nemese basqarma basshysynyń jalǵan aqpary qalaı áshkere boldy?
Esepten jańylysý bar, al jalǵan aqpar berý múlde bólek. Jýyrda keleńsizdeý bir kórinistiń kýási boldyq. Respýblıkalyq, oblystyq deńgeıde laýazymdy da jaýapty qyzmettegiler, aýyl sharýashylyǵy salasynyń bilikti mamandary, esep-qısapqa júırik, sharýaǵa myǵym jurt jınalǵan keńeste bildeı basqarma basshysy sabaqqa daıyndyqsýz kelgen oqýshynyń keıpin keshti. Astanadaǵy derek pen aımaqtyń málimeti sáıkes kelmeı, ornynan turyp aqtalýǵa tyrysqan basshynyń ýáji de senimsiz shyqty. Retimen baıadasaq...
Elbasy N.Nazarbaev «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda agrarlyq sektor ekonomıkanyń jańa draıverine aınalýy kerektigin atap ótti. Kóptegen pozısııalar boıynsha elimiz álemde iri agrarlyq eksporttyq ónim óndirýshilerdiń biri bola alady. Sonymen qatar, astyq ónimderi boıynsha Qazaqstan Eýrazııada «nan sebeti» bolýy kerek. Baǵyt aıqyn, tapsyrma naqty.
Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdiginde Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetovtiń qatysýymen ótken agroónerkásip keshenin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý boıynsha keńeıtilgen keńestiń de negizgi maqsaty – Joldaý júktegen mindetterdi júzege asyrý. Elbasy tapsyrmasyna saı búginde agroónerkásiptik keshendi damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasy ázirlengen. Aýylsharýashylyq óndiristik kooperatıvterin irilendirý boıynsha atqarylyp jatqan jumystardy baıandaǵan vıse-premer ótken jyly elimiz boıynsha 15 myń jeke qosalqy sharýashylyqty qamtyǵan 157 kooperatıv qurylǵanyn atap ótti. Mınıstrlik aldaǵy bes jyl ishinde 500 myńnan astam jeke úı sharýashylyqtary men shaǵyn fermerlerdi kooperatıvterge tartyp, ónimniń óńdeý sapasyn jaqsartýǵa kúsh salmaq. Bul maqsatqa memleket bıýdjetinen 53 mıllıard teńge baǵyttalyp otyr. Qarjy óńirlerdiń suranysyna saı anyqtalǵan.
«Endigi jerde bilek sybana kirisý kerek. Qaı óńirde jumys tezirek uıymdastyrylsa, qarjy ıgerilip, kórsetkishteri jaqsaratyn bolady. Osy oraıda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń áleýeti óte joǵary. О́ıtkeni, kooperatıvterge birigý boıynsha jumysty 2014 jyly osy Ońtústik Qazaqstan oblysy bastady. Kooperatıvterge shaǵyn qosalqy sharýashylyqtardy biriktirý, olardyń máselesin sheshý syndy jumystarǵa 53 mıllıard teńge qaralyp otyr. Al endi osy qarjydan oblys óziniń úlesin qanshalyqty alyp otyr? Berip otyrǵan ótinimi oblystyń áleýetine qanshalyqty sáıkes degen suraq týyndaıdy. Halyqtyń, qosalqy sharýashylyqtardyń osy jobaǵa suranysy óte joǵary. Endi tek uıymdastyrý qajet», dedi Asqar Myrzahmetov.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne qaıta óńdeý departamenti basshysynyń orynbasary Berik Nyǵmashev baıandamasynda nesıe sharýalarǵa 6 paıyzdyq jeńildikpen úlestiriletinin, negizgi talap – kooperatıvke birigetin sharýa qojalyqtardyń sany 20-dan kem bolmaýy tıistigin atap ótti. Búgingi tańda sút pen ettiń 75-80 pa-
ıyzy jeke qosalqy sharýashylyqtarda óndiriledi eken. Sútpen ózin tolyq qamtamasyz etip otyrǵan elimizde sút ónimderiniń, ıaǵnı sary maı, súzbe, irimshik jáne basqa da qaıta óńdelgen ónimder boıynsha ımporttyq úlesi 35-40 paıyz kóleminde. Degenmen, sút óńdeý sharýashylyqtary 42 paıyzǵa ǵana júktelgen. Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan jańa memlekettik baǵdarlamasynyń basty maqsaty – aýyldyq jerlerde aýylsharýashylyq kooperasııalaryn damytý.
