Konstıtýsııalyq reformalar – zaman talabyna berilgen laıyqty jaýap

Keshe Memleket basshysynyń qatysýymen Parlament palata­l­ary­nyń birlesken otyrysy ótti. Alqaly jıynnyń kún tártibine «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy shyǵaryldy.

Bul tarıhı sheshim el damýynyń jańa paraǵyn ashady

Birlesken otyrystyń betasharyn­da sóz sóılegen Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan Kons­tı­týsııasyna ózgerister engizý ar­qyly júzege asyrylatyn saıası refor­malardyń basty faktorlary men aspek­tilerin atap kórsetti. Elbasy elimiz­diń Negizgi Zańyna engizý usy­nyl­ǵan óz­gerister jobasyn ázirleý úderisine ar­naıy toqtalyp, ony talqylaý bary­­syn­da jarııalylyq qamtamasyz etilgenin aıtty. – Meniń Jarlyǵymmen ázirlengen konstıtýsııalyq reformalar jobasy bir aı boıy ótken búkilhalyqtyq qyzý talqylaýǵa salyndy. Ár adam usynys berý quqyǵyna ıe boldy. Bárimiz zań jobasyn jappaı talqylap qana qoımaı, onyń sapaly bolǵanyn kórip otyrdyq, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sondaı-aq, Memleket basshysy Jumys toby atqarǵan jumystyń qory­tyn­dysyna toqtalyp, Konstıtý­sııa­nyń 26-babyna qatysty ózgeristerdi halyqtyń keı bóliginiń árqalaı túsin­genin aıtty. – Jumys tobyna Konstıtýsııa bap­tarynyń úshten ekisin jáne onyń barlyq bólimin qamtıtyn 6 myń usynys kelip tústi. Búkil konstıtýsııalyq re­for­ma qoǵamymyzdy biriktire túsýge baǵyttalady. Sondyqtan men 26-bapty burynǵy redaksııada qaldyrýdy usy­namyn. Jalpyulttyq talqylaýdan ót­kenin eskerip, zań jobasyn Qazaqstan hal­qynyń ortaq ustanymy dep baıyp­taý­ǵa bolady. Jurt óz sózin aıtyp, sol ar­­qyly memlekettik bıliktiń jań­ǵy­­rýyn qol­dady, – dedi Nursultan Nazarbaev. Elbasy óz sózinde qazirgi refor­ma­lardyń ereksheligin atap ótip, eldi saıası jańǵyrtýdyń jekelegen kezeńderine nazar aýdardy. – Birinshiden, jańa zań Parlament­tiń memlekettik isterdegi, sonyń ishinde Úkimetti jasaqtaýdaǵy rólin aı­tar­lyqtaı kúsheıtedi. Ekinshiden, ekono­mıkany tikeleı basqarý jónindegi ókilettikter beriletin Úkimettiń derbes­tigi artady. Úshinshiden, quqyq qorǵaý jáne sot júıesiniń konstıtýsııalyq negizi jańǵyrtylady. Zańdardyń saq­talýyn joǵary deńgeıde baqylaý, sotta memleket múddesin qorǵaý jaıyn qarastyratyn prokýratýra qyzmetiniń bazalyq negizderi qalana­dy. Tórtinshiden, konstıtýsııalyq ba­qylaý júıesi nyǵaıa túsedi. Besinshi­den, Táýelsizdigimizdiń, bir­tutas­tyǵymyzdyń, aýmaqtyq tutas­tyq pen basqarý nysanynyń ózger­meıti­ni­ne konstıtýsııalyq deńgeıde berile­tin kepildik bekemdene túsedi, – dedi Elbasy. Memleket basshysy osy jıynda bıliktiń barlyq tarmaǵynyń joǵary kásibıligin, olardyń ózine jaýapkershilik alyp, sheshim qabyldaı alatyn qabiletin atap ótti. Budan bólek, Qazaqstan Pre­zıdenti prezıdenttik basqarý nysanynyń saqtalatynyn, memleket pen qoǵamdy odan ári jańǵyrtý úshin saıası jaǵdaılar jasaý maqsatymen júrgizilip jatqan reformalar baǵytynyń ózgermeıtinin málimdedi. – Joldaýda aıtylǵan jańa min­detter zań shyǵarýshy jáne atqarý­shy organdarǵa aıryqsha jaýapkershi­lik júkteıdi. Parlament pen Úkimettiń ókilettikterin keńeıtý el ekonomı­kasynyń úshinshi jańǵyrýynyń maq­sattaryna tıimdirek qol jetkizýge septigin tıgizetin bolady. Bir aıqyn másele – Qazaqstannyń ózine tán saıası modeli, ıaǵnı turaqty prezıdenttik bılik saqtalady. Sonymen birge, Parlament pen Úkimettiń ókilettigi neǵurlym keńeıip, olardyń róli arta túsedi. О́zimniń tájirıbeme súıene otyryp aıtaıyn, ókilettikti tıimdi qoldanýdyń ózi asqan óner. Bizdiń prezıdenttik bılik jaıynda osy jyldardyń ishinde túrli pikirler aıtyldy. Biraq, biz eń aldymen ózimizge, qazaqstandyqtarǵa, halqymyzǵa ne kerek, sonymen júrdik. Osy naǵyz durys jol. Bul qajyrly eńbek pen yjdaǵattylyqty qajet etedi, – dedi Nursultan Nazarbaev. Elbasy óz sózinde toqtalyp ótken­deı, saıası jańǵyrýdyń tehnologııalyq jańǵyrýmen qatar qolǵa alynýy aıryq­sha mańyzǵa ıe. Olar bir-birin kúsheı­tip, tolyqtyra túsýi kerek. Elbasy Jol­daýynda aıtylǵan mindetter zań shy­ǵarýshy, atqarýshy organdarǵa da erek­she jaýapkershilik júkteıdi. Jańa jahan­dyq ahýalda memlekettiń alǵa qoı­ǵan stra­tegııalyq baǵdary ózgermek emes. Mem­lekettik meje – damý kóshiniń basyndaǵy 30 eldiń qatarynda bolý. Saıası hám tehno­lo­gııalyq jańǵyrýdyń maqsaty da osy. Elbasy Parlament qabyrǵasynda Qazaqstannyń basqarý júıesinde qol­ǵa alynǵan ózgerister qoǵamdy demo­kratııalandyrýdyń mańyzdy kezeń­deri­niń biri ekenin atap ótti. Al demo­kratııalyq qundylyqtarǵa arqa súıegen ózgerister