EKSPO jalaýynyń jelbireýine 100 kún qaldy

Mine, Batys pen Shyǵys órkenıetin jal­ǵas­­tyratyn altyn kópir atanǵan arý As­tana­myzda EKSPO-2017 halyqaralyq maman­dan­dy­rylǵan kórmesiniń jalaýy jelbireıtin sal­tanat­ty sátke 100 kún qaldy. Elbasy atap kór­set­kendeı, «О́ziniń aýqymy jóninen ol Dúnıe­júzilik ekonomıkalyq forým, al týrıs­terdi tartý jaǵynan Olımpııa oıyndary neme­se fýtboldan ótetin álem chempıonatymen bara-bar» bul jahandyq shara Ortalyq Azııa­da, tipti TMD memleketteriniń ishinde tuń­ǵysh ret táýelsiz Qazaqstanda ótkeli otyr. Iá, endi týra 100 kúnnen keıin samaldy Sary­arqa tósinde bedeldi jahandyq uıym – Búkilálem­dik jetistikter kórmesiniń jáne kórmege qatysýshy álemniń 115 memleketiniń túrli-tústi týlary jelbireıtin bolady. Jahandyq sharanyń máre syzyǵyna jaqyn­daǵan saıyn osy bes jylǵa taıaý ýaqyt ór­megin­de egemen elimiz atqarǵan eren ister­diń aýqymy aıshyqtanady. 2012 jyly 22 qarashada Parıjdegi Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń Bas assambleıasynda qupııa daýys berý­diń nátıjesinde Qazaqstannyń elordasy – Astana Belgııanyń Lej qalasyn artqa tas­tap, 2017 jylǵy EKSPO kórmesin ótkizý már­te­be­sin jeńip aldy. Sol kúni Elbasy Nursultan Nazarbaev bar­lyq telearnalar arqyly qazaqstandyqtarǵa ún­deý joldap, Astana­daǵy EKSPO-2017 kór­me­siniń el tarı­hyn­daǵy eleýli oqıǵa ekenin erek­she atap ótti. «Bul básekede Astananyń jeńisi kez­deı­soq bolǵan joq. Birinshiden, onymen biz­diń Astanamyz dúnıejúzilik máni bar shara­ny qabyl­daı alatyn qala retinde moıyn­daldy. Ekin­shi­den, bul – Qazaqstannyń qaryshty damýy­­na berilgen baǵa. Bul sheshim Qazaq­stan­nyń Eýra­zııa aımaǵyndaǵy aıryqsha or­nyn aı­qyn­dap otyr. Úshinshiden, bizdiń paı­damyzǵa shy­ǵaryl­ǵan sheshimge «Bolashaqtyń energııasy» degen ta­qy­ryptyń ózektiligi de áser etti. Al, eń bastysy, bul – barlyq Qazaqstan halqynyń jeńisi, eren eńbeginiń jemisi», dedi Memleket basshysy. Bul jahandyq sharany ótkizýge daıyndyqtyń mańyzdylyǵy sondaı, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen EKSPO-2017-ni uıymdastyrý jáne ótkizýdiń ulttyq jospary jasaldy. Bul ulttyq joba álemdik ekonomıkalyq daǵdarys beleń alǵan kúrdeli kezeńde júzege asyryldy. Elbasynyń bastamasymen bul joba shyn mánindegi daǵdarysqa qarsy baǵdarlamaǵa aınaldy. Kórmege daıyndyqqa jáne onyń qurylysyn júrgizýge elimizdiń barlyq óńirlerinen 300-den astam otandyq kásiporyn jumyldyryldy. EKSPO-2017 ulttyq jobasynyń aıasynda 50 myń jumys ornyn ashýǵa jáne saqtaýǵa múmkindik jasaldy. EKSPO qurylys nysandaryn salý kezinde otandyq kompanııalar jalpy somasy 500 mıllıard teńgege jýyq jumys jáne qyzmet kórsetý kólemin atqarǵan eken. Alǵashqy lekte tapsyrylǵan mańyzdy qurylys nysandary qatarynda halyqaralyq pavılondar, 1347 páterden páterden turatyn EKSPO-qalashyǵy, EKSPO-ofıs, ishki ister bóliminiń ǵımaraty, energııa zertteý ortalyǵy jáne basqalaryn atap ótýge bolady. Osy qurylys nysandarynyń óziniń jalpy aýmaǵy 482 myń sharshy metrdi alyp jatyr. «Astana EKSPO-2017» kórmesiniń basty urany – «Bolashaqtyń energııasy» ekendigi belgili. Jumyr Jerdi mekendeıtin 7 mıllıardtan astam adamzat planetamyzda jahandyq jylyný úrdisi, energetıkalyq tapshylyq kúnnen-kúnge ýshyǵyp bara jatqandyǵyn ashyq moıyndap, urpaq bolashaǵy jańǵyrmaly qýat kózderine tikeleı baılanysty bolatyndyǵyn kún tártibin qoıyp otyr. Endeshe, elordadaǵy EKSPO kórmesiniń pavılondarynda adamzat erteńiniń negizin aıqyndaıtyn qýat kózderiniń bolashaǵy sheshilmek. Búginde jańǵyrmaly qýat kózderin óndiriske engizý salasynda Eýropalyq odaq elderi kósh bastap keledi. Jańǵyrmaly energetıka salasyn damytýda, ásirese, skandınavııalyq elder – Shvesııa, Danııa, Norvegııa orasan zor jetistikterge jetti. Bul elder qazir tutynatyn búkil elektr energııasynyń 60-65 paıyzyn jańǵyrmaly qýat kózderinen alady. 