Ahıkonyń alǵysy

Qazaq pen japon erteden etene týys halyq-aý... Biz olardyń eldigine súısinsek, olar bizdiń keńdigimizge alǵys jaýdyrady. Eki úlken halyqtyń qoılary qoralas bolmasa da, oılary aralas. Oǵan keskin-kelbetimiz ben túr-turpatymyzdan bastap birneshe tarıhı oqıǵany kýálikke tartýǵa bolady. Máselen, Álıhan Bókeıhan bastaǵan qazaq zııalylary el basyna qıyn-qystaý zaman ornaǵan shaqta japondyqtardyń «Meıdzı jańǵyrýyn» negizge ala otyryp, japon úlgisindegi ulttyq memleket ornatýǵa jospar jasady. Bul – bir. Ekinshisi – Aqtas pen Ahıko. Ahıkomyz – Aqtasqa jer aýdary­lyp kel­gen japon. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev byltyr Japonııa par­la­men­tin­­de sóılegen sózinde Qazaqstanda tu­ryp jat­­qan japon áskerı tutqyny – Ahıko Te­sý­ronyń taǵdyry týraly baıandady. Osy – Ahıko Tesýro jaıly. Onda Elbasy «Qaraǵandy qalasynyń irgesindegi Aqtas ken­tinde QarLag qasireti men ekinshi dú­nıe­­júzilik soǵysty kórgen qarııa turady. Ja­­s­y seksennen asyp ketken. On bes ja­syn­da ımperatorlyq áskerı oqýǵa qa­byldanyp, soǵys ýaqytynda keńes eli­ne tutqynǵa túsken. Oǵan jergilikti qazaq­tar qoldarynan kelgen járdemin kó­r­setip, sońǵy nanyn bólip bergen. Son­dyq­tan da ol Qazaqstandy óziniń ekinshi Otany esebinde qabyldap, osy ólkede qa­la bere­di», dedi. Ahıko týraly byltyr M.Áýezov atyn­da­ǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatry Arqa tórinde «Aqtastaǵy Ahıko» atty úsh epızodty dramanyń tusaýyn kesti. Ne kerek, ańyz Ahıkony alty Alash ala­qanyna salyp aıalady, sonda. Aıalaı­tyn­daı-aq. Qanshama qıyndyqtardy basynan ótkerip, QarLagtyń qapasynda qan jutqan shaqtardyń tumany seıilgen ýaqytta ol týǵan eline kóshý týraly she­shim qabyldap, kóship ketkenimen, Ja­ponııa­da uzaq tura almaı, araǵa biraz ýa­qyt salyp, Aqtasyna, Arqasyna, Qa­zaq­stan­y­na qaıtyp oralady. Ony Memleket basshysy N.Nazarbaev japon parlamentindegi sózinde: – Ol óziniń tarıhı Otanyna oralsa da, báribir bizdiń elimizge qaıtyp keldi. Qazir otbasymen birge Qazaqstanda turyp jatyr, – degen bolatyn. Elbasynyń erekshe yqylasy aýǵan aqsaqaldy joǵaryda atalǵan dramanyń tusaýkeserinde alǵash jolyqtyrdyq. Suhbattasýdyń onda sáti túspegen. Shyndyǵynda, qaýmalaǵan jurt múmkindik bergen joq-ty... Alaıda, jaqyn kúnderde Aqtasqa arnaıy at basyn buryp, aqsaqalǵa sá­lemdesýge bardyq. Barsaq, Aqtastyń kish­kene kóshesinde ózi qatarlas koreıi bar, nemis-orysy bar, birneshe qarııa she­kil­deýik shaǵyp (ózi unatady eken), áń­gime-dúken quryp otyr. Oraıly sátti oń­taıly paıdalanyp, Ahıko aqsaqaldy áń­gimege tarttyq. Atamyz suhbatqa sarań bol­ǵanymen, alǵysqa jomart eken. Alǵy sózi alǵystan bastaldy. «Bilesizder, Elbasy japon par­la­men­tinde meniń esimimdi birneshe ret atap ótti. Alǵashynda meni