Qazaqstannyń álemdegi otyz ozyq memlekettiń qataryna qosylýyna yqpalyn tıgizetini sózsiz. Qańtar aıynda konstıtýsııalyq reforma jasaý týraly bastama kóterilgennen bergi aralyqta tıisti zań jobasy ázirlenip, bir aı kóleminde búkilhalyqtyq talqylaýlar ótkeni málim. Oǵan barlyq saıası partııa­lar men qoǵamdyq uıymdar, ǵylymı jáne shyǵarmashylyq uıymdar, qoǵam belsendileri, qarapaıym halyq ókilderi atsalysty. Qoǵamdyq saıası ortada 2 myńnan astam, ǵylymı-shyǵarmashylyq ortada 50-den astam respýblıkalyq deńgeıdegi basqosý ótti. Konstıtýsııalyq reformalarǵa qatysty óńirlerde 10 myńǵa tarta shara ótkizilip, oǵan 2 mıl­lıonnan astam adam qatysqan. Bul máse­le aqparat quraldarynda qyzý talqy­lanyp, 6 myńǵa jýyq usynys túskenin aıta ketý kerek. Otandyq BAQ-tar da ár azamattyń konstıtýsııalyq reformaǵa qatysty oı-pikirlerin, usynystaryn bildirý úshin tolyqqandy jaǵdaı jasady desek, artyq aıtqandyq emes. – Keıbir baptar azamattardyń tóten­she nazaryn aýdaryp, qoǵamda úl­ken rezonans týdyrdy. Halqymyzda «Keńesip pishken ton kelte bolmas» degen ataly sóz bar. Bul pikirler elimizde áli de túıini tarqamaǵan túıtkilder bar ekenin aıqyn kórsetti. Usynystardyń kópshiligi toptastyrylyp, Konstıtýsııa úshin kerek baptary qabyldandy jáne kóp usynystar zańdarǵa ózgeris jasaý máselesine qatysty bolady. Ony Úkimet jaǵynan jáne sizder qaraısyzdar. Olar­dy keıinirek qarastyrýǵa da múm­kindik bar. Sonymen qatar, aldaǵy jumys­t­ardyń qandaı bolýy kerek eken­digin aıqyndap berdi. Meniń tapsyrmam boıynsha jumys toby usynystardyń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, tıisti zań jobasyn daıyndady. Ol zań jobasyn meniń tóraǵalyǵymmen jumys tobynyń otyrysynda talqylaǵanymyzdy, qory­tyndysyn jasaǵanymyzdy bilesizder, – dedi Elbasy. Prezıdent konstıtýsııalyq refor­maǵa qatysty zań jobasynyń depýtattyq korpýsqa tapsyrylýynyń mańyzy týrasynda da aıtyp ótti. – Parlament depýtattarynan tıis­ti zańnamalar men úderisterdi saqtaı otyryp, kópke sozbaı atalǵan zań jobasyn qarastyrýdy suraımyn. Konstıtýsııada negizgi zańdy ózgertýdiń eki joly bar. Prezıdent talqylaýdan keıin óz­geristerdi jalpyhalyqtyq referen­dýmǵa jibere alady nemese parlamenttik talqylaý bolady. Memlekettik bas­qarý­dyń, adam quqyqtary men bostan­dyqtarynyń negizgi basymdyqtary ózgermeıtindikten, kóp shyǵynmen referendým ótkizýdiń qajeti joq. Sondyqtan men zań jobasyn halyq saılaǵan depýtattyq korpýstyń qaraýyna usynýdy jón sanadym. Depýtattyq korpýs bul jumysty oıdaǵydaı atqara­dy dep senemiz. Barshamyzdyń maq­sa­tymyz bir – memlekettik basqarý júıe­sin budan da tıimdi ári turaqty etý,– dedi N.Nazarbaev. Elbasy sózinde aıtylǵandaı, jańa zań jobasynda Konstıtýsııanyń 23 ba­byna ózgeris engizý qarastyrylǵan. El­basy­nyń tapsyrmasymen, Prezıdent­­tiń sharýashylyq basqarýyna 35 ókiletti­gin tómengi deńgeıge berý usynylady. Kons­tı­týsııanyń 23 babynda kórsetil­gen, basqa da zańdardaǵy Prezıdent ókilet­tikteri Parlament pen Úkimet quzyryna ótedi. Ol zańdar kóp uzamaı Parlamentke engiziletin bolady. – Biz osy zańdar arqyly bılik tar­­maqtary men olardyń deńgeıleri ara­syn­daǵy ókilettikterdi barynsha tıim­di etip, qaıta bólemiz. Osynyń bári jahan­dyq jáne óńirlik syn-qaterlerge ýaq­tyly jaýap berip, aldyn alý úshin jasa­lyp otyr. Ol Ata Zańǵa buǵan deıin en­gizilgen ózgeristerden áldeqaıda ma­ńyzdy jáne aýqymdy dep sanaı­myn. Sol sebepti, bul tarıhı sheshim el damýy­nyń jańa paraǵyn ashqaly otyr. Saıası jańǵyrý konstıtýsııalyq reforma arqyly naqty júzege asatyn bolady,– dedi Elbasy. Sóziniń sońynda Memleket basshysy Parlament depýtattaryna zań jobasyn belgilengen barlyq úderisterdi saqtaı otyryp qarastyrý jóninde usynys bildirdi. – Mynaý zymyrap bara jatqan ýaqyt­tan der shaǵynda ozý qajet. Bul ońaı emes. Konstıtýsııalyq reformalar Qazaqstan qaı baǵytta júredi degen suraqqa bizdiń naqty jaýabymyz bolǵaly tur. Ol – demokratııalyq damý baǵdary. Biz – jaýapty sátterdiń bárinde aýyzbirshiligimizdi pash etken halyqpyz. Qazir de osy asyl qasıetterimizdi tany­týǵa tıispiz. El bolashaǵy úshin aı­ryq­­sha mańyzdy isti abyroımen atqara­tyny­myzǵa nyq senimmen tıisti zań jobasyn Parlamentke engizip otyrmyn. Endi Parlament zań jobasyn qaraýdyń kún tártibin muqııat saqtaı otyryp, ashyq jáne jarııaly túrde qujatty qaraýy qajet. Máselege eldik múdde turǵysynan qarap, zańdy uzaqqa sozbaı qabyldaısyzdar dep men kámil senemin. Jumystaryńyzǵa tabys tileımin, nazarlaryńyzǵa raxmet! – dep sózin túıindedi Memleket basshysy.

