Jalpy óńirlik ónim úlesinde aýyl sharýashylyǵy 22 paıyzdy quraıdy. Byltyr bul baǵytqa 45 mıllıard teńge ınvestısııa tartyldy. Ekonomıkalyq belsendi turǵyndardyń úshten biri osy salada jumys isteıdi.
Oblys dıqandary «kóktemniń ár kúni – jylǵa azyq» ekenin jete túsine otyryp, bıyl da dala jumystaryn joǵary deńgeıde ótkizýge bir kisideı jumylyp otyr. Shynynda da, dala eńbekkerleriniń aldynda turǵan mindet aýqymdy. 4 mıllıon 222,8 myń gektar alqapqa aýylsharýashylyq daqyldaryn ornalastyrý qalyptasqan mol tájirıbemen qatar, zor uıymshyldyqty qajet eteri sózsiz. Oblys ákimi Qumar Aqsaqalov astyq óndirisin ártaraptandyrý aıasynda burshaqty daqyldardyń egistik kólemin 1,5 esege kóbeıtý, aýylsharýashylyq aınalymyna 71 myń gektar alqapty qosý mindetin qoıdy. Buǵan maıly daqyldar mólsheri 712 myń gektarǵa jetkiziletinin eskersek, endi monodaqyl ósirýmen ǵana shuǵyldanyp kelgen seriktestikter men qojalyq jetekshileriniń is tetigin jańasha oraılastyrýlaryna týra keledi. О́ıtkeni, daqyldyń bir túrin ǵana egýmen shekteletinder áli az emes. Bul kóbine usaq, maıda sharýashylyqtarǵa tán. Birtekti daqyldy ege bergennen jerdiń tozatyny, topyraq qunary kemıtini áldeqashan dáleldengen. Onyń ústine naryq talabyn eskermeı jáne bolmaıdy. Máselen, Aqqaıyń aýdanyna qarasty «Poltavskoe» JShS bıdaı kólemin azaıtyp, kerisinshe, maıly daqyldardy arttyrý esebinen ǵana qomaqty tabys taýyp keledi. Bul – úırenetin úrdis.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy mamandarynyń aıtýynsha, kóktemgi egiske ázirlik jaıy túrli deńgeılerdegi basqosýlar men jıyndarda talqylanyp, agrotehnıkalyq merzimde ótkizýdiń joldary barynsha qarastyrylǵan. Bul oraıda, Úkimettiń qoldaýy aıqyn seziledi. Jyl basynan beri eginshilik salasyna 17,6 mıllıard teńge sýbsıdııa bólinip, byltyrǵa qaraǵanda 39,3 paıyz artyq qarastyrylǵan. Qajetti 65 myń tonna dızel otynynyń ár lıtri 126 teńgeden bosatylyp, kestege saı jetkizý belgilengen. Qazir onyń 40 paıyz qory jınaqtalǵan. Naýqan qyzǵan tusta túrli markaly 13500 traktor, 16000 tuqymsepkish agregat, 1170 egis kesheni en dalany eńbek dúbirine bóleıtin bolady. Búginde tehnıkanyń ázirligi 92 paıyzdy quraıdy. Bir atap óterligi, jergilikti jerde qurastyrylatyn «SAMPO ASIA» kombaınyna, «Batyr» degen brendpen shyǵarylatyn K-704» traktoryna suranys joǵary. Sheteldik tehnıkalarǵa qaraǵanda baǵasy arzan, tehnıkalyq múmkindikteri esh kem túspeıdi.
Sınoptıkterdiń boljamy boıynsha ylǵal jetkilikti bolatyn syńaıly. Topyraq qyrtysyndaǵy mólsheri qalyptaǵydaı. Eń bastysy, agrotehnıkalyq sharalardy tıimdi paıdalaný qajet, vegetasııalyq kezeńdi ótkizip almaý kerek, deıdi ǵalymdar. Olardyń qobaljıtyn jóni bar. Máselen, Qyzyljar aýdany «Zenchenko jáne K» komandıttik seriktestiginde ortasha túsim 20-25 sentnerden aınalsa, onymen kórshiles keı sharýashylyqtarda jaǵdaı kerisinshe. Topyraq bonıteti deńgeıles bola tura, ónim tómen. Onyń bir ushyǵy uıymdastyrý jumystarynyń tómendigine kelip tireledi. Tipti jaýapty naýqandy maýsymnyń alǵashqy onkúndigine deıin sozyp alatyndar bar. Budan keıin qandaı ónimdilik kútýge bolady?
Aımaqta qys uzaq, jaz qysqa keletindikten, ári sońǵy jyldary klımattyń ózgerýine baılanysty mamandar eginshilikti táýekeli kóp salaǵa jatqyzyp júr. Bul oıdy ǵalymdar da qostap, erte pisip-jetiletin tuqym túrleri ónimdilikti 20-30 paıyzǵa arttyrady. Osy rette jańa tehnologııalar men ǵylym jetistikterine súıene otyryp, tuqym sharýashylyǵyn jańǵyrtýdyń, suryptardy tańdaı bilýdiń, ornalastyrýdyń mańyzy zor, degendi aıtady. Bul oraıda, túpki nátıjege jetýge baǵyttalǵan keshendi sharalar atqarylyp jatqanyn aıta ketken jón. Onyń negizgileri– suryp almastyrý men jańartý. Ázirlengen 490 myń tonna tuqym standartqa sáıkestendirilgen. Kóp jylǵy tájirıbe boıynsha topyraq qunarlylyǵyna oraı oblystaǵy ortasha erte pisetin tuqym toptary – 10-35, ortasha pisetin – 65-75, ortasha kesh pisetin tuqym toptary 10-15 paıyzǵa deıin bolý kerektigi dáıektelip, osy kórsetkishterge jetý múmkindikteri aıqyndalǵan. Vegetasııalyq kezeńi 72 kúnnen bastalatyn jáne joǵary ónimdilikke ıe «Omby-35», «Pamıatı Azıeva», «Astana» sekildi erte pisetin suryptar aýdandastyrylǵan.
Serpin tanytar sátke soltústikqazaqstandyq agrarshylar da saqadaı-saı ázirliktermen kelip otyr deýge bolady.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
