– Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Olımpıada komıteti syndy iri, bedeldi uıym basshylyǵynyń quramynda búginde kórnekti saıası jáne qoǵam qaıratkerleri bar... UOK komandasy týraly aıtyp ótseńiz, negizgi baǵyttarǵa kimder basshylyq etip otyr?
– Bizdiń komandamyzda belgili saıası jáne qoǵam qaıratkerleri bar ekeni ras. О́ziniń orynbasarlarynyń qabyldaýyna aldyn ala jazylatyn jalǵyz basshy men shyǵarmyn. Ol kisiler, sonymen qatar, belgili sport fýnksıonerleri, naǵyz sport jankúıerleri. Birneshe mysal keltirip óteıin.
Qazaqstan fýtbolynyń jetistikteri UOK jazǵy sport túrleri boıynsha vıse-prezıdenti Ádilbek Jaqsybekovtiń esimimen tyǵyz baılanysty. Jaqynda ol elimizdiń Jeńil atletıka federasııasynyń basshylyǵyna keldi. Astanada jańa jeńil atletıka keshenin salý jospary qazirdiń ózinde belgili bolyp otyr, ol keıin el quramasyn daıarlaıtyn negizgi jattyǵý bazasyna aınalady. Ádilbek Ryskeldiuly ózi de tamasha sportshy: bárimizge úlgi bolyp, 42 shaqyrymdyq marafon qashyqtyǵyn tolyǵymen júgirip ótedi, velosıped tebedi.
Ulttyq Olımpıada komıtetiniń qysqy sport túrleri boıynsha vıse-prezıdenti Asqar Mamın de sportqa baıaǵydan-aq etene jaqyn. Ol elimizde shaıbaly hokkeıdi damytýǵa serpin bergen «Barys» hokkeı klýbynyń qalyptasýyna kóp eńbek sińirdi. Asqar Uzaqbaıuly ózi de ýaqyt taýyp, hokkeı oınap turady.
UOK paralımpııalyq sport túrlerin damytý jónindegi vıse-prezıdenti Qaırat Boranbaev – elimizde jemisti jumystar júrgizip otyrǵan sport basshylarynyń biri. Ol quramynda balalar fýtbol akademııasy men zamanaýı sporttyq bazasy bar «Qaırat» fýtbol klýbyn jasaqtady.
UOK halyqaralyq máseleler jónindegi vıse-prezıdenti Andreı Krıýkov halyqaralyq Olımpıada qaýymdastyǵyna 2022 jylǵy qysqy Olımpıadany Almaty qalasynda ótkizý týraly usynysymen tanys. Almatynyń qysqy sport túrleri boıynsha bolashaǵy zor qala retinde halyqaralyq deńgeıde moıyndalýy osy adamnyń basqarýshylyq darynymen baılanysty. Buǵan qosa, Sý sporty túrleri ulttyq federasııasynyń bas hatshysy retinde osy salany damytýǵa kóp eńbek sińirip keledi. Ol Qazaqstan sý sportyn kútpegen jerden olımpıadalyq deńgeıge kótergen Dmıtrıı Balandınniń «ókil ákesi» deýge bolady.
UOK Bas hatshysy Danııar Abýlgazınniń basqarýshylyq mol tájirıbesi bar. Ol Qazaqstannyń Sporttyq jekpe-jek jáne kúsh qoldanylatyn sport túrleri konfederasııasyn basqarady. Boks, kúres, dzıýdo, taekvondo, aýyr atletıka jáne qazaq kúresi boıynsha ulttyq federasııalardy biriktirgen uıymnyń qurylymy da, basqarý ádisi de biregeı.
– Kóptegen oqyrmandarymyz Ulttyq Olımpıada komıtetiniń basshysy sportqa qalaı kelgenin bilgisi keletini anyq?
– Sportpen men erte jasymnan aınalystym. Tennıspen, júzýmen shuǵyldandym. 7-shi synypqa deıin jattyǵýdan qalǵan emespin. Al jetinshi synyptan bastap respýblıkalyq fızıka-matematıka mektebine aýystym da, ne sportty, ne oqýdy tańdaýǵa týra keldi. Men ekinshisin tańdadym. Degenmen, sportshy men bapkerdiń qanshalyqty ter tógetinin sol kezden-aq bilemin.