Parlamenttiń pármeni kúsheıip, Úkimettiń jaýapkershiligi artady

Memleket basshysynan keıin sóz alǵan Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy – Memlekettik bılik tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaıta bólý máseleleri jónin­degi jumys tobynyń jetekshisi Ádil­bek Jaqsybekov usynylyp otyrǵan ózgeristerdiń naqty jobasyn Parla­ment depýtattaryna tanystyrdy. Á.Jaqsy­bekovpen qatar, Jumys tobynyń ózge de músheleri depýtattardyń jańa qujatqa qatysty saýaldaryna jaýap berip, usynystaryna qulaq túrdi. – Memleket basshysy Parlament qaraýyn­a bergen zań jobasynda el azamat­tarynyń kópshiligi qoldaǵan usynystar nazarǵa alyndy. Usynylyp otyrǵan konstıtýsııalyq reformalardy negizgi bes blokqa bólip qaraýǵa bolady. Birinshisi – túzetýler Parlamettiń rólin kúsheıtýge baǵyttalǵan. Úkimetti jasaqtaýdaǵy Máji­listiń rólin kúsheıtý usynylady. Sony­men qatar, Úkimet pen onyń músheleri­niń qyzmetin baqylaý ókilettigi boıynsha Parlament palatalarynyń rólin kúsheıtý qarastyrylǵan. Úkimet quramyn jasaqtaý kezinde kelesi tártip usynylady. Memleket basshysy bul qadamǵa barlyq bılik tar­maqtarynyń jumy­synyń tıimdiligin art­tyrýǵa, sony­men qatar, olardyń arasynda ózara tepe-teńdiktiń saqtalýy úshin baryp otyrǵanymyz týraly aıtqan bolatyn. Úkimet quramyn jasaqtaý kezinde kelesi tártip usynylady. Premer-Mınıstr Májilispen keńeskennen keıin Memleket basshysyna Úkimet músheligine úmitkerler týraly usynysty engizedi. Prezıdent ózi taǵaıyndaıtyn Syrtqy ister mınıstri men Qorǵanys mınıstri ǵana bul erejeden tysqary qalady, – dedi Á.Jaqsybekov. Jumys tobynyń jetekshisi aıtyp ótkendeı, bılik tarmaqtary arasynda óki­lettikter qaıta bólingennen keıin Par­lamenttiń jańa quramy saılansa, Úkimet quramy da qaıtadan jasaqtalady. – Konstıtýsııalyq reformalar aıa­syn­da mańyzdy bir norma bar. Oǵan sáıkes, Úkimet óz ókilettigin jańadan saılanǵan Parlamenttiń aldynda tapsyrady,– dedi Á.Jaqsybekov. – Parlamenttiń árbir pala­ta­sy qandaı da bir mınıstrdiń ju­my­syna qanaǵattanbasa, Prezıdenttiń atyna úndeý joldaý arqyly mınıstrdi jumystan bosata alady. Jańa zań jobasynda qarastyrylǵan taǵy bir mańyzdy másele prokýratýra jumysyna qatysty. Bas prokýratýranyń birqatar ókilettikterine qatysty Májilis depýtaty Gleb Shegelskıı Qazaqstan Prezıdenti Ákimshiliginiń Basshysyna saýal qoıǵan bolatyn. – Men zań jobasyn birinshi oqylym­da qabyldaýdy qoldaımyn jáne áriptes­terime de osy zań jobasyn qoldaýdy usyn­amyn. Baıandamashydan myna máse­leni anyqtap alǵym keledi. Qurmetti Ádil­bek Ryskeldiuly, qolymyzdaǵy Kons­tı­týsııanyń 83-baby 1-tarmaǵyna sáı­kes, prokýratýra zań jáne ózge de quqyq­tyq aktilerdi qabyldaýǵa narazy­lyq bildire alady. Al usynylǵan ózgeris­terde prokýratýranyń atalǵan ókilettigi alynyp tastalǵan. Bul ózgeris ne úshin jasalǵanyn aıtyp berińiz, – dedi depýtat. Á.Jaqsybekov bul jańashyldyq prokýratýra organdaryn jańǵyrtý maq­satynda engizilgenin jetkizdi. – Qazirgi zańnamada tym kúrdeli máse­le­ler kóp. Negizgi Zańda bolsa, osy organ­nyń tek basty bazalyq ókilettikterin qal­dyrý qarastyrylǵan. Bul – zańdy usta­n­ýǵa qatysty joǵary qadaǵalaý, sotta mem­leket múddesin qorǵaý, qylmystyq qýda­laý quzyry. Prokýratýranyń barlyq ókilet­tigin jeke zańnamada naqty belgileý kózde­lip otyr. О́z kezeginde, bul prokýratýra organ­darynyń múmkindikterin ýaqyt talaptaryna saı jınaqylandyrýǵa jol ashady,– dedi ol. Birlesken otyrysqa qatysqan Bas prokýror Jaqyp Asanov ta ózi basqaratyn vedomstvo ókilettiginiń azaıýy nemese azaımaýy Parlamenttiń quzyrynda ekendigin tilge tıek etti. – Jalpy, bizdiń jumysymyzdyń negizgi baǵyty zańdylyqty qamtamasyz etý, memleket múddesin qorǵaý, qylmystyq qýdalaý. Sonyń barlyǵy búgingi jańa jobada saqtalǵan. Qolymyzdaǵy zań jobasynda bizdiń kóp fýnksııamyz egjeı-tegjeıli jazylǵan. Bizdiń zaman talabyna saı kóptegen ózgeristerdi der kezinde jasaı almaı kelgenimiz jasyryn emes, sol sebepti, jańa qujatta kórsetilgen máseleler óte oryndy dep esepteımin. Jalpy, ókilettikterimiz azaıa ma, álde arta ma, ol jaǵy Parlamenttiń quzyrynda. Bul máselege qatysty sizderdiń aldaryńyzǵa áli talaı kelemiz,– dedi Bas prokýror. Konstıtýsııalyq ózgerister Elbasy­nyń moratorıı jarııalaý quqyǵyna áser etpeıdi. Bul týraly Á.Jaqsybekov depýtat Azat Perýashevtiń saýalyna qaıtarǵan jaýabynda aıtty. Qoldanys­taǵy Konstıtýsııa Prezıdentke Zańdyq kúshi bar zańdar nemese jarlyqtar shyǵarý quqyǵyn berip keldi. Túzetýler joba­synda Konstıtýsııanyń 45-baby 2-tarmaǵynan bul quqyqty joıý usyny­lady. Táýelsizdik jyldarynda Prezıdent úsh márte moratorıı jarııalaǵany belgili. Daǵdarys kezinde bul sharalar kásipkerlik sala úshin aıtarlyqtaı demeý bolyp, birqatar kásipkerlerdi quldyraýdan qutqaryp qaldy. – Búginde bıznestiń osy máselege qatysty qaýpi bar. Prezıdenttiń moratorıı jarııalaý quqyǵy saqtala ma? Jáne ol qandaı normalarǵa súıenbek?