– El ózińizdi KVN arqyly jaqsy tanıdy. Biraq, ózińiz KVN-da oınadyńyz ba? Jalpy, bul salaǵa qalaı keldińiz?
– Mektep qabyrǵasynda júrgen kezimde eptep oınaǵanym bar. Biraq ol tipten basqa KVN bolatyn, negizinen suraq-jaýap, taqpaq aıtý, qoıylym kórsetýmen ǵana shekteletin. Jáne jyl saıyn bir qoıylymdy qaıtalap qoıa beretinimiz esimde... Keıinnen joǵary oqý ornynda fakýltetaralyq jarystarǵa kóp qatystym. Biraq, bul jerde de KVN-dy qaryq ettim dep aıta almaımyn. Negizinen uıymdastyrý jumystary jaǵynda júrdim. Týǵan jerim – Aqtóbe oblysy, Shalqar aýdany, Shetyrǵyz degen aýyl. Joǵary bilimdi Shymkentte aldym. 1996 jyldary Shymkentte orys tilinde KVN uıymdastyrdyq, al, 1999 jyly «Jaıdarman» oıyndary ashylyp, qazylar alqasynyń quramyna endim. Birde KVN-dy júrgizetin jigit aýyryp qaldy da amal joq, ózim júrgizdim. Jergilikti«Iýmaks» radıosynda jumys istep júrgendikten KVN júrgizý asa qıynǵa túsken joq. Jurt jaqsy qabyldaǵan sııaqty. Mine, sol kúnnen bastap meniń KVN-daǵy jańa jumysym bastaldy dep aıtýǵa bolady. Bul oıyndy júrgizýshiniń mindeti tek komandalardy tanystyryp, shetinen shaqyryp otyrý ǵana emes. KVN-nyń jaqsy ótýin aldyn ala josparlap, jınaqty ári qyzyqty bolýyna da kóp at salysýy qajet.
– Árıne, kórermen qaýym bizdiń KVN-dy ORT arnasynan beriletin orystyń KVN-ymen salystyrady. Bul KVN men qazaq KVN-ynyń aıyrmashylyǵy, ereksheligi bar ma?
– Bir-birine uqsaıdy deýge bolady. Biraq bizdiń KVN-da kóp dúnıeni qazaqy mentalıtetke laıyqtap aldyq. Jasyratyny joq, orys tilinde ótetin KVN-da qysqa etek kııý, ashyq-shashyq júrý, anaıylaý ázilder aıtýǵa ruqsat etilgen. Al biz ulttyq erekshelikterdi eskere otyryp KVN-ǵa qazaqy ortaǵa saı keletin konkýrstar qostyq. Ras, orystardan kóshirip alǵan dep te aıtady. Biraq KVN-dy orystyń oıyny dep aıtý qate. Ony Keńes odaǵy kezinde oılap tapqandyqtan bárimizge ortaq oıyn.
– Basqa elderdiń KVN komandalarymen baılanys, qarym-qatynas bar ma?
– Baılanys bar. Osy oıyndy túrkitildes elder arasynda ótkizýdi josparlaǵanymyzǵa biraz boldy. Bastapqyda bir-birimizdi túsine almadyq. Jyl saıyn Sochıde halyqaralyq KVN odaǵynyń jıyny ótip, komandalardy lıgalarǵa bóledi. Sol jıynǵa arnaıy baryp, komandalardyń birazymen sóıleskenbiz. Bári qoldaǵan sııaqty bolǵan. Biraq keıinnen umytylyp ketip jatty. Sodan áleýmettik jeliler arqyly tatar, bashqurt, qyrǵyzdarmen baılanysyp, 2015 jyldyń jeltoqsanynda Qyrǵyzstanǵa bardym. Ras, aldynda qyrǵyz komandalary Almatyǵa kelip, ónerlerin kórsetip júrgen. Biraq deńgeıleri tómen edi. Sol joly qyrǵyzdyń «Tamashoý» degen lıgasynyń basshysymen kelisip, qol alysyp, 2016 jyly olardyń myqty komandasy bizge kelip oınady. Bastapqy kezde arnaıy festıvaldarǵa shaqyramyz dep edik, olar bizdiń chempıonatqa tolyq qatysamyz dep sheshipti. Táýekel dep ruqsat berdik. Jap-jaqsy óner kórsetip, jartylaı fınalǵa deıin bardy.
– Sonda olar qyrǵyz tilinde óner kórsetti me?