Bıyl barlyǵy 326 aýylsharýashylyq kooperatıvin qurý josparlanǵan. Investısııalyq sýbsıdııa baǵdarlamasy boıynsha basymdyq berilip, 50 paıy-zyn memleket tólep beredi. Mysaly, modýldik túrdegi sút qabyldaý pýnkti 5 mıllıon teńge turatyn bolsa, 2,5 mln teńgeni Úkimet sýbsıdııamen qaıtarady. Sol sııaqty, mal soıý pýnkti 28 mln 600 myń teńge bolsa, onda kooperatıvke 14 mln 300 myńǵa túsedi. Onyń ústine nesıe 6 paıyzdyq jeńildikpen beriledi.
Iá, baǵdarlamada barlyq jeńildikter qaralǵan, esep-qısaby tolyq jasalǵan. Qarjy bar. Mınıstr aıtqandaı, bilekti sybana jumysqa kirisý ǵana qaldy. Alaıda, jergilikti jerdegi uıymdastyrý jumystary jetispeı tur. Iаǵnı, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bul máselede kejegesi keıin tartyp turǵan sekildi. Keńestegi oblys ákimi men basqarma basshysynyń arasyndaǵy áńgimeden osyny ańǵardyq.
– Oblystyń bul salada qazir ortalyqpen baılanysta, kooperatıvter qurýda kenje qalyp jatqanymyzdy Elbasy da aıtty. Búgin muny Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri de aıtyp otyr. Bul – barlyǵymyzdyń kemshiligimiz. Bizdiń oblystyń basqa úlken baılyǵy joq. Aýyl sharýashylyǵy, mal sharýashylyǵy negizgi baılyǵymyz. Sondyqtan, barlyǵymyz atsalysýymyz qajet, – dedi oblys ákimi Janseıit Túımebaev. Sondaı-aq, oblys basshysy keńes barysynda oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Serik Turbekovke talqylanǵan máseleler boıynsha suraq qoıdy. «Siz 20 myńnan asa usaq sharýashylyqty 272 aýylsharýashylyq kooperatıvine biriktirdik deısiz. Myna esepte beseý dep tur. Qalaı túsinemiz ony? Maǵan mınıstrlikten berilgen málimet basqasha. Qazir aýylsharýashylyq kooperatıvi talabyna sáıkes qurylǵan kooperatıvimizdiń sany mınıstrlikte joq. Eger bolsa, myna esepte (mınıstrliktiń esebinde – Ǵ.E.) turýy kerek edi. Sonda qalaı maǵan basqasha málimet beresizder? Baýyrjan Saldaruly (oblys ákiminiń orynbasary – Ǵ.E.) basqarma basshysy ekeýińiz jaýap beresizder, nege faktiler burmalanǵan?» degen suraǵyna oblys ákimi mardymdy jaýap estı almady. Al mınıstrlik ókili búgingi tańda Túlkibas, Shardara aýdandarynda bir-birden kooperatıv qurý josparlanǵanymen, oryndalmaǵanyn aıtyp ótti. Bul oraıda vıse-premer A.Myrzahmetov te bylaı dep óz pikirin bildirdi:
– Bıylǵa 53 mlrd teńge qaralyp otyr. Ońtústiktiń úlesi bar bolǵany 1 mlrd teńge. Áńgime sonda bolyp otyr. Halyqtyń 6 paıyzdyq nesıe alýǵa qoly jetpeı otyr. Qolbaılaý bolyp otyrǵan máselelerdi sheshý úshin jaǵdaıdyń bári qaralǵan.