– dedi depýtat. Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy Elbasynyń bul ókilettigi Konstıtýsııa­nyń 45-babynyń 1-tarmaǵyna sáıkes saq­ta­la­tynyn aıtty. Iаǵnı, respýblıka Prezı­denti Konstıtýsııa men zańdar negizinde eldiń aýmaǵynda mindetti kúshi bar jarlyqtar men ókimder shyǵarady. A.Perýashev aıtqan moratorıı osyndaı jarlyqtarmen bekitiledi. Ata Zańymyzdyń 91-babynda «Kons­tıtý­sııada belgilengen memlekettiń birtu­ta­styǵyn jáne aýmaqtyq tutastyǵyn, res­­pýb­lıkany basqarý nysanyn ózgertýge bolmaı­dy» degen joldar taıǵa tańba bas­qa­ndaı kórsetilgen. Parlamentke jańa­dan túsken zań jobasynda bul bap­qa qatysty ne aıtylǵan? Osyǵan alań­daýshyl­yq bildirgen depýtat Baqytjan Ábdiraıym­nyń tarapynan suraq qoıyldy. Á.Jaqsybekov oǵan bylaı dep jaýap berdi: – Osy másele boıynsha bizge halyq tarapynan, qoǵamdyq uıymdardan, zııaly qaýym ókilderinen kóptegen suraqtar tústi, usynystar aıtyldy. Sondyqtan, Prezıdent 91-bapqa sáıkes, Táýelsizdik – negizgi qundylyq dep sheshti. Bul bapqa eshqandaı ózgeris jasalmaıdy. Prezıdenttiń oblys pen qala ákimderi shyǵarǵan aktileriniń kúshin joıý týraly quzyry saqtalady. Májilis depýtaty Serik Bekturǵanov bul týraly: – Konstıtýsııalyq ózgerister týraly zań jobasynda Prezıdent oblys, qala ákimderiniń aktilerin tolyq nemese jartylaı toqtata alady dep kórsetilgen. Sonymen qatar, Konstıtýsııanyń ózge de baptary boıynsha Úkimet oblys, qala jáne Astana ákimderiniń aktilerin tolyq nemese jartylaı toqtata alady dep jazylǵan. Bul eki bap bir-birimen básekelesip, qaıshylyqtarǵa soqtyrmaı ma?– degen saýal qoıǵan-dy. Oǵan elimizdiń Konstıtýsııalyq Keńe­si­niń Tóraǵasy Igor Rogov jaýap berdi. – Bul baptar jańadan engizilgen joq, qazirgi Konstıtýsııamyzda burynnan bar. Bul quzyrettilik qaldyryldy. Buǵan deıingi tájirıbemizde eki baptyń qaıshylyǵy týraly oqıǵa tirkelgen emes, – dedi Konstıtýsııalyq Keńes Tóraǵasy. Konstıtýsııalyq ózgeristerge sáıkes, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń mańyzdy baǵyttary boıynsha Úkimettiń jaýapkershiligi kúsheıýde. Jańa zań jobasynda kórsetilgendeı, aldaǵy ýaqytta Úkimet memlekettik baǵdarlamalardy ózi ázirlep qana qoımaı, ony is júzine asyrýǵa da tolyqtaı jaýap­ty bolmaq. Bul máselege qatysty Májilis depýtaty Irına Aronovanyń saýalyna oraı, Ádilbek Jaqsybekov bylaı dep jaýap berdi: – Úkimet ózge ınstansııalarǵa jaýap­ker­shilik júgin arta almaıdy. Sebebi, at­qarýshy bılik ózi ázirlegen strategııalyq qujattarǵa qatysty jaýapkershilikti de óz moınyna alýǵa tıis. Bul Úkimettiń jaýapkershiligin joǵarylatyp qana qoımaı, onyń jumysynyń tıimdiligin arttyrýǵa yqpal etedi. Depýtattar Jumys tobynyń múshe­lerine suraq qoıyp qana qoımaı, óz tarap­tarynan jańa qujatqa qatysty usy­nystaryn da jetkizdi. Máselen, Máji­lis depýtaty Anar Jaıylǵanovanyń paıymdaýynsha, qazirgi Konstıtýsııanyń 44-babynyń 3-tarmaǵynda kórsetilgendeı, Prezıdent Qorǵanys mınıstrin, Ishki ister, Ádilet, Syrtqy ister mınıstrlerin ózi taǵaıyndaýǵa quqyly. – Atalǵan normanyń usynylǵan redaksııasyna sáıkes, bul tizimnen Ádilet mınıstri men Ishki ister mınıstri alynyp tastalǵan. Ádilet mınıstrligine qatysty ózgeris ózin-ózi aqtaıdy delik. Al Ishki ister mınıstrliginiń azamattar­dyń qaýipsizdigi men ishki qaýipsizdikti saqtaýdaǵy róli strategııalyq mańyzǵa ıe ekendigin eskersek, meniń suraǵym bar. Bálkim, Ishki ister mınıstrin taǵaıyndaý ókilettigi Prezıdent quzyryna berilýi kerek shyǵar, – dedi depýtat. Á.Jaqsybekov atap ótkendeı, bul máseleni oryndy deýge bolady. Prezıdent elimizdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy bolyp tabylady, al Ulttyq ulan – Ishki ister mınıstrliginiń bólimshesi. – Prezıdent zań jobasyn Parlamentke talqylaý úshin berdi. Menińshe, bul máselege qatysty barshamyz Kelisim komıssııasymen aqyldasýymyz kerek, onyń quramynda Jumys tobynyń da músheleri bar. Múmkin, Qorǵanys mınıstri sııaqty, Ishki ister mınıstrin qyzmetke taǵaıyndaý men bosatý quqyǵy da Prezıdentke berilgeni jón bolar. Ekinshi oqylymda tıisti sheshim qabyldaımyz dep senemin, – dedi bul týraly Á.Jaqsybekov. Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy – Memlekettik bılik tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaıta bólý máseleleri jónindegi Jumys tobynyń jetekshisi Á.Jaqsybekovtiń qatysýymen ótken jıynnan keıin úzilis jarııalandy. Qos palatanyń birlesken otyrysy tústen keıin qaıta jalǵasty.