qaıdan biledi dep tań boldym... Qıly taǵdyrymdy ja­pon­ııalyq­tar­ǵa qısynyn keltirip jetkizgen ýaqytta kó­zime eriksiz jas aldym... Keıinde kórkem týyndy dúnıege kelip, Qazaqstannyń túk­pir-túkpirinde sahnalana bastaǵan tus­ta jas-káriniń biri qalmaı búkil qazaq teatr­ǵa aǵyldy. Elbasynyń zor sha­ra­pa­ty men mol shapaǵatyn sonda qat­ty se­zin­dim. Elbasynan bastap, Alty Alash­qa alǵysym sheksiz!», deıdi Ahıko Tesýro aqsaqal. «Aqtastaǵy Ahıko» dramasynyń sha­ryq­­taý shegindegi sóz – meniń kókeıimdegi sóz. Alǵys jyrymdy akter «Men ózińe qaı­typ oraldym, Qazaqstanym! О́z Ota­nymdy súımegendikten emes, seniń al­dyńda boryshtar bolǵandyqtan. Tósi – shalqaq, tuǵyry – asqaq, bolmysy – pań, bitimi – bekzat Qazaq eli – endi meniń elim; yn­­tymaqtyń uıasy, jeruıyq meken – endi me­­niń Otanym!» dep týra jetkizdi», deıdi Ahıko. Aqsaqal jáne alǵysyn tar taýqymetti ózi­men birge tartqan qazaq dostaryna aıtady. Tutqynnan bosatylǵannan soń, 122-shi kenishte eńbek ete bastaǵan tus­­ta, jańa ómirde shahterlerdiń dos­tyǵy men baýyrmaldyǵy qatty kómektesken. «Keıin temir-beton zaýytyn­da dá­ne­ker­leý­shi bolyp jumys istep, sol jerden zeı­netkerlikke shyqtym. Taǵ­dy­rymnyń Qazaqstandaı birligi jarasqan el­men to­ǵys­qanyna rızashylyq etemin», deıdi. Sóz arasynda Ahıko Tesýro ózi jaıly to­lyq aqparattyń alǵash ret 2011 jyly QarLag taqyrybyn zertteýshi Nurlan Dýlatbekov bastaǵan bir top ǵalymdar qu­rastyrǵan «Qaraǵandy oblysyndaǵy j­apon tutqyndary» kitabynda úsh tilde ja­ryq kórgendigin aıtty. Atalmysh spek­takl de sol kitap jelisi negizinde dú­nıe­ge kelgen eken. Avtor men basty keıip­ker keıinde bir-birimen týystaı bolyp ket­ke­ni de ras. Ańyz qarııa 1930 jyly Ońtústik Sa­ha­lınde dúnıege kelip, on bes jasynda tutqynǵa túsken. Nebir qıyndyqtardy bas­tan ótkerip, 1954 jyly aqtalyp shy­ǵady. «Sol jyldary Aqtas kentinde otan­dastarymnyń sany ájepteýir bolatyn. Olardyń barlyǵy elge qaıtty, al men qazaq jerinde otbasyn quryp qalyp qoı­dym», deıdi. Zaıyby Elena Tesýro da óz kezeginde: – Japonııadaǵy týystarymyzǵa baryp turamyz. Biraq ol jaqtyń aýa raıy Ahıkonyń densaýlyǵyna jaqpaıdy. Ot­ba­symyzben osynda turyp jatyrmyz. Kezindegi tańdaýymyz da osy boldy. Ahıko Qazaqstandy Otanym dep sanaıdy. Búginde 11 nemere, 4 shóbere súı­ip otyrǵan baqytty otbasymyz. Qazaq jerinde ózimizdi erkin sezinemiz. Ja­po­nııa­ǵa barsaq ózimizdi qonaq sezinemiz de, Qazaqstandy úıimiz dep esepteımiz. Qazaq­tyń dalasynan bastap balasyna deıin keń. Biz sol keńdikke alǵys aıtamyz, – dep qazaq­tarǵa degen rızashylyǵyn bildirdi. Biz suhbat alýǵa emes, alǵys estýge bar­­ǵ­andaı kúı keshirdik. Ahıkonyń aqı­qa­tyndaǵy alǵys fenomeni osylaı tar­qa­tyldy. Ahıko qazaqqa alǵys aıtyp otyrdy. Mıras ASAN, «Egemen Qazaqstan» QARAǴANDY