Qazaq-ózbek qatynasyna qan júgirtken sapar

Jýyrda qazaq pen ózbek halyqtarynyń arasyndaǵy osy baıyrǵy baýyr­lastyq baılanysqa qaıtadan qan júgirtip, eki memlekettiń sońǵy jyldary solǵyndaı bastaǵan qatynas­taryn jandandyrǵan tarıhı oqıǵa boldy. Ulystyń uly kúnimen oraılas, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzıeev memlekettik saparmen Astanaǵa at basyn tiredi.  

Bul – Shavkat Mırzıeevtiń Qazaq­stanǵa Prezıdent retinde alǵash kelýi. Alǵashqy memlekettik saparyn da Qazaqstannan bastaǵanyn aıta ketý kerek. Sonymen qatar, alǵash re­t ózbekstandyq delegasııa qura­mynda Parlament jetekshileri, Qor­ǵanys mınıstrligi men basqa da vedomstvolardyń basshylary qam­tyldy. Eki eldiń Parlamenti men qor­ǵanys vedomstvolary buryn-soń­dy mundaı tyǵyz qatynasta bolǵan emes.

Jalpy, bul sapardyń «alǵash ret» degen tirkeske sebep bolǵan qyr­lary kóp bolǵanyn aıta keteıik. Halyq­aralyq saıasatta mańyzy artyp kele jatqan Ortalyq Azııanyń eki birdeı betke ustar memleketteri prezıdentteriniń kezdesýi sheteldik BAQ-tardyń nazaryn aýdaryp, saıası, ekonomıkalyq sarapshylardyń sáýegeılik jasaýlaryna sebep boldy. Regnum.ru, trend.az, uznews.uz, lenta.ru, neftegaz.ru syndy aqparat agenttikteri kezdesý barysy týraly úzdiksiz aq­parat taratty.

Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev ózbekstandyq áriptesin shetel­­dik mártebeli meımanǵa laıyqty sán-saltanatpen, tıisti rásimderimen qarsy aldy. Sh.Mırzıeevti ózbek halqynyń prezıdent saılaýyna baılanysty quttyqtap, kórshi ári baýyr, strategııalyq áriptes dep sanaı­tynyn jetkizdi. Ekonomıkalyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq baılanys­tardy damytý isinde О́zbekstanǵa jáne el Prezıdentine senim artatynyn aıtty.

– Qazaqstan óziniń strategııalyq seriktesi, kórshisi ári baýyrlasy – О́zbekstan halqyna baq-bereke tilep, ósip-órkendeýine nıettestik bildiredi. Biz keleshekte ekijaqty baılanystar aıasynda jemisti qarym-qatynastar ornaıdy dep senemiz,– dedi Elbasy. Shavkat Mırzıeev te bul saparǵa úlken úmit artyp, erekshe mańyz berip otyrǵanyn aıtty. Qazaq topyraǵyna aıaq basqanyn tarıhı sapar dep sanaıtynyn jetkizdi, kútip alýshy eldiń syı-qurmetine rızalyǵyn bildirdi.

– Siz, Nursultan Ábishuly, ótken jylǵy qyrkúıekte Samarqandqa kel­genińizde Qazaqstan men О́zbekstan qashanda birge bolatynyn aıtqan edińiz. Jaqsylyqty da, qaıǵyny da bólisemiz degen bolatynsyz. Bul sózder bizdi jaqyndatty, búkil ózbek halqy naǵyz dos ári baýyr halyqtyń qoldaýyn sezindi. Siz dosyńyz, О́zbekstan Respýblıkasynyń tuńǵysh prezıdenti Islam Karımovtiń qabirine arnaıy kelip, qurmet bildirdińiz. Sol sapardan beri bizde múlde jańasha qarym-qatynas bastaldy. Sońǵy bes aıda bári qaıta bastalǵandaı boldy,– dedi Sh.Mırzıeev.

Ortalyq Azııa aımaǵynda tynysh­tyqtyń tútini túzý ushyp, turaq­ty damýdyń qarqyny báseńdemeýi úshin memleketterdiń arasyndaǵy aýyz­birliktiń aýadaı qajet ekeni túsi­nikti. Bul oraıda, beıbitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý isindegi Qazaq­stannyń bási joǵarylaý ekenin basqa elder jaqsy biledi. Sh.Mırızeev bul týraly bylaı deıdi:

– О́tken jyly álem úshin tarıhı qubylys boldy. Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesine saılandy. Bul búkil Ortalyq Azııa múddesi Sizdiń jetekshiligińizben qorǵalatynyn bil­di­redi. BUU-daǵy eki jyldyq turaq­ty emes múshelik kezinde Aýǵan­stan boıynsha sharalar qabyl­danady dep senemin. Bular – sizdiń basta­ma­laryńyz. О́zbekstan qashanda mu­nyń bárin qoldaıdy. Bizdiń bár­i­miz de Sizdiń bastamalaryńyzdy qol­daımyz,– dedi Sh.Mırzıeev.