35 kooperatıv qurylǵanyn aıtyp aqtalmaq bolǵan basqarma basshysy Serik Turbekovtiń jaýabyna qanaǵattanbaǵan oblys ákimi:
– Qarsy aldyńyzda bárin eseptep, keltirgen departament basshysy otyr. Sizdiń jaýabyńyz mynaý, búkil jurttyń kózinshe. Sondaı qalaı? Naqty jospar jasańyz. Ár aýdan boıynsha. Búkil respýblıkaǵa 53 mlrd teńge bólinse, sonyń 1 mıllıardyna ǵana bizdiń oblystan ótinim berilmek. Bul ne jospar sonda? Barlyq múmkindikti paıdalaný kerek, – dedi.
Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń jumysyna qatysty buǵan deıin de talaı syn aıtylǵan bolatyn. Jalpy, oblys ákimine jalǵan málimet beretinderdiń bar ekeni el aýzynda, aqparat quraldarynda da aıtylyp júr. Solardyń biri – osy keńeste mınıstrdiń, oblys ákiminiń aldynda burmalanǵan faktini bergen basqarma basshysy S.Turbekov synnyń shyn ekenin rastaǵandaı boldy. Elbasy tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Úkimet jasap otyrǵan múmkindikti paıdalanyp, jergilikti jurttyń suranysyn eskere, uıymdastyrý jumystaryn júrgizýdiń ornyna basqarma basshysynyń jalǵan aqparmen qutylǵysy kelgen áreketinen túk shyqpady. Aıta ketelik, keńes barysynda, sondaı-aq, sýarmaly jer kólemin ulǵaıtý máselesi de talqylandy.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy
Esepten jańylysý bar, al jalǵan aqpar berý múlde bólek. Jýyrda keleńsizdeý bir kórinistiń kýási boldyq. Respýblıkalyq, oblystyq deńgeıde laýazymdy da jaýapty qyzmettegiler, aýyl sharýashylyǵy salasynyń bilikti mamandary, esep-qısapqa júırik, sharýaǵa myǵym jurt jınalǵan keńeste bildeı basqarma basshysy sabaqqa daıyndyqsýz kelgen oqýshynyń keıpin keshti. Astanadaǵy derek pen aımaqtyń málimeti sáıkes kelmeı, ornynan turyp aqtalýǵa tyrysqan basshynyń ýáji de senimsiz shyqty. Retimen baıadasaq...
Elbasy N.Nazarbaev «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda agrarlyq sektor ekonomıkanyń jańa draıverine aınalýy kerektigin atap ótti. Kóptegen pozısııalar boıynsha elimiz álemde iri agrarlyq eksporttyq ónim óndirýshilerdiń biri bola alady. Sonymen qatar, astyq ónimderi boıynsha Qazaqstan Eýrazııada «nan sebeti» bolýy kerek. Baǵyt aıqyn, tapsyrma naqty.
Ońtústik Qazaqstan oblysy ákimdiginde Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asqar Myrzahmetovtiń qatysýymen ótken agroónerkásip keshenin damytýdyń memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý boıynsha keńeıtilgen keńestiń de negizgi maqsaty – Joldaý júktegen mindetterdi júzege asyrý. Elbasy tapsyrmasyna saı búginde agroónerkásiptik keshendi damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasy ázirlengen. Aýylsharýashylyq óndiristik kooperatıvterin irilendirý boıynsha atqarylyp jatqan jumystardy baıandaǵan vıse-premer ótken jyly elimiz boıynsha 15 myń jeke qosalqy sharýashylyqty qamtyǵan 157 kooperatıv qurylǵanyn atap ótti. Mınıstrlik aldaǵy bes jyl ishinde 500 myńnan astam jeke úı sharýashylyqtary men shaǵyn fermerlerdi kooperatıvterge tartyp, ónimniń óńdeý sapasyn jaqsartýǵa kúsh salmaq. Bul maqsatqa memleket bıýdjetinen 53 mıllıard teńge baǵyttalyp otyr. Qarjy óńirlerdiń suranysyna saı anyqtalǵan.