– Joq, qazaq tilinde oınady. Biz aqpan aıynda Bishkekke barǵanda qyrǵyz tilinde oınadyq. Tildiń esh qıyndyǵy joq. Jigitter jarty-aq kúnde meńgerip aldy. Keıbir qıyn sózder ǵana bolmasa, bul eki ult bir-birin op-ońaı túsinedi. Sodan Bashqurtstannyń jazǵy kýbogy týraly afıshany kórip qalyp, basshylaryna shyǵyp edim, «kelińiz» dedi. Tez arada Oral qalasyna jetip, jergilikti bir komandany ala salyp kólikpen Ýfadan bir-aq shyqtyq. Shynyn aıtý kerek, bizdiń kelgenimizge olar da ań-tań boldy. Árıne, bashqurt tili qyrǵyzdykine qaraǵanda eptep qıyndaý. Bir tún daıyndaldyq. Erteńinde qatysyp, bas júldege ıe bolyp, endi ózimiz ań-tań boldyq. Sóıtip, olardy Astanada ótetin qala ákiminiń kýbogyna shaqyrdyq. Olar keldi, kórdi. Keıbir jaıttardy túsindirdik. Bashqurtstanda úlken lıgalar negizinen orys tilinde júredi. Áli kúnge habarlasyp, aqyldasyp turamyz. Sol jyldyń qazan aıynda tatar baýyrlar shaqyrdy. Oǵan da Oraldyń komandasyn alyp bardym. 18 komanda qatysty. Ol jerde de bas júldeni jeńip aldyq. Sonaý Kavkazda bizge jaqyn tórt ult bar. Qumyq, noǵaı, balqar, qarashaı. Olarmen de kelisip, Alla qalasa, osy aıda sol jaqqa jol júreıin dep otyrmyz. Odan keıin Qaraqalpaqstan, О́zbekstan, Mońǵolııadaǵy qandastarymyzben baılanystyq. 2014 jyly Qytaıdaǵy baýyrlastarymyzdyń ótinishi boıynsha Shanhaı qalasynda KVN oıyndaryn ótkizgenbiz. Sodan beri baılanysymyz úzilip qalyp edi. Qaıtadan habarlasyp, mamyr aıynyń basynda taǵy festıval ótkizbekshimiz. Noǵaı, qumyq, qarashaı, balqarlarǵa barǵanda solardyń tilinde oınaıtyn bolamyz. Olar bizge kelgende qazaqsha oınaıdy. Sol jaqtyń jigitterimen sóılesip júrip, ózim de tilin meńgerip qaldym. Mine, osylaısha qazaq KVN-y halyqaralyq deńgeıde óner kórsetýde.
– Bizdiń KVN-da komanda músheleriniń turaqtylyǵy joq sııaqty. Osy KVN arqyly tanylǵan jastar kóp uzamaı basqa salaǵa, ásirese, telearna salasyna ketip qala beredi. Sodan ba, kórermen jas komandalardy shatastyryp jatady.
– Bul kásipqoılardyń emes, áýesqoılardyń óneri. Sondyqtan, 4-5 jyl oınaǵannan keıin jigitterdiń óz mamandyǵy nemese basqa sala boıynsha aýysyp ketip jatatyny ras. KVN-da olarǵa eshkim aqsha tólemeıdi ǵoı. Biraq, baıqaısyz ba, KVN oınaǵan jigitterdiń óz zamandastarynan aqyl-oıy, ıntellektýaly joǵary, tárbıeli bolady. Men osyǵan qýanamyn.
– KVN-nyń atyn aýystyrý máselesi de biraz «jyr» bolǵan sııaqty. О́tkende Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi de bul týrasynda pikirin aıtyp qaldy...
– Negizi «Jaıdarman» degen bul telearnadaǵy arnaıy baǵdarlamanyń aty. «KVN» sózin dálme-dál aýdaratyn bolsa, «Kóńildi tapqyrlar klýby» degenge kelmeıdi. «Veselyı» sózi «kóńildi» emes, «ázilqoı» degenge kóbirek keledi. Al, «Klýb» degenimiz «otaý». Sonda «Ázilqoılar men tapqyrlar otaýy» bolýy tıis. Qysqartyp aıtsaq – ÁTO. Jalpy, qazaq tilindegi qysqartylǵan sózder aıtýǵa yńǵaıly emes. Sondyqtan, oılasa kele «KVN» degen ataýmen qaldyq. Qazir bizdiń uıym «Qazaqstan KVN odaǵy» dep atalady. KVN-dy KTK dep aýystyrýdyń da qajeti joq. Bul halyqaralyq brend. «Jaıdarman» degen jaıdary adam degendi bildiredi. Biraq jasyratyny joq, el bul baǵdarlamaǵa qatysqan oıynshylardy jaıdarmanshylar dep ketti. Sahnaǵa KVN dep emes, «Jaıdarman» dep te shyǵyp jatyrmyz. Halyq jyly qabyldady.