– Búgingi qazaq boksynyń damýyn sizdiń atyńyzben baılanystyrady. Bul salaǵa qalaı keldińiz?
– Meniń sporttyń bul túrine degen qumarlyǵymdy elimizge belgili boksshy, kezinde Odaq kólemindegi jarystarda óner kórsetken ákem Asqar Altynbekuly oıatty. Ol kisi maǵan ómirde de, sportta da úlgi boldy. Sport tártipke úıretip, minezdi shyńdap, rýhty janıtynyn bala kezimizden bilip óstik. Ákemniń jolyn qýyp, boks salasyna keldim (A.A. Qulybaev Qazaqstan Boks federasııasynyń qurmetti prezıdenti bolǵan. – avt.). Federasııada tártip ornatyp, óńir sportyn damytýǵa, mamandar daıarlaýǵa den qoıdyq, sporttyq ınfraqurylymdy nyǵaıtyp, el quramasyndaǵy básekelestikti arttyrdyq. Ustanǵan baǵytymyzdyń durys bolǵanyn nátıjeler kórsetip otyr.
Odan keıin birneshe federasııany tıimdi basqarýdyń úlgisi bolǵan Sporttyq jekpe-jek jáne kúsh qoldanylatyn sport túrleri konfederasııasy quryldy. Ulttyq Olımpıada komıtetiniń burynǵy prezıdenti Temirhan Myńaıdaruly Dosmuhambetov 2015 jyly osy komıtetti basqarýdy usynyp, Atqarýshy komıtettegi áriptesterimiz qoldady. Bul úlken jaýapkershilik, degenmen ári qaraı qaı baǵytta damý qajettigi aıqyn. Buryn da, qazir de eń aldymen sportshylarymyzdyń múddesin qorǵaý – negizgi maqsat.
– Sportty damytý boıynsha alǵa qoıyp otyrǵan maqsattaryńyz qandaı?
– Árıne, sportty damytý «buqaradan – sheberlikke» qaǵıdasy boıynsha júzege asyrylýy tıis. Elbasy da jyl saıynǵy Joldaýlarynda árdaıym osy máselege nazar aýdarady. Elimizde jeti myńnan astam mektep bar jáne solardyń besten birinde sporttyq ınfraqurylymdar joq. Bul jerde, eń aldymen, mektepterdi sporttyq qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etip, sporttyq ınfraqurylymyn jaqsartý qajet. Biz seksııalyq jumystar júrgizgen dene shynyqtyrý muǵalimderine ústeme aqy tólenýin usynamyz. Bul máselede bizdi oblystyq ákimdikter qoldaıdy dep úmittenemiz.
Sport salasynda kásibı mamandar daıarlaý jaıyna kelsek, UOK bastamasymen, «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasyn berý basymdyǵyndaǵy mamandyqtar tizimine bıyl «Sporttyq menedjment» jáne «Sporttyq marketıng» mamandyqtary tuńǵysh ret engizilip otyr. Sonymen qatar, sport kolledjderin de damytýymyz kerek. Qazir elimizde sondaı bes-aq kolledj bar. Ár oblystan keminde bir sport kolledjinen ashyp, olar ári jattyqtyrýshylar men dene shynyqtyrý muǵalimderin daıarlaıtyn ortalyqqa aınalýy tıis. Sondaı-aq, Almatydaǵy Týrızm jáne sport akademııasyn nyǵaıtyp, Astanada UOK qamqorlyǵymen zamanaýı Dene shynyqtyrý jáne sport ýnıversıtetin ashamyz.
Qazaqstannyń kolledjderi men joǵary oqý oryndarynda 1 mıllıonnan astam adam bilim alýda. Elimizde 2014 jyldan beri Ulttyq Stýdentter Lıgasy jumys isteıdi. Stýdentter sportyn damytyp, joǵary oqý oryndarynyń sporttyq ınfraqurylymyn nyǵaıtyp, jarystar baǵdarlamasyn keńeıtýge kúsh salatyn bolamyz.
Sportshylarǵa medısınalyq qyzmet kórsetý máselesi de asa mańyzdy. Qazirgi ýaqytta komandalarǵa ǵylymı turǵydan qoldaý kórsetpeıinshe joǵary sporttyq jetistikterge qol jetkizý múmkin emes. Bul ásirese dopıngke qarsy jahandyq úderiste zor mańyzǵa ıe jáne muny Qazaqstan Ulttyq Olımpıada komıteti de qoldaıdy.