23 naýryz kúni Aqordada eki el pre­zıdentteriniń jáne túrli vedo­mst­vo­lar basshylarynyń qatysýy­men keńeıtilgen quramda kelissózder ótti. Bul kelissózderdiń jemisti bolǵanyn qol qoıylǵan 13 halyqaralyq qujat ta rastaıdy. Tolyǵyraq toqta­lar bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzıeev Qazaqstan men О́zbek­stan arasyndaǵy strategııalyq serik­testikti odan ári tereńdetý jáne tatý kór­shilikti nyǵaıtý týraly birles­ken dek­larasııaǵa qol qoıdy.

Eki memlekettiń Qorǵanys mı­nıstrleri ózara áskerı yntymaq­tastyq týraly kelisimdi rastady. Qorǵanys mınıstri Sáken Jasuzaqov ózbekstandyq áriptesi Kabýl Ber­dıevpen aldaǵy ýaqytta eki eldiń qorǵanys salasyndaǵy joǵary oqý oryndary arasyndaǵy baıla­nys­ty tereńdetý týraly bátýalasty. Mınıstr­ler Ulttyq qorǵanys ýnıver­sıtetinde boldy.

Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Asqar Mamın men О́zbekstan Res­pýblıkasy Premer-mınıstriniń birin­shi orynbasary Achılbaı Ramatov О́ńiraralyq yntymaqtastyq týra­ly kelisimge, 2017-2019 jyl­darǵa ar­nalǵan ekonomıkalyq ynty­maq­tastyq strategııasyna, Tabyspen birge qosarlanǵan salyq salýdy boldyrmaý týraly kelisimge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hat­tamaǵa qol qoıdy. Al elimizdiń Inves­tısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek pen О́zbekstan Syrt­qy ekonomıkalyq baılanystar, ınves­tısııalar jáne saýda mınıstri Elıor Ǵanıev Halyqaralyq avtomobıl qatynasy týraly kelisimge ózgeris­ter men tolyqtyrýlar engizý týra­ly hat­tamany, eki eldiń syrtqy saıasat vedomstvolarynyń basshylary Qaı­rat Ábdirahmanov pen Abdýlazız Kamılov 2017-2018 jyldarǵa arnalǵan vedomstvoaralyq yntymaqtastyq baǵ­darlamasyn rásimdedi.

Táýelsizdik saraıynda ótken 500-ge tarta kásipker qatysqan Qazaqstan-О́zbekstan bıznes-forýmy syndy shara da eki memlekettiń arasynda buryn-sońdy bolyp kórmegenin aıta keteıik. Jalpy, bul bıznes-forýmdy prezıdentter deńgeıindegi kezdesýdiń súbeli jemisi dep sanaǵan lázim. Iskerlik orta ókilderi jalpy somasy 1 mıllıard dollardy quraıtyn 75 halyqaralyq kelisimge qol qoıdy. О́zbekstan tarapy shekaraǵa jaqyn aýmaqtarda erkin ekonomıkalyq aı­maqtardyń jumysyn damyta­tyn bolyp kelisildi. Qazaqstan men О́zbekstan shekarasynda jańadan eki ótkizý pýnkti ashylmaq. Al osyǵan deıingi úsh ótkizý pýnkti endi táýlik boıy tynymsyz jumys isteıtin jańa rejimge kóshedi.

Astana men Tashkenttiń arasyn jalǵaıtyn, aptasyna eki márte ushatyn jańa ushaq reısi de ashylady. Buǵan deıin Almaty – Tashkent – Almaty baǵytynda ashylǵan júr­dek poıyzǵa bılet qazirdiń ózinde joq. Saýda-ekonomıkalyq, ınves­tısııa­lyq jáne mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardyń bekı túsýine oń yqpalyn tıgizetin mańyzdy qujat­tardyń biri eki eldiń zań shyǵarý­shy organdarynyń arasynda qabyl­dandy. Qazaqstan-О́zbekstan parlament­teriniń arasynda buryn-sońdy bol­maǵan ózara yntymaqtastyq týra­ly memorandýmǵa qol qoıyldy.

Jalpy, Ortalyq Azııanyń bel­di oıynshylarynyń arasynda báse­ke­lestikti emes, bekem birlikti tý etýge arqaý bolǵan dúnıeler jeterlik. Tarıhı týystyq, ejelgi dostyqty aıtpaǵanda, ekeýiniń halyqaralyq jáne óńirlik saıasatta ustanymdary uqsas. Halyqaralyq energetıkalyq jáne kóliktik jobalarda basty oıyn­shylardyń biri retinde moıyn­dalǵan. Transshekaralyq ózen­derdi ortaq ıgilikke aınaldyrý­da da ózara túsinistikke qol jetkiz­gen. О́z­bek­standa mıllıonnan as­tam qan­da­symyz tursa, Qazaqstanda­ǵy ózbek etnosynyń sany 500 myńnan asyp jyǵylady. Táýelsizdiktiń shırek ǵasyrynda eki eldiń saıası qatynas­taryna syzat túsiredi-aý deıtin oqıǵa bolǵan emes. Kerisinshe, 1998 jyl­dyń qazanynda Tashkenttiń tórinde Máń­gilik dostyq týraly shart bekitilgen.

Qoryta kelgende, álimsaqtan baýyrlas, dini – bir, tili – bir, dili – uqsas elderdiń qarym-qatynasy As­tana­daǵy kezdesýden keıin jańa beles­ke kóteriledi deýge tolyq ne­giz bar.

Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»