Jolaqy tóleýdiń tıimdi úlgisi elordada da júzege asa bastady

Elbasy bıylǵy Joldaýynda Úkimetke «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrǵan bolatyn. IT salasyn damytý EKSPO kórmesi qarsańynda turǵan Astana qalasy úshin de óte mańyzdy. Álemdegi damyǵan el­derdiń ozyq tehnologııasyn paıdalanýdyń bir kóri­nisi – byltyrdan beri elor­­damyzdaǵy qoǵamdyq kólik­terge engizilip jatqan elek­­trondy tólem júıesi. Astana qalasynda qoǵamdyq kólikte elektrondy jolaqy tóleý júıesi 2016 jyldyń mamyr aıynan bastap kezeń-kezeńi­men engizilýde. Bul júıe – AstraPlat, al kólik karta­sy Astra Card dep atalady. Joba­­ny jasaý­­shylardyń aıtýyn­sha, júıeniń negizgi maqsaty – elordadaǵy jolaýshy­lar tasymalyn burynǵydan da jaılyraq etý, qaltalar men ámııandarda aqsha, tıyndardy ustap júrý qajettiliginen aryltý, qoǵamdyq kólik qyz­met­kerleriniń tabysty jasy­ryp qalýynyń aldyn alý jáne taǵy basqa da máseleler. «Astana qalasynda AstraPlat biryńǵaı elek­trondy tólem júıesiniń negizinde avtobýsqa kirgen kezde arnaıy kartańyzdy valıdatorǵa sál ǵana tıgiz­seńiz bolǵany. Eger jasyl tús jansa, jolaqysy alyn­ǵanyn, sáıkesinshe, jol júrýge ruqsat berilgenin bil­diredi. Jolaýshylarǵa esker­te ketetin taǵy bir jaıt, kartańyzdy valıda­tor­ǵa tıgizgennen bastap, bir saǵattyń ishinde kelesi avtobýsqa tegin minýińizge múmkindik qarastyrylǵan», deıdi «Astana LRT» JShS tólem júıeler ortalyǵy­nyń jetekshisi Sergeı Popov. Sonymen qatar, ol shy­­ǵyndardy, satylǵan kar­­talardyń esebin jáne qurylǵylarda týyndaıtyn aqaýlardy ortalyqtan baqylap otyratyndaryn tilge tıek etti. «Eki nemese odan da kóp jolaýshylar úshin bir AstraPlat kartalarymen tólem jasaýǵa ruqsat etilmeıdi. Tirkelgen jeńildikteri bar jáne mektepke arnalǵan kólik kartochkalaryn ózge adamǵa berýge tyıym salynady. Kóliktik kartalardy úshinshi tarap qolynda paıdalaný barysynda ustalǵan jaǵ­daıda kóliktik baqylaý qyz­metiniń agentteri alyp qoıý­ǵa quqyly. О́z atyndaǵy kólik­tik kartany tek ıesi ǵana paıdalana alady. Jolaý­shy basqa azamatqa tıesili jeńil­digi bar kólik kartasyn bılet­siz qoldansa, ákimshi­lik jaýap­qa tartylyp, jol­aqysyn tóleýden jaltarǵan bolyp sanalmaq», deıdi ol. Bul rette zeınetker­ler, mem­­lekettik, áleýmettik kómek beriletin adamdar, asy­raý­­­shy­synan aıyrylǵan tulǵa­­lar, kóp balaly analar, kóp balaly otbasylar, múge­dek­ter, 18 jasqa deıingi múge­dek bala­lar, Uly Otan soǵy­sy­nyń ardagerleri ar­naıy jeńil­dikterge ıe eke­nin de aıta ketsek deımiz. Odan bó­lek, 7 jasqa deıingi bala­­larǵa da tegin. Al 7-15 jas araly­ǵyn­daǵy balalar tólema­qy­nyń 50 paıyzyn ǵana tóleıdi. Endi kartany qaıdan alamyz, qanshaǵa toltyramyz degen suraqqa kóshsek. Tarıftik jospar boıynsha, 10 ret jol júrýge arnalǵan tólem eresekterge 900 teńge, oqýshylarǵa 400 teńgeni quraıdy. Jáne 11-shi márte tegin qatynaý múmkindigi usynylady. Al, 20 ret jol júrýge arnalǵan tólem eresekterge 1800 teńgeni, balalarǵa 800 teńgeni quraıdy, oǵan qosa 2 ret tegin júrýge jeńildik alasyz. 30 ret jol júrýdi qalasańyz 2700 teńge tóleısiz, oqýshylar 1200 teńge tóleıdi, sonymen qatar, 3 ret tegin júre alady. Al 40 ret jol júrýge arnalǵan tólem quny eresekterge – 3600, balalarǵa 1600 teńge, 4 ret tegin júresiz, sol sııaqty 50 ret jol júrýge arnalǵan tólem úlkenderge – 4500, balalarǵa 2000 teńge jáne qosymsha 5 ret tegin júrý jeńildigi qarastyrylǵan. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, kólik kartalarynyń kepildik merzimi – 2 jyl, qyzmet etý merzimi 5 jyldan kem emes. Jol júrý úshin kóliktik kartaǵa júktelgen tarıftik josparlar jaramdylyǵy keminde 3 aı. Qarajat quıyp otyratyn kóliktik karta quny – 400 tg. Mektep oqýshylary men jeńildikter qarastyrylǵan tulǵalarǵa qaıtarymsyz qoldanýǵa arnalǵan kartalar taratylady. Karta zaqymdanǵan nemese joǵalǵan jaǵdaıda arnaıy kassalarǵa baryp, 400 teńge tólep, kartańyzdy jańarta alasyz. Jol júrý kartasyndaǵy balans qansha qoldanǵanyńyzǵa baılanysty shegerilip otyrady. Astra PLAT jobasynyń óte mańyzdy bóligi kóliktik kartalardy satý men tolyqtyrý jelisin yńǵaıly etý. Astanada iri saýda ortalyqtarynda 30 arnaıy mashına RTVM qurylǵan, sýpermarketter men qalanyń negizgi núktelerinde ornalasqan. Kólik kartalaryn Card satý núktelerin jáne tolyqtyrý týraly tolyq aqparatty Astana LRT-niń resmı veb-saıtynan tabýǵa bolady nemese Astra Bus baǵdarlamasyn júktep alý qajet. Júıeni ázirleý jáne jobalaý sharalary kezinde osyndaı jol júrý tóleminiń elektrondy júıesi engizilgen Reseı, Belorýssııa, Italııa, Fransııa, Germanııa, Ulybrıtanııa, Izraıl, Koreıa, AQSh sııaqty elderdiń tájirıbesi paıdalanylǵan. Mysaly, Helsınkıde elektrondy jol júrý qujaty retinde 2006 jyldan bastap smart-kartalar qoldanylady. Al, Londondaǵy jol júrý qujaty baılanyssyz smart-karta negizinde daıyndalǵan. Ony qoldaný arqyly tólem jasaý túrine qaraı avtobýsqa kirerde nemese avtobýs salonynda iske asyrylady. Avtobýs júrgizýshisine qolma qol aqsha berý arqyly da tólem jasaýǵa bolady. Metroǵa arnalǵan jol júrý bıleti avtobýstarda da jaramdy bolyp tabylady. Sondaı-aq, Chıkagodaǵy jol júrýdiń biryńǵaı tólem júıesi metro jáne qalalyq avtobýstardaǵy jol júrýdi qamtıdy. Elektrondy jol júrý qujatymen qatar, qolma-qol aqsha tóleý múmkindigi de bar. Al, Seýlde qoǵamdyq kólik reformasy boıynsha joba «T-money» kartalarynyń arqasynda júzege asyp keledi. Kez kelgen qoǵamdyq kólik túrlerinde jol júrý aqysyn tóleýge arnalǵan jınaqtaýshy jeńildik júıesi qoldanylady. Jolaýshylar marshrýtta bir ret qana jol júrý aqysyn tóleı otyryp, ártúrli qoǵamdyq kólikterine aýysyp mine alady. Búgingi tańda Astanada 35 avtobýs tájirıbeli túrde zamanaýı tehnologııamen jabdyqtalǵan. Elektrondy kartalardy satyp alý jáne balansty tolyqtyrý úshin kezeń-kezeńmen 10 keńse ashylmaq, 30 avtomat ornatylyp, 25 satý pýnkti iske qosylady. Bolashaqta atalǵan jeli keńeıtilip, ony tólem termınaldary júıesimen jáne ınternet-bankıng portaldarymen ıntegrasııalaý kózdelgen. Atalǵan júıeni halyqtyń qanshalyqty paıdalanyp júrgenin bilý úshin №10 avtobýstyń kondýktory Sandýǵash Joldasovany áńgimege tarttyq. «Bul álem elderiniń birqatarynda qoldanylyp kele jatqan júıe bolǵandyqtan bizdiń elimizge de engeni durys dep esepteımin. Alǵashqyda avtobýsqa kirgen adamdardyń arasynan tek zeınetkerlerden baıqaǵanmyn, qazirgi ýaqytta kartany paıdalanýshy adamdardyń sany artyp kele jatqany ańǵarylady. Bastapqyda olar bir aıǵa satyp alynǵan jol júrý bıleti sııaqty kórsetip, valıdatorǵa tıgizbeıtin. Al qazir kóbisi úırenip qaldy», deıdi ol. Budan eldiń barlyǵy jappaı kartany paıdalanyp júr dep aıtý artyq bolar. Jol aqysyn áli de aqshamen tólep júrgender jeterlik. Júıeniń júıeli jumys jasaýy úshin el ishinde aqparat, nasıhat qyzmetin qyzdyra túsý qajet sııaqty. Al kartany alyp, paıdalanyp úlgergender onyń tıimdi tustary kóp ekenin alǵa tartady. «Menińshe jańa júıeni qoldaný arqyly adamdar qaltada artyq tıyn, artyq júk kóterip júrýden arylady. Keıde bir jerge jetý úshin eki avtobýsqa minip, oǵan qosymsha aqsha tóleýge týra keledi. Al bul kartany paıdalanyp, 60 mınýttyń ishinde kelesi avtobýsqa otyrsańyz tegin júre alasyz. Bul degenińiz, qaltańyzǵa jeńildik, qarjyńyzǵa úlken únem emes pe?» deıdi qala turǵyny Vera Kanshına. Raýan QAIDAR, «Egemen Qazaqstan»