Kásipkerlik – el ekonomıkasyn ilgeriletýshi kúsh

Jıynǵa Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojko jetekshilik etti.

Bıznestiń aldynda bıik talaptar tur

Baıandamada eldegi ekono­mı­kalyq belsendi turǵyndar sany 8,9 mln adamdy quraı­tyn­dyǵy aıtylyp, ótken jylǵy qorytyndylar boıynsha Qazaqstanda jumys isteıtin ShOB (shaǵyn jáne orta bıznes) sýbektileriniń sany 1,1 mln-ǵa jetkendigi málimdeldi. Sonymen qatar, Úkimet tarapynan qolǵa alynyp, júzege asyrylyp jatqan san túrli memlekettik baǵdarlamalardyń arqasynda jumyspen qamtý máselesi men mamandar bilik­ti­ligin arttyrý arqyly halyqtyń áleý­mettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyt­talǵan sharýalar oń sheshi­min taýyp kele jatqany baıandaldy.

Jıyndy ashqan vıse-spıker óziniń sózinde Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń «Qazaq­stannyń Úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty halyqqa Joldaýynda sha­ǵyn jáne orta kásipkerliktiń aldy­na 2050 jylǵa qaraı ShOB elimiz­degi ishki jalpy ónimniń 50 paıy­zyn óndirýi kerek ekeni týraly bıik talap qoıylǵanyna toqtaldy.

«Búginde memlekettik deńgeı­de iske asyrylyp jatqan ju­mys­tar az emes. Kásipker­likke qatysty 4 jylda 14 zań qabyldanǵan. «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Agrokásip­kerlik-2017-2020», «Nurly jer», «Nur­ly jol» baǵdarlamalary qabyl­danyp, oryndalýda. Sony­men qatar, «100 naqty qadam» Ult jospary men 5 ınstı­týttyq reformanyń da ıgiligin el kóre bastady. Atalǵan baǵdarlamalardyń bárinde de shaǵyn jáne orta kásipkerlikke erekshe nazar aýdarylǵan», – degen Tóraǵanyń orynbasary otyrysqa Ulttyq ekonomıka, Aýyl sharýashylyǵy, Qarjy, Investısııalar jáne damý, Aq­parat jáne kommýnıkasııalar, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlikteriniń basshylary, kvazımemlekettik sektorlar aksıonerlik qoǵamynyń jetekshileri, Almaty, Qara­ǵandy, Soltústik Qazaqstan, Shy­ǵys Qazaqstan oblystary men Almaty qalasy ákimderiniń oryn­basarlary jáne basqa da múd­deli mınıstrlikter men vedomstvolardyń ókilderi qaty­syp otyrǵanyn habarlady.

Kásipkerge qoldaý kóńildegideı me? 

Budan keıin Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleı­me­nov negizgi baıandamany jasady. «Búginde el halqynyń jalpy sanynyń 3 mln-nan astamy sha­ǵyn jáne orta bıznes sektorynda jumyspen qamtylǵan. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha jumys istep turǵan ShOB sýbektileriniń sany 1,1 mln birlikti qurady, al olar 9 aı ishinde 11,2 trln teńgeniń ónimin shyǵarǵan. Sonymen qatar, nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy aýyldy jer men monoqalalarda kásipkerlik áleýetti damytý, jeke is ashý jáne júrgizý úshin jaǵdaı jasaýda», – dedi mınıstr.

Jalpy, elimizde kásipkerlik qyzmetti mıkrokredıtteýge jyl saıyn qalalyq jerde 10 mlrd, al aýyldyq jerlerde 27 mlrd teńge bólý qarastyrylypty. Sonyń ishinde qalalyq jerlerde 1,2 mlrd teńge mıkrokredıttik kepildik berý josparlanǵan bolsa, 2,8 mlrd teńgeni aýyldyq jerlerge berý kózdeledi. Son­daı-aq, jumysyn jańa bas­taǵan aýyl kásipkerleri úshin «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha bıznesti júrgizý negi­z­derine daıyndaýdyń beıim­delgen kýrs­tarynan ótý múmkin­digi bar. Oqytýdyń bul túrin uıym­das­tyrý Ulttyq kásipkerler palatasyna júktelgen.

«Bıylǵy jyldyń 10 naý­ry­zyndaǵy jaǵdaı bo­ıynsha syıaqy mólsherlemesin sýbsıdııalaý esebinen elimizde

9 060 kásipker óz jobalaryn qarjylandyrý jaǵdaılaryn jaqsarta aldy. Atap aıtqanda, arzandatylǵan kredıtter somasy 1,7 trln teńgeni qurady. Al berilgen sýbsıdııalardyń jalpy kólemi 146 mlrd teńge boldy. 2 642 kásipker 93 mlrd teńge somaǵa kredıtter boıynsha kepildikterge qol jetkizdi. Sóıtip, kepildikterdiń jalpy kólemi 40 mlrd teńgeni qurady. 103 mlrd teńgege shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń 774 jobasyna jetispeıtin ınfraqurylym tartyldy», – degen T.Súleımenov jańa bıznes bastamalaryn iske asyrý úshin 2,8 mlrd teńgeniń 1 132 memlekettik granty berilgenin de aıtyp ótti. Ásirese, monoqalalarda jeke is ashý jáne ony keńeıtý úshin 4,7 mlrd teńgeniń 1 284 mıkrokredıti berilgen eken.