– Rasynda da, dopıng qazirgi ýaqytta sporttaǵy eń bir daýly máselege aınalyp otyr. Ásirese byltyr kóp aıqaı-shý shyqty. Eń bir jaǵymsyz daý Rıodaǵy Olımpııa oıyndarynyń qarsańynda oryn aldy. Elimizdiń sport qaýymdastyǵy sol janjaldyń saldarynan zardap shekken joq pa?
– Kez kelgen jankúıer sııaqty, elimizdiń sport tarıhyndaǵy osynsha úlken dopıng daýy bizdi de sergeldeńge saldy. Daǵdarǵan kúıden arylý úshin jedel shara qoldaný qajet boldy. Qalyptan tys, degenmen, jalǵyz durys qadamǵa barýymyzǵa týra keldi. Men Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń prezıdenti Tomas Bahqa bizdiń barlyq 104 sportshymyzdy qosymsha dopıng-tekserýden ótkizip, Rıo Olımpıadasyna qatysýyna ruqsat berýin surap hat joldadym. Taǵy da shı shyqpasyn dep, synamalardy taldaý jasalýy úshin Drezdendegi dopıngke qarsy táýelsiz zerthanaǵa jiberdik. Barlyq sportshylarymyz bul dopıng-testileýden oıdaǵydaı ótti. Aýyr atletter komandasy negizinen ekinshi qurammen óner kórsetse de, olar Qazaqstan aýyr atletıka mektebiniń myqtylyǵyn dáleldeı bildi. Desek te, dopıng daýynyń saldarymen áli de biraz jumystar júrgizýimiz kerek.
– Ulttyq Olımpıada komıteti dopıng qoldanýǵa úzildi-kesildi qarsy ekenin únemi málimdep keledi. Osy oraıda is júzinde qandaı sharalar atqaryldy?
– Byltyr Mádenıet jáne sport mınıstrligimen, Ulttyq Antıdopıng Ortalyǵymen birlesip, Qazaqstannyń dopıngke qarsy júıesin jetildirý boıynsha ózara áreket pen sharalar kesheniniń josparyn jasadyq. Búkilálemdik antıdopıng agenttigimen (WADA – avt.) birlesip, qazir oryndalyp jatqan Jol kartasyn bekittik. UOK-tyń bastamasymen, sonymen qatar, WADA-men jumys jasaıtyn táýelsiz antıdopıng komıssııasy quryldy. Rıo-de-Janeıroda ótken Olımpııa oıyndarynyń qorytyndylary boıynsha antıdopıng zerthanasynyń basshylyǵyna qatysty qajetti sheshimder qabyldandy. Qazirgi ýaqytta Ulttyq Antıdopıng Ortalyǵyn qaıta tirkeý aıaqtaldy, WADA baǵdarlamalaryn júzege asyrý úshin qosymsha shtat jınaqtalýda, dopıngke qarsy erejeler halyqaralyq standarttar men talaptarǵa sáıkestendirilýde, álemniń jetekshi antıdopıng zerthanalarymen kelisimder jasaldy.
Sonymen qatar, sportshylardyń bıologııalyq pasporttaryn saraptaý bastaldy, turaqty komıssııalar reformalandy, Almatydaǵy antıdopıng zerthanasynyń qyzmetin reformalaý men jetildirý sharalary júrgizilip, onyń jumysyna WADA usynǵan halyqaralyq bedeldi sarapshylar qatysýda. Bizdiń negizgi maqsatymyz – dopıngpen qaı deńgeıde bolsyn kúresýge qaýqarly, sonymen qatar, «taza» sportshylardy qorǵaı alatyn tıimdi júıe qurý. Dopıng qoldanatyndarǵa bizdiń qatarymyzda oryn joq. Ondaılar anyqtalǵan jaǵdaıda biz olardy burynǵy marapattary men ataq-dárejesiniń bárinen aıyramyz.
– Dopıngke qarsy saıasatty júzege asyrý barysynda UOK pen Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń birlese jumys isteýi artty. Qazir sport týraly zańǵa ózgertýler engizý máselesi qyzý talqylanýda, onyń ishinde sportty basqarýdyń jańa júıesi de qarastyrylýda. Osy oraıda salalyq vedomstvomen áriptestik qalaı jalǵaspaq?