El bolashaǵynyń aıshyqty bederi

Osy kúni ótken Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın jetekshilik etken birlesken otyrystyń kelesi bólimi Elbasy Nursultan Nazarbaev usynǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý týraly» zań jobasyn talqylaýǵa arnaldy. Talqylaý barysynda Parlament depýtattary konstıtýsııalyq reformalar jóninde óz pikirlerin aıta kelip, zań jobasyna engizilgeli otyrǵan ózgeristerdiń mán-mańyzyna basa nazar aýdardy. Alqaly jıynda birinshi kezekte sóz alǵan Májilis depýtaty Baqtyqoja Izmuhambetov jıynda aldaǵy ósý joly­myz­dy aıqyndaıtyn táýelsiz tarıhy­­myz­dyń shejiresine aınalar ózekti is talqylanyp otyrǵanyn, Elbasy Nursultan Nazarbaev usynǵan taǵdyr­ly másele – saıası basqarý júıe­sin jańǵyrtýdyń ózekti másele ekenin atap kórsetti. Biz bir aı boıy Elbasy­myz bas­tamashy bolǵan bılik tarmaq­tary óki­lettikterin qaıta bólý týraly qaǵı­dat­tyń qyr-syryna úńildik, túbegeı­li tal­qyladyq. Nátıjesinde, el Prezı­denti­niń saıasat synaǵyndaǵy ójet qımyly shyn máninde ekiniń biriniń qolynan kel­meı­tin batyl qadam ekenine kóz jet­kiz­dik. Rasynda da, Prezıdenttiń óz bıligi­niń kóptegen bóligin bıliktiń ózge tar­maq­taryna berýi bizdiń táýelsizdik ǵumyr­na­mamyzda ǵana emes, arǵy-bergi tarıhy­myz­da bolmaǵan, álemdik saıasatta kezdese bermeıtin erekshe betburys, dedi depýtat. B.Izmuhambetov, sondaı-aq, táýelsizdik tańy atqan alǵashqy kúnnen bastap, árbir qadamyn nyq basyp, aldyn ala boljam jasap, barlyq qıyndyqtardy sarabdal saıasatymen eńserip, elin, halqyn órkenıet bıigine jetelegen Elbasymyzdyń bul joly da zaman tynysyn dóp basyp, batyl qadamdar jasaǵanyna toqtaldy. Qazaq­stan turaqtylyq sán-saltanat qurǵan, alpaýyt eldermen ıyq teńestirgen azýly memleket boldy. Munyń Tuńǵysh Pre­zıdentimiz negizin qalaǵan myqty prezıdenttik basqarýdyń arqasynda baǵyndyrǵan bıikter ekeni sózsiz. Endi osy jetistikterimizge tirek, órkenıetimizge ózek bolar úlken ózgerister qolǵa alynǵaly tur. Elbasy ózi jasaǵan qazaqstandyq damýdyń jańa kezeńinde Parlament pen Úkimetke zor senim artty. Osy jerde basa aıta ketetinimiz, azattyqtyń aq tańy atqan kúnnen Elbasynyń batyl qadam­daryn, áleýmettik-ekonomıkalyq, saıası bastamalaryn júzege asyrýda Parlamentke aıryqsha jaýapkershilik júktelip keledi. 1995 jyly 30 tamyzda respýblıkalyq referendým ótip, búgingi talqylanyp otyrǵan Ata Zańymyzdyń tusaýy kesilgen kezden bastap, bizdiń qos palataly Parlament ashyq pikirler men jarııa saıasattyń bıik orny ǵana emes, sonymen birge, múmkindigi mol, qýaty myqty, mańyzdy memlekettik ári halyqtyq ınstıtýt bolyp qalyptasty, dedi ol. Qazirgi tańda qolǵa alynǵan saıası reforma­lardy táýelsizdik alǵan kún­nen demo­kratııalyq damý úrdisine den qo­ıyp, halyqtyń úni men qalaýyn aldyń­ǵy qatardan túsirmeı kele jatqan Elba­sy­nyń syndarly saıasatynyń zańdy jalǵasy dep ataǵan depýtat, endigi kezekte Úkimet Prezıdent aldynda qalaı esep berse, Parlament aldynda da sondaı jaýapkershilikte bolatynyn, sondaı-aq, aldaǵy ýaqytta Parlament Úkimet quramyn jasaqtaýǵa belsene qatysa alatynyn jetkizdi. Budan bólek, ol endi Úkimet Elbasymyz belgilegen basym baǵyttar aıasynda qajetti sheshimder qabyldap, áleýmettik-ekonomıkalyq salaǵa tolyǵymen jaýap beretinin, Prezıdenttiń birqatar ókilettigi bólingenmen, Táýelsiz elimizdiń búginge deıingi turaqty damýynyń kepiline aınalǵan prezıdenttik basqarý formasy óz kúshinde qalatynyn atap kórsetti. Sonymen birge, B.Izmuhambetov qoǵamy­myzdyń Elbasy Úndeýi men Joldaýyn talqylaý barysynda bolashaq­qa baıypty boljam jasaı otyryp, óz usy­nys-tilekterin jetkizgenine ekpin berdi. Osyndaı usynystardyń biri Qazaqstan Respýblıkasynyń prezıdenttigine kandı­dat­qa qoıylatyn negizgi talaptarǵa qatys­ty boldy. Konstıtýsııanyń 41-babynda el Prezıdentiniń laýazymyna kandıdattarǵa qoıylatyn biliktilik ólshemderiniń ishinde joǵary bilim jaıy eskerilmegeni múldem aqylǵa qonymsyz. Tipti, memlekettik qyzmettiń eń tómengi satysy úshin de joǵary bilim bolýy qaralǵan, al eldi basqaratyn prezıdenttikke kandıdat úshin bul qaralmaǵan. Sondyqtan da prezıdenttikke kandıdatqa qoıylatyn basty talaptar qatarynda mindetti túrde joǵary biliminiń bolýyn Konstıtýsııaǵa engizý qajet degen naqty usynys bar. Bul bolashaqta oryn alýy múmkin keleńsizdiktiń aldyn alýdyń bir