«Endigi jerde bilek sybana kirisý kerek. Qaı óńirde jumys tezirek uıymdastyrylsa, qarjy ıgerilip, kórsetkishteri jaqsaratyn bolady. Osy oraıda Ońtústik Qazaqstan oblysynyń áleýeti óte joǵary. О́ıtkeni, kooperatıvterge birigý boıynsha jumysty 2014 jyly osy Ońtústik Qazaqstan oblysy bastady. Kooperatıvterge shaǵyn qosalqy sharýashylyqtardy biriktirý, olardyń máselesin sheshý syndy jumystarǵa 53 mıllıard teńge qaralyp otyr. Al endi osy qarjydan oblys óziniń úlesin qanshalyqty alyp otyr? Berip otyrǵan ótinimi oblystyń áleýetine qanshalyqty sáıkes degen suraq týyndaıdy. Halyqtyń, qosalqy sharýashylyqtardyń osy jobaǵa suranysy óte joǵary. Endi tek uıymdastyrý qajet», dedi Asqar Myrzahmetov.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne qaıta óńdeý departamenti basshysynyń orynbasary Berik Nyǵmashev baıandamasynda nesıe sharýalarǵa 6 paıyzdyq jeńildikpen úlestiriletinin, negizgi talap – kooperatıvke birigetin sharýa qojalyqtardyń sany 20-dan kem bolmaýy tıistigin atap ótti. Búgingi tańda sút pen ettiń 75-80 pa-
ıyzy jeke qosalqy sharýashylyqtarda óndiriledi eken. Sútpen ózin tolyq qamtamasyz etip otyrǵan elimizde sút ónimderiniń, ıaǵnı sary maı, súzbe, irimshik jáne basqa da qaıta óńdelgen ónimder boıynsha ımporttyq úlesi 35-40 paıyz kóleminde. Degenmen, sút óńdeý sharýashylyqtary 42 paıyzǵa ǵana júktelgen. Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan jańa memlekettik baǵdarlamasynyń basty maqsaty – aýyldyq jerlerde aýylsharýashylyq kooperasııalaryn damytý.
Bıyl barlyǵy 326 aýylsharýashylyq kooperatıvin qurý josparlanǵan. Investısııalyq sýbsıdııa baǵdarlamasy boıynsha basymdyq berilip, 50 paıy-zyn memleket tólep beredi. Mysaly, modýldik túrdegi sút qabyldaý pýnkti 5 mıllıon teńge turatyn bolsa, 2,5 mln teńgeni Úkimet sýbsıdııamen qaıtarady. Sol sııaqty, mal soıý pýnkti 28 mln 600 myń teńge bolsa, onda kooperatıvke 14 mln 300 myńǵa túsedi. Onyń ústine nesıe 6 paıyzdyq jeńildikpen beriledi.
Iá, baǵdarlamada barlyq jeńildikter qaralǵan, esep-qısaby tolyq jasalǵan. Qarjy bar. Mınıstr aıtqandaı, bilekti sybana jumysqa kirisý ǵana qaldy. Alaıda, jergilikti jerdegi uıymdastyrý jumystary jetispeı tur. Iаǵnı, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bul máselede kejegesi keıin tartyp turǵan sekildi. Keńestegi oblys ákimi men basqarma basshysynyń arasyndaǵy áńgimeden osyny ańǵardyq.
– Oblystyń bul salada qazir ortalyqpen baılanysta, kooperatıvter qurýda kenje qalyp jatqanymyzdy Elbasy da aıtty. Búgin muny Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri de aıtyp otyr. Bul – barlyǵymyzdyń kemshiligimiz. Bizdiń oblystyń basqa úlken baılyǵy joq. Aýyl sharýashylyǵy, mal sharýashylyǵy negizgi baılyǵymyz. Sondyqtan, barlyǵymyz atsalysýymyz qajet, – dedi oblys ákimi Janseıit Túımebaev. Sondaı-aq, oblys basshysy keńes barysynda oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Serik Turbekovke talqylanǵan máseleler boıynsha suraq qoıdy. «Siz 20 myńnan asa usaq sharýashylyqty 272 aýylsharýashylyq kooperatıvine biriktirdik deısiz. Myna esepte beseý dep tur. Qalaı túsinemiz ony? Maǵan mınıstrlikten berilgen málimet basqasha. Qazir aýylsharýashylyq kooperatıvi talabyna sáıkes qurylǵan kooperatıvimizdiń sany mınıstrlikte joq. Eger bolsa, myna esepte (mınıstrliktiń esebinde – Ǵ.E.) turýy kerek edi. Sonda qalaı maǵan basqasha málimet beresizder? Baýyrjan Saldaruly (oblys ákiminiń orynbasary – Ǵ.E.) basqarma basshysy ekeýińiz jaýap beresizder, nege faktiler burmalanǵan?» degen suraǵyna oblys ákimi mardymdy jaýap estı almady. Al mınıstrlik ókili búgingi tańda Túlkibas, Shardara aýdandarynda bir-birden kooperatıv qurý josparlanǵanymen, oryndalmaǵanyn aıtyp ótti. Bul oraıda vıse-premer A.Myrzahmetov te bylaı dep óz pikirin bildirdi:
– Bıylǵa 53 mlrd teńge qaralyp otyr. Ońtústiktiń úlesi bar bolǵany 1 mlrd teńge. Áńgime sonda bolyp otyr. Halyqtyń 6 paıyzdyq nesıe alýǵa qoly jetpeı otyr. Qolbaılaý bolyp otyrǵan máselelerdi sheshý úshin jaǵdaıdyń bári qaralǵan.
35 kooperatıv qurylǵanyn aıtyp aqtalmaq bolǵan basqarma basshysy Serik Turbekovtiń jaýabyna qanaǵattanbaǵan oblys ákimi:
– Qarsy aldyńyzda bárin eseptep, keltirgen departament basshysy otyr. Sizdiń jaýabyńyz mynaý, búkil jurttyń kózinshe. Sondaı qalaı? Naqty jospar jasańyz. Ár aýdan boıynsha. Búkil respýblıkaǵa 53 mlrd teńge bólinse, sonyń 1 mıllıardyna ǵana bizdiń oblystan ótinim berilmek. Bul ne jospar sonda? Barlyq múmkindikti paıdalaný kerek, – dedi.
Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń jumysyna qatysty buǵan deıin de talaı syn aıtylǵan bolatyn. Jalpy, oblys ákimine jalǵan málimet beretinderdiń bar ekeni el aýzynda, aqparat quraldarynda da aıtylyp júr. Solardyń biri – osy keńeste mınıstrdiń, oblys ákiminiń aldynda burmalanǵan faktini bergen basqarma basshysy S.Turbekov synnyń shyn ekenin rastaǵandaı boldy. Elbasy tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Úkimet jasap otyrǵan múmkindikti paıdalanyp, jergilikti jurttyń suranysyn eskere, uıymdastyrý jumystaryn júrgizýdiń ornyna basqarma basshysynyń jalǵan aqparmen qutylǵysy kelgen áreketinen túk shyqpady. Aıta ketelik, keńes barysynda, sondaı-aq, sýarmaly jer kólemin ulǵaıtý máselesi de talqylandy.
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Qazaqstan oblysy