– Jalpy, KVN-nyń basty maqsaty ne? Oıyn aldynda komandalardyń ssenarıılerin bir súzip shyǵasyzdar ma? Ssenarııge baılanysty syndar kóp aıtylady ǵoı.
– Bir emes, birneshe ret súzip shyǵamyz. O basta anaıy ázilder bolǵany ras. Qazir toqtady. KVN de únemi daıyndyq, jattyǵýdy talap etedi. Bir-eki jyl oınamaı qalǵan komandalar sahnaǵa shyqqanda qatty qınalady. Taǵy bir eskeretin másele, KVN oıynshylary kásipqoı emes. Teatr bitirmegen. Tek qyzyǵýshylyqpen kelgen. Kóbinese ssenarııdi ózderi jazady. Árıne, baǵyt-baǵdar beremiz. Degenmen de, sátsiz shyǵyp, synǵa iligip jatqandary da kóp. Búgin jazylǵan ázildiń bir aıdan keıin arnadan kórsetkende ózektiligi bolmaı qalýy múmkin. Menińshe, KVN-nyń basty maqsaty – qoǵamda bolyp jatqan keleńsiz jaıttardy utymdy ázil arqyly kórsetý. Ár ázildiń astarynda shyndyq bar.
– Sońǵy márte KVN-daǵy qandaı ázilderge shyn kóńilińizben rıza bolyp kúldińiz?
– Azamattardy tirkeýge baılanysty ázilge qatty rıza bolyp kúldim. Bir jigit tirkeýge kelemin dep shirkeýge kirip ketedi. Aldynan shyqqan dinbasy «Balam, kire ǵoı» deıdi. Bul «Tirkeý me?» deıdi ǵoı. «Joq, tirkeý emes, shirkeý». «Oı, adasyp ketippin ǵoı» dese, «Bizge adasqandar ǵana kiredi ǵoı... Kire berseıshi» deıdi anaý. Sosyn «Aldyńǵy jyly Almatyny qaıta-qaıta topan sý basty. Kósheniń bári selge toldy. Sý degen beıpil aǵyp jatyr. Mine, kórdińiz be, tabıǵattyń ózi Balandınge sý jiberip, chempıon bolýǵa jaǵdaı jasady» degen ázil de óte sátti shyqty.
– Jalpy, KVN-da bılet satý, demeýshi tabý máselesi qalaı sheshilgen?
– Qazir qundylyqtar ózgerdi ǵoı. Buryn bir japyraq qaǵaz úshin oınaıtyn komandalar bar edi. Qazir júlde qoryna qaraıdy. Sondyqtan, demeýshi mindetti túrde kerek. Aımaqtarda bolǵan oıyndarǵa jergilikti ákimdik qoldaý kórsetip jatsa, bılet satylmaıdy. Jalpy, KVN-nyń bıletteri tez ótip ketedi. Zaldy toltyra almaý degen másele eshqashan bolǵan emes. Jáne bılet baǵasy da qymbat emes. Jastardyń, stýdentterdiń qaltasyna laıyq. Al demeýshi máselesinde bizge negizinen telearnalar kómektesedi. Baǵdarlamamyzdy satyp alady. Sondaı-aq, «Nur Otan» partııasy, jastar departamenti, ákimdikter demeýshi bolady. KVN jyl saıyn qanat jaıyp keledi. Qazir onǵa jýyq oblystarda oblys ákiminiń kýbogy úshin chempıonattar ótip jatyr. Odan bólek, elimizde kórikti jerler kóp qoı, jaz kezinde Baıanaýyl, Býrabaı, Alakól, Qapshaǵaıǵa baryp oıyndar uıymdastyramyz. Biraq, shynyn aıtý kerek, kommersııalyq baǵytta jobalarymyz bar, al bul iske qol ushyn sozyp jatqan kásipkerler joqtyń qasy.
– Áńgimeńizge raqmet.
Áńgimelesken Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan»
