«Tórtinshi tóńkeristegi» Úshinshi jańǵyrý

Jazýdyń paıda bolýy, kitaptyń dúnıege kelýi, elektr qýatynyń óndirilýi sekildi úsh aqparattyq revolıýsııany bastan ótkergen jahandyq qoǵamdastyq dál qazir HH ǵasyrdyń 70-jyldary bastalǵan, ıaǵnı derbes kompıýter, kompıýterlik jeliler, málimetterdi jiberýdiń spýtnıktik júıeleri, aqparattyq telekommýnıkasııalar paıda bolǵan tórtinshi aqparattyq tóńkeristiń bel ortasynda tur. Aqparattyq tehnologııalar álem aldyna sát saıyn jańa qaýipterdi týyndatyp qana qoımaı, lezde basqasha ári zamanaýı oılaýǵa ıtermelegen jańalyqtardy da ákelip jatyr. Jańasha oılaý týraly bilimdi usyný men óńdeý – qoǵamda quryq saldyrmaı bara jatqany anyq. Sondyqtan, ýaqytqa qalyptasýdy alǵa tartatyn aqparattyq tehnologııanyń júris-turysyn aldaǵy kúnderdiń jańa qadamdaryn aldyn ala boljap, oǵan myqty tetikterdi oılastyra alatyn kemeń­ger strategter ǵana ıgeredi. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaq­stannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabi­let­tilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyna dál osyn­daı baǵa berýge bolady. О́ıtkeni, Qazaqstannyń Úshin­shi jańǵyrýy – elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń ınnova­sııa­lyq ózegine aınalyp, básekege qabiletin arttyra túspek. Budan keıin memleket sıfrly tehnologııalarǵa negizdelgen bolashaǵy zor baǵyttarǵa aıryqsha mán bere­tin elge aınalmaq. Onyń ishinde eń basty dúnıe – bilim berý, densaýlyq saqtaý, halyqty áleýmettik qorǵaý jáne bas­panamen qamtamasyz etý sııaqty mańyzdy salalar ádet­tegideı birinshi kezekte qaralǵan. Rasynda, sát saıyn ózgerip jatqan tutas álem Qazaqstan úshin jańa múmkindikterge toly jańa tarıhtyń betin ashýǵa múmkindik berip otyr. Bul Prezıdent Joldaýynda aıqyn aıshyqtalǵan. Memleket basshysy Qazaqstan halqyna bes negizgi basym­dyqty usynǵan. Birinshisi – ekonomıkanyń jedeldetilgen tehnologııalyq jańǵyrtylýyna arnalǵan. Elde 3D-prıntıng, onlaın-saýda, mobıldi bankıng, sıfrly qyzmet kórsetý sekildi densaýlyq saqtaý, bilim berý isinde qoldanylatyn jáne basqa da keleshegi bar salalar damytylyp, el Úkimeti «Sıfrlyq Qazaqstan» jeke baǵdarlamasyn ázirlemek. Demek, kez kelgen sala úshin asa mańyzdy bolyp esepteletin sandyq júıe aldyńǵy qatarǵa shyǵarylady. Bul – bilim qoǵamyn basty arnada qarastyratyn ınnovasııalyq el bolý úshin óte qajet ıdeıa. Quqyqtyq Qazaqstannyń aldynda sıfrly memleket bolý mindeti tur degen sóz. Munda bilim berý júıesi týraly jan-jaqty aıtylyp, aqyl-oıdyń ómir súrýdegi ózekti tetik ekenin aıqyn uǵynamyz. Ekinshi basymdyq «bıznes-ortany túbegeıli jaqsartý jáne keńeıtýdi» qarastyrsa, kelesi basymdyqtar «makroekonomıkalyq turaqtylyq», «adamı kapıtal sapasyn jaqsartý», «ınstıtýttyq ózgeristerge, qaýipsizdikke jáne sybaılas jemqorlyqpen kúreske qatysty» memleket damýyndaǵy asa qundy baǵyttarǵa arnalǵan. Adamı kapıtaldy arttyrýǵa baılanysty aıtsaq, bul másele bilim berý júıesiniń rólin ózgertip, bilim berýdi ekonomıkalyq ósýdiń jańa modeliniń ortalyq býynyna aınaldyrýǵa mindetteıdi. Oqytý baǵdarlamalaryn adamnyń synı oılaý qabiletin jáne óz betimen izdený daǵdylaryn damytýǵa baǵyttaý, IT-bilimdi, qarjylyq saýattylyqty qalyptastyrý sekildi tarmaqtardy sóz ete otyryp, «Máńgilik El» ıdeıasyna tuzdyq bolatyn ultjandylyqty damytýǵa basa kóńil bólý kerektigi atap kórsetilgen. Qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy bilim berý sapasynyń alshaqtyǵyn azaıtý arqyly bilim qoǵamynyń teńdesken qurylymyn jasaý da barynsha qamtylǵan. Joldaýda áleýmettik salalarǵa degen kózqarastyń esh ózgermegenin baıqasaq, bul Elbasynyń bilim berý salasy, áleýmettik qundylyqtarǵa degen ushan-teńiz qamqorlyǵyn bildirse kerek. Taǵy bir aıta ketetin nárse, bıylǵy Joldaýdyń kirispesi Elbasy málimdemesi arqyly tuńǵysh ret respýblıkalyq arnalardan berilip, mátini merzimdi baspasózde jarııalandy. Bul kóregen basshynyń aldaǵy ýaqytta aqparattyq tehnologııa salasyna asa joǵary mán beriletinin meńzegeni ekenin aıtpaı-aq túsinýge bolady. Dınar NО́KETAEVA, Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory ALMATY