam B) Ol – jaýapkershiligi joǵary jáne óz isine adal adam C) Ol – Amerıkada tájirıbe jınaqtaǵan rejısser D) Ol – óz ssenarıılerine kıno túsirip júrgen tanymal rejısser E) Ol – bilimi men tájirıbesin ushtastyra bilgen adam 16. Qaı jaýap 1-bóliminiń mazmunyna sáıkes kelip tur. 1. Ermektiń rejısser bolýyna ssenarııdi ózi jazýy septik boldy 2. Ermektiń rejısser bolýyna kezdeısoq jaǵdaı sebepker boldy 3. Ermek Tursynov erkinen tys rejısser atandy A) Úshinshisi B) Ekinshisi C) Úsheýi de burys D) Úsheýi de durys E) Birinshisi 17. Ermek Tursynovtyń aıtýynsha, nege kınodramatýrgtiń daıyn fılmge kóńili tolmaıdy? A) Sebebi, bar ataq rejısserge tıesili bolady B) Sebebi, rejısser jumysyn óte joǵary baǵalaıdy C) Sebebi, kınoda rejısserdiń kózqarasy basym bolady D) Sebebi, akterlerdiń oıyny unamaıdy E) Sebebi, dramatýrgtiń jaýapkershiligi basym bolady 18. Suhbat qandaı maqsatpen alyndy? A) Ermek Tursynovtyń kıno týraly oıyn bilý úshin B) Ermek Tursynovtyń fılderin jarnamalaý úshin C) Ermek Tursynovty tanystyrý úshin D) Otandyq fılmderge taldaý jasaý úshin E) Baıan Esentaeva men Nurtas Adambaıǵa syn aıtqyzý úshin 19. Berilgen maqal-mátelderdiń qaısysy Ermek Tursynovtyń aıtqan syn sózine sáıkes keledi? A) Jyltyrdyń bári kúmis emes B) Er synshysy – eli C) Qoryqqan men qýanǵan birdeı D) Mıhnat bolmaı, rahat bolmas E) Kóz – qorqaq, qol – batyr 20. 3-bólimde Ermek Tursynov Tımýr Bekmambetovke qatysty ne aıtady? A) alańdaý B) kúmán C) maqtaý D) syn E) oı-pikir Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinge berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». Kún kóńil kúıdi kóterip, kúızelistiń aldyn alady. О́z kezeginde, kóńil kúıge jaýap beretin zattar ımmýndyq júıeni kúsheıtedi. Ýltrakúlgin sáýleler aǵzada júrip jatqan kóptegen prosesterdi – tynys alý, zat almasý, qan aınalý men endokrındik júıeniń jumysyn kúsheıtedi. Budan ózge, kún sáýlesiniń áserinen aǵzamyz D dárýmenin óndiredi. Qyzyq derek: Kún sáýlesiniń áserinen sıntezdeletin D dárýmeniniń mólsheri myna faktorlarǵa baılanysty: sáýle tolqynynyń uzyndyǵy men teriniń áýelgi pıgmenttiginde. Kún astynda tańerteń jáne kún batarda júrgen paıdaly, sonymen qatar, teri neǵurlym qaratory bolsa, kún sáýlesi áserinen D dárýmeni soǵurlym az óndiriledi. D dárýmeni kalsıı men fosfor mıneraldaryn sińirýdi retteıdi. A dárýmeni kalsıı jáne fosformen birigip, aǵzany sýyq tııýden, kóz jáne teri aýrýlarynan qorǵaıdy. Tis jegisi men qyzyl ıek patologııasynyń aldyn alady, súıekterdiń, omyrtqanyń beriktigine jaýap beredi, osteoporozdan qorǵaıdy. Alaıda, bul aǵzany osy dárýmendermen qamdaý úshin shyjyǵan kúnniń astynda jata berý kerek degendi bildirmeıdi. Aǵzada D dárýmeniniń qajetti deńgeıin qalypta ustap turý úshin jaz aılarynda aptasyna 2-3 ret 5-15 mınýt qol men betti kúnge qyzdyryp alsa jetkilikti. (161 sóz) http://bilim-all.kz/article/3818-ZHaz-mezgilinin-densaulyqqa-paidasy--men-qandai-qaupi-bar 3. Jaz mezgilinde qaı ýaqytta kún kózine shyqqan paıdaly? A) 8 saǵattyq jumys ýaqytynan keıin B) Jumys ýaqytynyń ortasynda C) 8 saǵattyq jumys ýaqyty kezinde D) Túski úzilis kezinde E) Kesh batqannan keıin 4. Jaz aılarynda qansha ýaqyt kúnge qyzdyryný kerek? A) Aptanyń tórtten bir bóligin, bir saǵattyń ekiden bir bóligin B) Apta boıy, bir saǵat tolyq C) Aptanyń ekiden bir bóligin, bir saǵattyń úshten bir bóligin D) Aptanyń úshten bir bóligin, bir saǵattyń tórtten bir bóligin E) Aptanyń besten bir bóligin, bir saǵattyń úshten bir bóligin 5. D dárýmeni adamnyń sóıleý múshesiniń qaısysyna paıdaly? A) Jaq B) Til C) Tańdaı D) Tis E) Erin 6. Qandaı teride kún sáýlesi áserinen bolatyn D dárýmeni kóp óndiriledi? A) Qara tústi B) Sary tústi C) Tory tústi D) Baran tústi E) Qońyr tústi Nusqaý: «Mátindi muqııat oqyp, mátinde berilgen tapsyrmalarǵa durys jaýap berińiz». Aınabulaq! Myńbulaq! О́mirge tuńǵysh kelgenimde dúnıede teńdesi joq nárli sýymen meni shomyldyrǵan, meni jýyndyrǵan bulaq. Men alǵash sýyn ishken, meni áldılep súıgen, maǵan sengen, týǵan jerim Myńbulaq... Biz de súıek, etten jaralǵan janbyz. Bizdiń janymyzdy tebirente soqqan júrek bolattan quralǵan emes, biraq bizdiń júrek – otty júrek. Onyń oty bolatty eritip, jańqadaı jandyratyn ot. Bizdiń júregimizde qaýip-qaterdi kóterip, ólimdi jeńetin bir jaryq – ana sútin aqtap, týǵan eldi, Otanymyzdy súıý sezimi. Bizde er atasy – mahabbat, ómir atasy – halyq, el namysy – er qolynda. Biz namysty eldiń ulymyz. Jeńilmes kúshimiz sonda. (94 sóz) Baýyrjan Momyshuly Nusqaý: «Sizge berilgen bes jaýap nusqasyndaǵy bir durys jaýapty tańdaýǵa arnalǵan tapsyrmalar beriledi. Tańdaǵan jaýapty jaýap paraǵyndaǵy berilgen pánge sáıkes orynǵa, dóńgeleksheni tolyq boıaý arqyly belgileý qajet». 1. Mátinde «jańqadaı jandyratyn ot» degeni ne? A) Aınabulaq B) Mahabbat C) Júrek D) Myńbulaq E) Namys 2. Berilgen maqaldardyń qaısysy mátinniń túıinin ashyp tur? A) Erlik pen eńbek – egiz B) Talapty erge nur jaýar C) Týǵan eldeı el bolmas, týǵan jerdeı jer bolmas D) Atadan ul týsa ıgi, ata jolyn qýsa ıgi E) Erlik tárbıeden týady