– Jasyratyny joq, kezinde Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń basshylyǵyna kelgen mádenıet salasynyń ókili Arystanbek Muhamedıulyna sport qaýymdastyǵy kúmánmen qaraǵany ras. Alaıda, mınıstr salǵannan-aq sportqa degen qyzyǵýshylyǵyn tanytyp, jankúıerlik tabıǵatyn kórsetti. Oǵan Rıo-de-Janeıroda ótken Olımpııa oıyndarynda kýá boldyq. Mádenıet jáne sport mınıstrligimen ózara jaqsy til tabysyp otyrmyz. Alǵa qoıǵan maqsat-mindetimiz ortaq – el sportyn damytý.
Qazirgi ýaqytta dene shynyqtyrý jáne sport týraly zańǵa ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy Parlament qaraýynda jatyr. Jobada sportty basqarý men qarjylandyrý júıesi jetildirilip, Ulttyq Olımpıada komıteti men sporttyq federasııalarǵa aıryqsha mańyz berilgen. UOK olımpıadalyq sport túrlerin damytý boıynsha jaýapkershilikti óz moınyna alýǵa daıyn. Soǵan baılanysty, Parlament depýtattary men Úkimet múshelerine zań jobasy boıynsha kórsetip jatqan qoldaýlary úshin barsha sport qaýymdastyǵynyń atynan rızashylyǵymdy bildiremin. Osy zań jobasyn qoldaǵan Parlament Májilisiniń tóraǵasy Nurlan Zaırollauly Nyǵmatýlınge erekshe rahmet. Aıtqandaı, Nurlan Zaırollauly Qazaqstan sportynyń úlken jankúıeri, ózi de boks quramasynyń bazasynda jattyǵyp turady.
– Májilis depýtattarynyń qatary jaqynda taǵy bir sportshymen, Olımpıada chempıonymen tolyqty ǵoı...
– Serik Sápıev laıyqty depýtat bolatynyna senimdimin. Ol depýtattar korpýsyndaǵy alǵashqy Olımpıada jeńimpazy emes. Ataqty jeńil atlet Olga Shıshıgına da Parlamentte. Kezinde Temirhan Dosmuhambetov, Serik Qonaqbaev, Iýrıı Shaı, Dáýlet Turlyhanov jáne basqa da ataqty sportshylar men bapkerler de Parlament depýtaty bolǵan.
– Tımýr Asqaruly, áńgimemizdi qoryta otyryp, Qazaqstan sportynyń keleshegi týraly oıyńyzben bólisseńiz...
– Elimiz táýelsizdigin alǵan 25 jyldyń ishinde sport salasynda aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdik. Qazaqstan álemniń eń myqty 30 sport derjavasynyń qataryna kirgen. Elbasy Nursultan Ábishulynyń álemniń neǵurlym damyǵan elderiniń sanatyna kirý týraly tapsyrmasyn sport salasynda júzege asyryp jatyrmyz.
Jańa bıikterdi baǵyndyrý úshin elimizde barlyq jaǵdaı bar. Otandyq sportshylardy daıarlaýǵa zamanaýı sporttyq ınfraqurylym jasalǵan. Qazaqstanda 11 myńnan astam sport nysany bar. Oǵan elimizde ótken Azııa oıyndary men Ýnıversıadadan qalǵan biregeı sport arenalaryn qosyńyz. Olar qurama komandalardy daıarlaý bazasy qyzmetin atqarady. Elimiz birneshe ret álem chempıonattaryn, Álem kýbogynyń kezeńderin, jazǵy jáne qysqy sport túrlerinen qurlyqtyq birinshilikter ótkizdi. Qazaqstan halyqaralyq Olımpıada qozǵalysynyń eń belsendi músheleriniń birine aınaldy.
Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa el sportyn damytýǵa únemi kóńil aýdaryp, qamqorlyq jasap otyrǵany úshin sport qaýymdastyǵynyń atynan alǵysymdy bildirgim keledi. Jeńis tuǵyrlarynan kóringen sportshylarymyz jyldan-jylǵa kóbeıip keledi. Sondyqtan, olar qazaqstandyqtardy jańa jeńisterimen qýanta bererine biz árdaıym senimdimiz.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan»