joly deýge bolady, dedi depýtat. Sóziniń sońynda sheshen: «Elin súıgen – eli súıgen Elbasynyń aınalasyna toptasyp, biz, qazaqstandyqtar, «Máńgi­lik El» qundylyqtaryn nyǵaıtý jolyn­da ýaqyttyń kez kelgen syn-qateri­ne qarsy tura alatynymyzǵa, táýel­siz Qazaqstanymyzdyń turaqty damýyn, órkendeýin jáne barlyq azamattary­myzdyń ál-aýqatynyń udaıy ósýin qamta­masyz etetinimizge, álemniń eń básekege qabiletti memleketteriniń qataryna qosylatynymyzǵa senimdimiz!» – dedi. Budan keıin sóz kezegi senator Serik Aqylbaıǵa berildi. Ol birinshi kezekte ótken kezeń ishinde halqymyzdyń rýhy men birliginiń arqasynda respýblıkamyz barlyq kórsetkishter boıynsha joǵary nátıjege qol jetkizgenin atap kórsetti. Saıasattyń turaqtylyǵy men kóp baǵyt­ty­lyǵy elimizdiń ekonomıkasyna úlken ın­vestısııalardy tartýdyń kepili bol­dy. Barlyq osy jetistikter Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń táýelsizdiktiń alǵashqy kún­derinen bastap júrgizgen salı­qaly saıasatynyń arqasynda múmkin boldy. Degenmen de, osy jetistikterge qara­mastan, Qazaqstan qol jetkizgen tabystarynda toqtap qalmaı, damýdyń jańa belesine túbegeıli jańa ıdeıalarmen ótýde. Sebebi, progress jáne jalpy mem­le­kettiń ómirsheńdik máseleleri árqa­shanda óziniń ózektiligin saqtap qalýda, dedi senator. Sózin ári qaraı jalǵaǵan S.Aqylbaı táýelsizdik jyldary ishinde zańdar men qoǵam ınstıtýttary adamı sana jáne qoǵam úrdisimen birge birte-birte damýy tıis ekendigin uǵyna otyryp, Prezı­dent memleketimizdiń damýynyń jańa joldaryn kórsetip kele jatqanyn qozǵady. Qazaqstan odan beter básekege qabiletti memleket bolý úshin ne isteýimiz kerek? 25 jyl ishinde Táýelsizdiktiń barlyq jetistikterin qalaı saqtaýǵa bolady? Memleketti basqarýdyń tıimdi­ligin qalaı jaqsartýymyz kerek? Elimizge odan da kóp ınvestısııalardy qalaı tartýǵa bolady? Barlyq osy saýaldar ózekti bolyp tabylady jáne naqty jaýapty qajet etedi. Aıtylǵan saýaldarǵa jaýap retinde elimizdiń saıası ómirindegi jańa baǵyttardy bildiretin nysan – usynylyp otyrǵan konstıtýsııalyq reforma dep sanaımyn, degen senator qoǵamdyq sananyń ózgeristerine áser etetin, strategııalyq oılaý qabileti óte joǵary saıasatker bolǵandyqtan, Elbasy Qazaqstanda demokratııanyń negizderin odan ári nyǵaıtý maqsatynda Parlament pen Úkimettiń rólin aıtarlyqtaı arttyrýdy usynyp otyrǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda qoǵam Prezıdent usynǵan konstıtýsııalyq reformalar boıynsha mańyzdy sheshimder qabyldaý tabaldyryǵynda tur. Bul el tarıhynyń asa mańyzdy sáti bolyp taby­lady, sebebi, Konstıtýsııaǵa engiziletin ózgerister qazaqstandyq memlekettiliktiń arhıtektýrasyna oń áserin tıgizedi. Sondaı-aq, senator qazirgi qol­danystaǵy Konstıtýsııaǵa tolyqtyrýlar men ózgerister 1998, 2007 jáne 2011 jyldary engizilgenin, atalǵan ózgerister memlekettiń damýyna óziniń oń áserin tıgizgenin sóz ete kelip, qazirgi ýaqytta buqara­lyq aqparat quraldarynda jarııa­lanǵan konstıtýsııalyq ózgeris­terdiń maǵynasy konstıtýsııalyq negiz­derdiń qorǵaý tetikterin kúsheıtý, Parlament pen Úkimet arasyndaǵy keıbir ókilettik­terdi qaıta bólý, prokýratýra men sot júıesindegi konstıtýsııalyq negiz­derdi naqtylaý, sonymen qatar, jergi­likti memlekettik jáne ózin ózi basqarý organ­dary qyzmetiniń quqyqtyq negiz­derin odan ári jetildirý bolyp tabylatynyn kóldeneń tartty. Senator óz sózinde elimizdiń Prezı­dentin saılaýdy zańdy túrde odan ári retteý bóligindegi Konstıtýsııanyń 41-baby 2-tarmaǵyna tolyqtyrýlardy engizý týraly depýtat B.Izmuhambetovtiń bastamasyn qoldaıtyndyǵyn bildirdi. Qoǵam men memleket úshin prezıdenttik ınstıtýttyń orasan zor mańyzdylyǵy turǵysynda elimizdiń Konstıtýsııasynda jáne «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańda prezıdenttikten úmitkerlerge qoıylatyn talaptar men sharttarǵa eleýli nazar aýdarylýy tıis. Osy oraıda, áriptesterimdi usynylǵan redaksııany qoldaýǵa shaqyramyn. Paıymdaýymsha, osy atalǵan túzetýler tolyqtaı kons­tıtýsııalyq reformalardyń mazmunyna sáıkes keledi, dedi S.Aqylbaı. Talqylaý barysynda Májilis depý­taty Baqytgúl Hamenova búginde álemdik qoǵamdastyq Qazaqstandy beıbitshilik saltanat qurǵan, bereke-birlikti tý etken el retinde tanıtynyna toqtala kelip, syn sátinde qazaq jurtynyń tizginin qolyna alǵan Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev babalar amanatyna adaldyq tanytyp, elimizdiń abyroı-bedelin buryn-sońdy bolmaǵan bıikke kótergenine ekpin berdi. Sondaı-aq, ol bıylǵy jylǵy Elbasynyń bılik tarmaqtary arasynda ókilettikterdi qaıta bólý jónindegi Úndeýi el damýynyń jańa mindetterin aıqyndap bergenin aıtty. Táýelsizdiktiń tańy atqaly qazaq jurtynyń shańyraǵyn shaıqaltpaı, el eńsesin tikteýdi ǵana oılaǵan Elbasy bıliktiń basqa tarmaqtaryna óziniń 60-qa jýyq ókilettigin berý týraly sheshim shyǵardy. Bul – ýaqyttyń ózi ekshegen, elge degen senimnen týǵan ádiletti sheshim. «Men ne istesem de, qabyrǵaly halqyma arqa súıep istedim» degen Elbasynyń salıqaly sózi bar. Elbasynyń 26-bap týraly sheshimi osy oramdy oıdyń naqty dáleli, dedi B.Hamenova. Depýtat, sonymen qatar, budan týra úsh aı buryn, Ata Zańymyzda memleketimizdi qurýdaǵy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń biregeı úlesin atap ótý jóninde jáne Elbasynyń tarıhı bolmysy keńinen nasıhattalýy kerektigin, bul oraıda sáý­letti bas qalamyz – Astanaǵa, elimizdiń mańyzdy nysandaryna Elbasy esimin berý tur­ǵysynda usynys aıtqanyn eske sala kelip, osy oıyn talqylaý barysynda qaıta jańǵyrtty. Halqymyz úshin asa qasıetti Táýel­sizdik, Egemen Qazaqstan, Tuńǵysh Prezı­dent, Elbasy uǵymdary áldeqashan bir-birinen ajyraǵysyz egiz uǵymdarǵa aınalǵan. Endeshe, Konstıtýsııadaǵy 91-baptyń 2-tarmaǵynyń nusqasyn: «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń eren eńbekteri, táýelsiz ulttyń qalyptasýyna jasaǵan tolaǵaı tabystaryn da erekshelep, biregeı úlesi atalyp ótý qajet», – degen mátinmen tolyqtyrýdy usynamyn. Osy oraıda, qalyń jurtshylyqtyń oıy da bizdiń Táýelsizdikti tuǵyrly etken Kóshbasshymyzdyń saıası, tarıhı tulǵasyn Ata Zańymyzda aıqyndaý jónin­degi usynysymyzben bir arnaǵa toǵys­ty, dedi depýtat. B.Hamenova sóziniń sońynda elimizde qolǵa alynǵan konstıtýsııalyq reformalar alty Alashtyń balasy­nyń ıgiligine aınalatynyna senetinin jetkizdi. Senator Asqar Beısenbaev Táýel­siz­diktiń 25 jylynda atqarylǵan jetistikter qazirgi saıası júıeniń jemisi ekenine toqtala otyryp, álemdegi ózgeristerge saı Elbasy tarıhı bastamaǵa jol ashqanyn, Qazaqstannyń damýy úshin Konstıtýsııaǵa qajetti ózgeristerdi usynǵanyn jáne ony búkilhalyqtyq talqylaýdan ótkizýdi tapsyrǵanyn aıtty. Talqylaýǵa qoǵamnyń barlyq ókilderi belsene qatysty jáne óz usynystaryn aıtyp, Úndeýdi qoldady. Bul konstıtýsııalyq reforma halqymyzdyń yntymaǵy men beıbit ómirine kepildik beredi. Mem­le­kettiligimizdiń negizgi tiregi – prezı­dent­tik basqarý bıligi saqtalady. Qazaq­stan­da prezıdenttik basqarý nysany elimizdi ultaralyq arazdyqtan, saıası jáne áleýmettik daǵdarystan qor­ǵa­ǵany bar­shamyzǵa belgili. Sondyq­tan, prezı­denttik bılik nysany elimiz­diń menta­lıtetine, halqymyzdyń surany­syna, zaman talabyna tolyq jaýap beredi, dedi senator. Sonymen qatar, A.Beısenbaev Pre­zıdenttiń óz ókilettigin bıliktiń bas­qa tarmaqtaryna yqylasymen berýi tarıhta sırek kezdesetin oqıǵa ekenin atady. Táýelsiz elimizdi kúlli álemge moıyndatqan, jańa Qazaqstan mem­leketiniń arhıtektory – Nursultan Nazarbaev. Sondyqtan, Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń tarıhı rólin Konstıtýsııada bekitý týraly áriptesimiz Baqytgúl Hamenovanyń usynysyn qoldaımyn. Elbasy saıasatynyń, kúsh­ti prezıdenttik bıliktiń arqasynda Qazaq­standa naryqtyq ekonomıka qalyp­tas­ty. Ekonomıkalyq ınstıtýttar qurylý, qalyptasý kezeńinen ótip, turaqty damý deńgeıine jetti, dedi ol. Odan ári A.Beısenbaev barlyq damyǵan memleketter óziniń saıası-demokratııalyq damýynda adam quqyq­tary men bostandyqtaryna erekshe kóńil bóletinine nazar aýdara kelip, «Adam quqyqtary jónindegi ýákil ınstıtýty – el ishinde zańdylyqty kúsheı­tedi jáne atqarýshy bılik organ­darynyń qyzmetin quqyqtyq negizdi retteıdi. Qazaqstanda Adam quqyqtary jónindegi ýákil laýazymy 2002 jyly Pre­zıdent Jarlyǵymen bekitildi. Álem­niń kóptegen memleketterinde Adam quqyq­tary jónindegi ýákildi Parlament saı­laıdy jáne Konstıtýsııa deńgeıinde beki­tiledi. Konstıtýsııalyq reforma aıasyn­da, Parlament ókilettiligin keńeıtý maq­satynda, Qazaqstan Respýblıkasy Kons­tı­týsııasynyń 55-babynyń 1-tar­maǵyna «Senattyń erekshe qaraýy­na myna­lar jatady: Qazaqstan Respýb­lıka­sy Prezıdentiniń usynýymen