2050 jyldary Shvesııa, Danııa jáne Norvegııa tabıǵı shıkizat tutyný arqyly alynatyn elektr energııasynan tolyqtaı bas tartýdy kózder otyr. Astanada ótetin kórme aıasynda balama qýat kózderin damytýǵa jahandyq dárejede zor úles qosyp otyrǵan osy memleketterdiń, sonymen birge, Germanııanyń, Fransııanyń, Ulybrıtanııanyń, Japonııanyń jáne basqa aldyńǵy qatarly damyǵan elderdiń jetistikteri men ozyq tehnologııalary pash etilmek. Máselen, kórme aıasynda Ulybrıtanııa álemge turmystyq qaldyqtardy tıimdi ıgerý boıynsha eń ozyq tehnologııalardy kórsetetin bolady. Al Malaızııa bıootyn óndirisi salasyndaǵy ózderiniń ozyq jetistikterin pash etpek. Jańǵyrmaly energııa kózderi jónindegi halyqaralyq agenttiktiń (IRENA) deregi boıynsha, jańǵyrmaly energetıka salasynyń álemdik kóshbasshylary bolyp sanalatyn 20 memleket túgelge derlik EKSPO-2017 kórmesine qatysatyn kórinedi. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, EKSPO-2017 kórmesine Vatıkan memleketi qatysady. Búginde bul memleket álemdegi eń «jasyl» memleket bolyp sanalady. Ol óziniń energııaǵa degen suranysynyń 100 paıyzyn jańǵyrmaly qýat kózderi arqyly qanaǵattandyrady. Sonymen birge, elordamyzdaǵy kórmege qatysatyn iri halyqaralyq kompanııalar da ózderiniń ozyq tehnologııalaryn pash etpek. Máselen, Vestos kompanııasy jel energetıkalyq qondyrǵylarynyń ınnovasııalyq jańa úlgisin, Toyota – sýtegimen jumys isteıtin avtomobılderin, Tesla – elektromobılderdiń jańa modelderin kórsetetin bolady. EKSPO-2017 kórmesiniń jalaýy jelbireıtin 93 kún ishinde elordamyz aıtýly jahandyq basqosýlar men iri mádenı-kópshilik sharalar ótetin ortalyqqa aınalady. Kórme ótetin kezeńde elordada Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń sammıti, Halyqaralyq áıelder forýmy, energetıka jáne týrızm máseleleri boıynsha túrli mınıstrler deńgeıindegi kezdesýler, kórme aıaqtalýǵa jaqyndaǵan tusta Islam yntymaqtastyǵy uıymynyń ǵylym jáne tehnologııa jónindegi sammıti ótkiziledi. Jalpy, kórme ótetin úsh aı merzimde Astanada mádenıet, ekonomıka jáne sport taqyryptarynda ártúrli dárejedegi 7 myńnan astam shara ótkizý josparlanýda. Kórme sharalary aıasynda elordaǵa keletin qonaqtarǵa joǵary dárejede qaltqysyz qyzmet kórsetý máseleleri de jan-jaqty oılastyrylýda. Bul kezde Astana halyqaralyq áýejaıyndaǵy jańa termınaldyń qurylysy aıaqtalyp, áýejaıdyń jolaýshylardy ótkizý múmkindigi 7,6 mıllıon adamǵa artady. Sonymen birge, jylyna 9 mıllıon jolaýshyǵa joǵary sapaly qyzmet kórsetetin jańa temir jol vokzaly da el ıgiligine beriledi. Búginde elordada 169 qonaq úı men 36 hostel jumys isteıdi. Kórme ashylar qarsańda taǵy da jańadan 16 qonaq úı kesheni ashylmaq. Jalpy, qalamyzda keminde 35 myń oryn daıyndalady. Jahandyq kórme jalaýy jelbiregen kúnderi elordada Astana kúni merekesi de toılanady. Iаǵnı táýelsiz Qazaqstannyń jas elordasy – Astananyń toıy da jahandyq sıpat alady. Sońǵy derek boıynsha, 10 maýsym men 10 qyrkúıek aralyǵynda ótetin kórmege álemniń 115 memelketi men 18 halyqaralyq uıymy qatysady. EKSPO-2017 Halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesi Qazaqstannyń halyqaralyq sahnadaǵy bıik bedelin odan ári pash etedi. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»