Densaýlyq – barshaǵa ortaq másele 

Saýaldar – depýtat belsendiliginiń aıqyn kórinisi. Olar ómirdiń san túrli qyrlaryn qamtyp, sheshilýi tıisti máselelerdi Úkimettiń aldyna qoıyp jatady. Tómende sondaı saýaldyń birnesheýine toqtalyp ótpekpiz. Olarda negizinen balalardyń quqy men bostandyǵynyń saqtalý máseleleri qarastyrylǵan. Depýtat Zaǵıpa Balıevanyń Úkimet basshysyna joldaǵan, 20 shaqty depýtat qoldap qol qoıǵan saýaly balalar vaksınasy máselesine qatysty. «Vaksına – juqpaly aýrýlarǵa qarsy aldyn alýdyń eń senimdi ádisi. Qazaqstanda vaksınasııa 21 túrli juqpaly aýrýǵa qarsy te­gin egiledi. Aldyn alý ekpelerimen jyl saıyn 5 mln adam qamtylady, onyń 1,2 mıllıony – balalar», deıdi depýtat. Respýblıkalyq bıýdjetten osy jumysqa jyl saıyn qomaqty qarjy bó­linýde. 2016 jyly ol 24 mlrd teń­geden astam bolsa, 2017 jylǵa 30 mlrd teń­geden artyq josparlanǵan. Alaıda, soń­ǵy 10 jylda vaksınasııadan bas tart­qan adamdardyń sany 8239-ǵa jet­ti, deı kelip, depýtat onyń negizgi se­bepterine toqtalady. Olardyń 44,7 paıy­zy, ıaǵnı 3686 adam jeke sebeppen, 7,8 paıyzy (646) adam vaksınaǵa sen­beıtindikten, 6,2 paıyzy (511) adam BAQ-tan alynǵan jaǵymsyz aqparat sal­darynan álgi ekpelerdi saldyrýdan bas­ tartqan. Osyǵan baılanysty Z.Balıeva Úkimetten vaksınanyń sapasyna jiti kóńil bólýdi suraıdy. «Vaksınalardy sa­typ alýdy eshqandaı konkýrstyq ne­giz­ben júrgizbeı, Densaýlyq saqtaýdyń bú­kil­álemdik uıymy (IýNISEF) usy­n­­ǵan, sertıfıkattalǵan óndirýshi zaý­­yttardan ǵana tikeleı satyp alý q­a­­­jet», deıdi depýtat. Sondyqtan, vak­­­sınasııa satyp alý erejelerine, Den­­saýlyq saqtaý mınıstriniń ek­pe­ler­diń kórsetkishteri men qarsy kór­se­tilimderin retteıtin buıryǵyna óz­gerister engizý qajet. Depýtat Irına Aronova osy saýal­dy qoldaı kelip, ony mekteptegi ta­maq­ta­nýǵa, mektep jabdyqtaryna, mektep gı­gıenasyna, sport kıimi men basqa da máselelerge qatysty sanıtarlyq nor­malar men erejelerdi jáne standart­tar­dy qaıta qaraý qajettigin aıtýmen tolyqtyrdy. «Bul – az shyǵyn emes, bi­raq balalar densaýlyǵyna únem­deý­diń qajeti joq», deıdi depýtat. Depýtat Gennadıı Shıpovskıh jetim balalar máselesine nazar aýdarǵan saýalyn joldady. «Jetim jáne ata-ananyń qam­­qorlyǵynsyz qalǵan balalardyń jaǵ­daıy kópshilikti tolǵandyrýda. Atal­ǵ­an sanattaǵy balalar tárbıesine ult múddesi turǵysynan kóńil bólý, olar­dy tulǵalyq qa­lyptastyrý máselesi – búgingi kún talaby. «Jetim kór­seń, jebeı júr» degen dana baba­larymyz jetim-jesirin eshqashan jy­latpaǵan. Elimizde búgingi kúni bul má­se­leni ońtaıly sheshý úshin barynsha jaǵ­daı jasalyp otyr. Olardy jan-jaqty qoldaıtyn zań da bar, qarjy da aıamaı bólinýde. Jetimder úıin aralap júrip, buǵan kózimiz ábden jetti. Biraq, qamkóńil jandardyń máselesi tolyq sheshildi dep aıtýǵa bolmaıdy», deıdi depýtat. Sonymen qatar, ol: «Halyqty ju­­mys­­pen qamtý týraly» Zańnyń 27-ba­byn­­da kámelettik jasqa tolǵanǵa deıin ata-anasynan aıyrylǵan nemese ata-analarynyń qamqorlyǵynsyz qal­­­ǵan azamattardy jumysqa ornal­as­­tyrý úshin kvotalar belgileý qara­s­­tyrylǵan. Osyǵan baılanysty ob­lys­­tardaǵy bilim basqarmalary men ju­myspen qamtý ortalyqtary eńbek na­ryǵyn saraptap, jetim jáne ata-ana qam­qorlyǵynan aıyrylǵan jastardy ju­myspen qamtýǵa jyl saıynǵy kvota belgileýi talap etilýi kerek», deıdi. Depýtat Irına Smırnova Úkimetke joldaǵan óz saýalynda osy máseleni tolyqtyryp, ondaǵy problemalardyń jańa qyrlaryn ashyp, Úkimet nazaryn kóptegen derekterge aýdarady. Sonyń ishinde qazir elimizde jetim jáne ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa arnalǵan 106 memlekettik uıym bar ekenin, onda 6436 bala tárbıelenip jatqanyn jetkize kelip, depýtat 2015 jyly osy úılerge 10 mlrd 220 mln teńge, ıaǵnı árbir bala úshin jylyna 1 mln 500 myń teńge berilgenin aıtady. Sondaı-aq, ol osy úılerdiń keıbireýinde balalardyń quqy men bostandyǵyna qarsy zorlyq-zombylyq áreketteri jasalǵanyn birneshe mysaldarmen kóldeneń tartady. «Osyndaı jaǵdaılarǵa jol bermes úshin BǴM, Bas prokýratýra balalar úıleri men ınternattarǵa baryp, tárbıelenýshilerdiń quqyqtarynyń buzylmaýyn júıeli túrde qadaǵalap otyrýy kerek. Olar tártip buzýshylyqtardy ǵana emes, balalardyń kıimderi men tamaqtarynyń, jatyn oryndarynyń talapqa saı ekendigin baqylaýlary kerek. Al Densaýlyq saqtaý mınıstrligi olardyń densaýlyqtaryn júıeli túrde qadaǵalaǵandary jón», deıdi depýtat. Sonymen qatar, depýtat patronattyq otbasylaryna tólenetin aqylardyń tómendigine Úkimet basshysynyń nazaryn aýdarady. «Eger balalar úıindegi árbir bala úshin aıyna shamamen 150 myń teńge bólinetin bolsa, patronattyq otbasyndaǵy árbir bala úshin 20 myń teńge ǵana qarastyrylǵan. Bul máseleni tolyq sheshpeıdi, eger patronattyq ot­ba­syndaǵy balalar úshin tıisti aqsha tó­lenetin bolsa, bizdegi balalar úı­le­ri jabylǵan da bolar edi», deıdi I.Smırnova. Osyndaı ózekti máselelerdi kóterý arqyly depýtattar ózderiniń qoǵamǵa, memleketke paıdaly ekendikterin kór­setip otyr. Úkimet olardyń sa­ýaldaryn mindetti túrde qarap, jaýap beredi. Biraq jaltarma jaýap bolmaı, naqty ister tyndyrylsa, elimizdiń eńsesi kóterile túser edi. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»