Qazaq­stan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyq­tary jónindegi ýákildi 5 jyldyq merzim­ge saılaý men qyzmetten bosatý», – de­gen ózgertý engizýdi usynamyn», dedi senator. Onyń aıtýynsha, osy normany Konstıtýsııaǵa engizý, Parlament pen Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń mártebesin kúsheıtedi, jaýapkershilikterin arttyrady. Adam quqyqtary jónindegi ýákil ınstıtýtynyń konstıtýsııalyq bekitilýi – tulǵa mártebesiniń kúsheıýine jáne adam jáne azamattyń bostandyqtary men quqyqtary júzege asyrylýynyń kepildigine baǵyttalǵan demokratııalyq damýyndaǵy mańyzdy qadam. A.Beısenbaev sóziniń sońynda tal­qylanyp otyrǵan zań jobasymen tolyq kelisetinin jáne ózge áriptesterin de ony qoldaýǵa shaqyratynyn aıtty. Májilis depýtaty, «Aq jol» partııasynyń tóraǵasy Azat Perýashev óz sózinde depýtat B.Hamenova men basqa da áriptesteri­niń Táýelsizdiktiń qalyptasýynda Qazaq­stannyń Tuńǵysh Prezıdentiniń at­qarǵan aıryqsha róli men mártebesin Konstıtýsııada bekitýdi usynǵan usynysyn qoldaıtynyn jáne ony búginde ózekti ári negizdelgen qadam dep sanaıtynyn atap ótti. Elbasy búgingi tańda bılik tarmaqtarynyń áleýetin keńeıtip, olardyń el aldyndaǵy jaýapkershiligin de arttyryp otyr. Únemi ulttyq múdde úshin, parlamentarızm men bıznesti qoldaý bastamalaryn kóterip kele jatqan «Aq jol» partııasy Prezıdenttiń konstıtýsııalyq reformasyn joǵary baǵalaıdy jáne Nursultan Nazarbaevtyń tarıhı yqtııaryna alǵysyn aıtady. Memleket basqarý isi – mashaqatty da, mártebeli mindet. Elimniń táýelsizdik alyp, óz aldymyzǵa otaý kóterip, elordamyzdy salyp, álemge tanylyp jatqanymyzǵa 25 jyldyń júzi boldy. Osy jyldyń ishinde Qazaqstan halqyn bir atanyń balasyndaı bir shańyraq astynda baýyrlastyryp, olardyń árqaısysyna týǵan tilin, dinin, mádenıetiniń gúldenýi men ult retinde uıysa damýyna erkindik berip otyrǵan, solardy qanattandyryp otyrǵan Elbasynyń eńbegi eren. Rasynda da, halyqtar turǵysynan alǵanda Prezıdenttiń eńbegi – zor máni bar tarıhı eńbek, dedi A.Perýashev. Senat depýtaty Lıýdmıla Polto­ra­batko Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jy­lyn­da tabysty memleketke aınalǵanyn, bul týraly Prezıdent Nursultan Nazarbaev 25 jyldyqqa arnalǵan saltanatty jıynda erekshe toqtalǵanyn sóz ete kelip, Konstıtýsııaǵa ózgeris engizý Parlamenttiń rólin kúsheıtip, derbestigin arttyrýǵa, Úkimettiń jaýapkershiligin joǵarylatyp, sot júıesi men prokýratýra qyzmetiniń konstıtýsııalyq negizderin túzetýge baǵyttalǵan. Usynylyp otyrǵan ózgerister zaman talaptarynan týyndaǵan. Meniń oıymsha, bul qoǵamdyq-saıası prosesterdi naqty kórsetip tur. Sondyqtan men ony qoldaımyn, dedi senator. Odan ári L.Poltorabatko óz sózin sot júıesi men prokýratýranyń kons­tıtýsııalyq negizderine baılanysty ózgeristerge qatysty órbitti. «100 naqty qadam» Ult josparyn júzege asyrý maqsatynda sot qyzmetteriniń tıimdi zańdyq bazasy jasalyp, sottardyń táýelsizdigin arttyrý úshin keshendi sharalar júzege asyrylǵan. Sonymen qatar, sot isin júrgizý prosedýrasy jeńildetilip, sot ınstansııalary ońtaılandyryldy. Konstıtýsııalyq normada bekitilgen sýdıalarǵa qoıylatyn talaptar táýelsizdik jyldary óziniń tıimdiligin dáleldedi. Qazirgi tańda sot qyzmetiniń quqyqtyq negizderi, sýdıalarǵa úmitkerlerge qoıylatyn talaptar, olardy irikteý tártibi «Sot júıesi týraly jáne Qazaqstan Respýblıkasy sýdıalarynyń statýsy» týraly jáne «Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Joǵary Sot Keńesi» týraly Konstıtýsııalyq zańdarymen ret­te­ledi. Konstıtýsııanyń 81-babyna en­gizi­le­tin ózgeristiń redaksııasynda Joǵarǵy Sot azamattyq, qylmystyq jáne basqa da ister boıynsha Joǵarǵy sot organy bolatyny, zańda belgilengen tár­tip boıynsha ózine tıesili zańmen ret­telgen sot isterin qarastyryp, sot praktıkasyn túsindiretini aıtylǵan, dedi ol. Buǵan qosa, senator Konstıtýsııanyń 83-baby boıynsha prokýratýra memlekettiń atynan respýblıka zańnamalarynyń júzege asyrylýyn baqylaıtynyn, sonymen qatar, jedel izdestirý qyzmeti, ákimshilik jáne atqarýshy óndiristi, memlekettik organdar men qoǵamdyq qatynastaǵy túrli salalar qyzmetiniń zańdylyǵyn qadaǵalaıtynyn jetkize kelip, «Konstıtýsııanyń 83-baby boıynsha zań jobasyndaǵy ózgerister prokýratýra qyzmetiniń odan árgi damýynyń basqa jolyn usynyp otyrǵanyn aıtty. Degenmen, onyń Qazaqstan Respýblıkasy a