Qujattandyrý isi júıeli emes 

Jıyn barysynda atalǵan taqyrypqa qosymsha baıandamany Májilistiń Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń tóraǵasy Nurtaı Sabılıanov jasady. «Elimizde kásipkerlerdi memlekettik qoldaý men olardyń quqyqtaryn qorǵaý sharalary bekitilgen Kásipkerlik kodeksi qoldanylyp keledi. Bıznesti júrgizý sharttaryn túbegeıli jaqsartýǵa jáne ruqsat berý rásimderin ońaılatýǵa qatysty birqatar zańdar qabyldandy. Máselen, sońǵy bes jyl ishinde ruqsat berý qujattarynyń sany 3 esege qysqartyldy. Budan basqa, búgingi tańda kásipkerlerge 28 myńnan astam talap qoıylady. Tekserýshiler arasynda salyq organdary kósh bastap keledi. О́tken jyly ruqsat berýge arnalǵan 85 myń ótinish belgi­lengen merzimderi buzyla otyryp qaralǵan. Tutastaı alǵanda, tekserý nátıjesinde on memle­ket­tik organ kásipkerlik sýbek­tileriniń quqyqtaryn buzýdyń 1,5 myńnan astam faktisine jol bergen», – dedi depýtat.

N.Sabılıanovtyń sózine qara­­­ǵanda, mundaı kózqaras jal­­ǵasa bergen jaǵdaıda shaǵyn já­ne orta bıznesti memle­ket­tik qol­­daý maqsatyna qol jetki­zil­­meıdi. Sondyqtan elimizde ká­sip­kerlikti damytýǵa kedergi kel­tiretin barlyq problemalar zań­namalyq deńgeıde sheshilýi tıis.

Salyqtyq jeńildikterdi ońtaılandyrý mańyzdy

«Ulttyq ekonomıka mınıstr­liginiń laýazymdy tulǵalarynyń jáne óńirlerdegi úılestirýshiler jaýapkershiliginiń bolmaýy saldarynan bıýdjet qarajaty men Ulttyq qordyń qarajatyn naqty qajettilikterdi eskermeı «Damý» qoryna aýdarýǵa jol berilgen. Bul 2010 jyldan bas­tap «Damý» qorynda turaqty qaldyqtardyń qalyptasýyna ákelgen. Ol qarajat 2016 jylǵy 1 qańtarda 16 mlrd teńgeden astam bolyp, oǵan 1 mlrd teńgeden astam banktik syıaqy alynǵan. Sondyqtan, sýbsıdııalanǵan árbir kásipkerlik sýbektisi boıynsha jáne qurylǵan árbir ınfraqurylym obektisi bo­ıynsha bıýdjet qarajatyn paıdalaný tıimdiligin aıqyndaý qajettiginiń ýaqyty kelgeni aıdan anyq. Osyǵan baılanysty, komıtet josyqsyz kásipkerlerge memlekettik qoldaý kórsetpeýdi, alynǵan qaryzdar boıynsha olardyń banktik syıaqy mólsherlemelerin sýbsıdııalamaýdy usynady. Onyń ornyna otandyq taýar óndirýshiler úshin jeńildikpen kredıt berý júıesin qurý qajet».

О́ziniń baıandamasynda osylaı degen depýtat N.Sabılıanov Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda qoldanystaǵy salyqtyq jeńil­dikterdi ońtaılandyrý mańyzdy ekendigin aıtyp ótti. Sonymen qatar, salyqtyq jeńildikter ja­ńa jumys oryndary ashylyp jatqan, ishki naryqty toltyrý ári eldiń eksporttyq áleýetin ul­ǵaıtý úshin básekege qabiletti ónim shyǵaratyn salalarǵa beri­lýi tıistigi de nazardan tys qal­mady.

Usynys-pikirler Úkimetke joldanady

Úkimet saǵatynyń ótýine uıytqy bolǵan Májilistiń Eko­no­mıkalyq reforma jáne óńir­lik damý komıtetiniń tóraǵasy osy jıynǵa daıyndyq barysynda barlyq 16 óńirge hat jiberip, olardan kepildi qamtamasyz etý máselelerin sheshý, kásipkerlerdi oqytýdy jetildirý, baǵdarlamaǵa qatysýshylar sanatyn keńeıtý, túsindirý jumysyn kúsheıtý, ınfraqurylym qurylysyn qarjylandyrý, baǵdarlamany qarjylandyrý kólemin ulǵaıtý boıynsha naqty usynystar alǵanyn aıtty. Sáıkesinshe, uıym­dastyrýshylar tarapy qabyl­danǵan usynys, pikirlerdi jaz­basha túrde Úkimetke joldaı­tyndyǵyn bildirdi.

Aıta keteıik, «Úkimet saǵaty» sheńberinde Májilistiń jalpy otyrys zalynyń foıesinde kórme uıymdastyryldy jáne talqylaý qorytyndysy boıyn­sha tıisti usynymdar qabyl­dandy.

Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan»