Syrtqy saıasat salasynda aýqymdy mindetter tur

Syrtqy ister mınıstrligi qyzmetiniń ózekti baǵyttary shetelderden ınvestısııalar tartý, otandyq daıyn ónim eksporttaýshylardy qoldaý, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalardyń jáne «Nurly jol» baǵdarlamasynyń iske asyrylýyna kómek kórsetý bolyp tabylady.

Búginde ınvestısııalar tartý boıynsha keń aýqymdy jumys úshin qajetti zań­namalyq negizder qalyptastyrylyp, barlyq negizgi ınstıtýttar qurylǵan. Qolaıly ınvestısııalyq jáne iskerlik ahýal­dyń bolýyn sarapshylar men she­t­eldegi bıznes áriptester de moıyn­dap otyr. Degenmen, bul jumysqa ve­dom­s­tvo­aralyq úılestirý sapasyn kóterý já­­ne qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń jú­­zege asyrylýyn qamtamasyz etý bó­liginde keıbir túzetýler engizilýi tıis (follow-up). Osyny esepke alǵan, SIM, Úkimettiń ekonomıkalyq blogymen bir­le­sip, Qazaqstan ekonomıkasynyń ba­sym ba­ǵyttaǵy salalaryna jáne qa­zaq­stan­dyq eksportty ilgeriletýge arnalǵan shet­­eldik ınvestısııalardy tartý boıyn­sha naqty tetik ázirledi.

Búgingi kúni Memleket basshysy qaı­ta­rymdy kózqaras turǵysynan alǵanda atal­ǵan baǵyttyń syrtqy de­ńgeıdegi per­spektıvalyq tetikterin aıqyndap ber­di: Olar: SIM belsendi qatysatyn Ult­tyq ınvestısııalyq jáne eksporttyq st­ra­tegııany ázirleý jáne qabyldaý; ın­­vestısııalar jáne eksport jónindegi ult­­tyq kompanııalar qurý; syrtqy saý­da máseleleri boıynsha Úkimet quryl­y­myn­daǵy quzyrettilikterdi qaıta bólý.

Ishki deńgeıde barlyq dárejedegi ın­vestorlarmen ózara is-qımyl boıyn­sha tıimdi ınstıtýttar qurylǵan: Olar: Memleket basshysynyń tóra­ǵa­­­­lyǵymen Shetel ınvestorlary ke­ńe­­siniń (ShIK) otyrysy júıe­li túr­de ótkizilýde; Qazaqstan Res­pýb­lı­ka­sy Premer-Mınıstriniń bas­shy­ly­ǵymen Investısııalyq ahýaldy jaq­sartý jónindegi keńes (IAJK) pen In­vestorlardy tartý ınvestısııalyq shta­by máseleleri boıynsha Úkimet keńesi qyz­­metin atqarýda; Investısııalyq om­býd­s­men ınstıtýty jumys isteıdi.

Sondaı-aq, Memleket basshysy qol­da­ǵan, «Kazakh Invest» jáne «Kazakh Export» ınvestısııalardy tartýǵa jáne eks­­portty ilgeriletýge baılanysty je­ke ulttyq kompanııalar qurý boıynsha bas­­tama da SIM-niń osy baǵyttaǵy ju­my­synda kórinis tapty.

Jańa ulttyq kompanııalar ın­ves­tı­sııalyq jáne eksporttyq saıasatty is­ke asyrýda negizgi ról atqarady dep sa­­naı­myz. Jobalardy ázirleý jáne is­ke asy­rý úderisterindegi júıe jasaý­shy já­ne tıimdi býyndar retinde atal­ǵan qu­ry­lymdardaǵy sheteldik jáne otan­dyq árip­testerdiń óz deńgeıinde qa­byl­da­nýyn qam­tamasyz etý mańyzdy bo­lyp tabylady. Sondyqtan qurylatyn qu­­­ry­lym­darǵa ope­rasııalyq jáne teh­nı­kalyq sı­pattaǵy óki­lettikter men fýn­ksııalar be­rý, onyń ishinde tıis­ti mem­­lekettik qyz­met kór­se­tý­di qam­ta­ma­syz etý boıyn­sha ınvestorlar­men «bir te­reze» qaǵıdasy boıynsha ju­mys tá­ji­rı­besi osy úderisterdiń jal­ǵa­­sy bolyp qana qoımaı, eksportty il­ge­ri­le­týge já­ne ózara is-qımyl qu­ral­da­ryn topt­as­ty­rýǵa múmkindik berer edi.

SIM Úkimettiń eksporttyq jáne saý­da-ekonomıkalyq baǵyttaryndaǵy ju­mys­­taryn júıeleý boıynsha usynystar ázir­­leýge belsendi qatysady.

Qazirgi ýaqytta el basshylyǵy ta­ra­py­­nan Ulttyq eksporttyq strate­gııa­ny ázir­­leý týraly oń sheshim qabyldanyp, osy qujatty ázirleý boıynsha arnaı­y ju­mys toby quryldy. Vedomstvo ús­ti­mizdegi jylǵy 27 aqpanda ótken arnaıy ju­mys tobynyń alǵashqy otyrysyna bel­sendi qatysty.

SIM-niń maqsaty syrtqy deńgeıdegi bar­lyq memlekettik organdar men uıym­dardyń rettelgen jumystaryn úılestirý bo­lyp tabylady.

Osyǵan baılanysty, SIM eko­no­mı­kalyq dıplomatııany jandandy­rý úshin, eń aldymen, ekijaqty úki­met­ara­lyq komıssııanyń jáne saýda-eko­no­mıkalyq yntymaqtastyq boıynsha ju­mys tobynyń, sondaı-aq iskerlik ke­ńestermen birge qurylatyn bıznes-orta qyzmetteriniń tıimdiligin art­tyrýda. Syrtqy saıasat vedomstvosy, so­nymen birge, ınvestısııalyq já­ne eks­­porttyq baǵytta elimiz Úki­meti júr­g­i­­z­etin jumystar týraly sheteldik qo­ǵam­­dastyqty turaqty túr­de aq­pa­rat­tan­dyrady, qazaqstandyq mem­le­ket­tik or­gandar men uıymdarǵa, onyń ishin­de áleý­­etti sheteldik áriptestermen má­se­le­lerdi sheshýde jeke sektor ókilderine qol­daý kórsetedi.

Sondaı-aq, SIM jumysynyń ma­ńyz­dy baǵyttarynyń biri − mem­le­ket­tik jáne kvazımemlekettik men­shik­tegi ny­­sandardy jekeshelendirý baǵ­dar­la­­ma­­laryn iske asyrýda Qazaqstan Úkimetiniń sheteldik ınves­torlardy tartý qyzmetine járdemdesý. Elshilikter birqatar kompanııalardyń Qazaqstan jobalaryna qatysýy boıynsha kelissózder júrgizýde. Sonymen birge, qazaqstandyq jeke sektorlarmen tikeleı ózara is-qımyldy kúsheıtý boıynsha jumystar atqarylyp jatyr.

Mınıstrlik Qazaqstan Res­pýb­­l­ı­­kasynyń Prezıdenti N.Á.Na­zar­baev­­tyń 2017 jylǵy 31 qań­tar­­daǵy «Q­a­­zaq­stan­nyń Úshinshi jań­ǵy­rýy: ja­han­dyq bá­sekege qabilettik» atty Joldaýy ın­­­vestısııalar tartý jáne eksportty il­geriletý boıynsha ulttyq str­a­te­­gııa­lardy ázirleýge, halyqaralyq yn­ty­maqtastyq, eń aldymen, EAEO já­ne ShYU aıasynda, Jibek jolynyń eko­­no­mı­kalyq beldeýi men «Nurly jol» ın­fraq­urylymdyq memlekettik baǵ­dar­la­ma­­syn ushtastyrý, EKSPO-2017 bazasyn­da IT-startaptarynyń halyqaralyq teh­­noparkin qurý, «Sıfrly Qazaqstan» mem­le­kettik jobasynyń jasalýy, «Qazaq­stan Ulttyq tehnologııalyq bastamasy» st­rategııalyq josparynyń ázirlenýi, da­myǵan elderdiń úzdik standarttary men tá­jirıbelerin júıeli túrde engize otyryp, bıznesti retteýdiń júıeli sharalary sııaq­ty ulttyq ekonomıkalyq múddelerdi qor­ǵaýdy jáne damytýdy qamtamasyz etý­ge qatysady.

Shetel ınvestorlaryn Qazaqstannyń jaý­­apty memlekettik organdarymen já­n­e múddeli uıymdarymen ózara is-qı­myl­daryn qolaıly etý úshin 10 qa­zaq­standyq dıplomatııalyq ókildik ınves­tı­sııa jó­nin­degi arnaıy keńesshiler ta­ǵaıyndaý tý­raly sheshim qabyldady.

Memleket basshysy ekonomıkalyq dıp­lomatııanyń damýyna erekshe kóńil aýdarady. Elbasy shetelderge resmı saparlary barysynda sheteldik bıznes qoǵamdastyqtarmen mańyzdy kezdesýler ótkizedi. Máselen, Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń 2016 jylǵy 11 sáý­ir­de Iranǵa sapary barysynda ken-me­tal­lýr­gııalyq, aýyl sharýashylyǵy, kó­­lik-lo­gıstıkalyq, týrızm, ǵylym, bi­lim jáne me­dısına salalary boıynsha jalpy soma­sy 1,4 mlrd AQSh dolla­ry­nan astam 48 ekijaqty kelisimge qol qoıyldy. Memleket basshysynyń qa­tysýymen 2016 jylǵy 12 sáýirde Túr­kııada ótken ınvestısııalyq forým sheńberinde jalpy somasy 520 mln AQSh dollaryn quraıtyn 20-dan as­tam qujat bekitildi. Prezıdenttiń 2016 jylǵy 24-25 qazan kúnderi Saýd Ara­­bııasyna jasalǵan resmı sapary sheń­­berinde energetıka, ken óndirisi, aýyl sha­rýashylyǵy jáne saýda salala­ry boı­yn­sha jalpy somasy 200 mln AQSh dol­laryn quraıtyn 10-nan astam ke­li­sim­ge qol qoıyldy. 2016 jylǵy 6-9 qa­rasha kúnderi Japonııaǵa jasalǵan sapar sheńberinde 400-den astam bıznesmen qa­tys­qan is-shara nátıjesinde jalpy somasy 1,2 mlrd AQSh dollary bolatyn 13 kommersııalyq qujatqa qol qoıyldy. So­nymen qatar, 2016 jylǵy 9-11 qarasha kún­deri Koreıada bolǵan bıznes-forým ná­tıjesinde jalpy somasy 640 mln AQSh dollaryn quraıtyn 24 ekijaqty kom­mersııalyq qujatqa qol qoıyldy.

Sońǵy jyldardaǵy jahandyq ek­o­no­mı­kalyq ósý qarqynynyń tómendeýine qaramastan, elimizde sheteldik ınvestısııa­lardy qoldaý, ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý jáne bıznesti basqarý tártibin jeńildetý sharalary qabyldaný ústinde. Jalpy, qoldanylyp jatqan sharalar nátıjesinde Qazaqstannyń halyqaralyq reıtıngterdegi kórsetkishteri jaqsardy. 2016 jyldyń qazan aıynda DoingBusiness 2017 jarııalaǵan reıtıngte Qazaqstan 190 eldiń ishinde 41-shi orynnan 35-shi orynǵa kóterildi, bul − Qazaqstan úshin buǵan deıingi jyldarmen salystyrǵanda eń úzdik kórsetkishterdiń biri.

Júrgizilip jatqan jumystardyń ar­­qasynda 2016 jyly ınvestısııalar tar­­týda aıtarlyqtaı ósý baıqaldy. Má­se­len, 2016 jyldyń 9 aıynyń qo­ry­tyn­dy­sy boıynsha tikeleı shetel ın­ves­t­ı­sııa­synyń jalpy túsimi 27,3%-ǵa ósip, 14,5 mlrd AQSh dollaryn qurady (2015 jyl­dyń 9 aıynda 11,4 mlrd AQSh dollar bolǵan edi).

2005 jyldan bastap elimizge 236 mlrd AQSh dollarynan astam tikeleı shetel ın­vestısııasy tartyldy, al bul tipti álem­dik qarjylyq turaqsyzdyq kezinde de bizdiń ınvestısııalyq ahýalymyz ben mem­leketimizdiń makroekonomıkalyq jaǵ­daıy turaqty jáne ınvestorlardyń se­nimi selkeýsiz ekenin taǵy da qýattap berip otyr.

Ústimizdegi jylǵy 27 aqpanda Syr­t­qy ister mınıstrligi men Investısııa já­ne damý mınıstrligi arasynda eksportty ilgeriletý boıynsha Bir­les­ken is-sharalar josparyna qol qoı­yl­dy. Ata­l­ǵan qujattyń maqsaty – qa­zaq­stan­dyq ónimderdi sheteldik naryqqa eks­­portqa shyǵarýdy ilgeriletý sala­syn­da eki vedomstvonyń ózara is-qı­my­­lyn kúsheıtý. Jospardy iske asyrý sheń­be­rin­de syrtqy saıasat vedomstvosy, eń al­dymen, belgili bir elde qazaqstandyq ónim­derdiń eksportyn ilgeriletýdiń ke­leshegin jáne múmkindikterin baıqap kó­rý maqsatynda nysanaly zertteýler júrgizedi. Máselen, SIM búginde qa­zaq­standyq taýarlar úshin áleýetti na­ryq bolyp tabylatyn memleketter ım­po­rty­nyń qurylymyn zertteý boıynsha ju­mystardy bastap ketti.

Josparda naqty ýaqyt belgilenbegen, bi­raq onyń keıbir tarmaqtaryn iske asy­rýdyń naqty merzimi bar. Sondaı-aq, osy iske tartylǵan árbir vedomstvonyń min­deti anyq bekitilgen. Alaıda, jospar naryqta paıda bolǵan jańa talaptar men jaǵdaıattarǵa baılanysty túzetýler já­ne ózgertýler engizý múmkindigin de qa­r­a­s­tyrady.

Sonymen qatar, Syrtqy ister mı­nı­strligi Aýyl sharýashylyǵy mı­nı­str­ligimen birlese otyryp, 2017-2020 jyl­darǵa arnalǵan agroónerkásip kesheni men saýdany damytýǵa ınvestısııalar tartý máseleleri boıynsha Birlesken is-sha­ra­lar josparyn (Jol kartasy) q­a­b­yl­­da­dy. Agroónerkásip salasy ta­raýyn­da halyqaralyq yntymaqtastyq jáne ın­­vestısııalyq qyzmetti damytý men ny­ǵaıtý boıynsha birlesken jumystyń ne­gizgi baǵyty anyqtaldy.

Vedomstvo atalǵan tájirıbeni Qazaq­stan­nyń barlyq múddeli mem­l­e­­kettik organdarymen jáne uıym­da­ry­men jal­­ǵastyrýǵa daıyn. Sonymen bir­ge, Qazaqstanda júzege asyrylyp jat­qan óńir­­lik ınvestısııalyq jáne eko­no­mı­­ka­lyq is-sharalarǵa sheteldik qa­ty­sý­shylardy tartýǵa járdem kórsetý boıyn­sha udaıy jumys júrgiziledi.

Syrtqy ister mınıstrligi shaǵyn j­áne orta kásipkerlikti damytý men il­ge­riletý maqsatynda sheteldermen Is­kerlik keńesterdiń qyzmetine erekshe nazar aýdaratyn bolady. 2016 jyly syrtqy saıasat vedomstvosy Iskerlik keńesterdiń jumysyna eldegi múddeli or­gandar men uıymdardyń qatysýynyń or­­taq tetigin ázirledi. Sondaı-aq, iri ın­fra­qurylymdyq jobalardy iske asyrý maq­satynda, halyqaralyq qarjy ın­stıtýt­tarymen ózara is-qımyldy ke­ńeı­tý boıynsha jumystar júrgizilýde. Bu­lar Dúnıejúzilik bank toby, HVQ, EQDB, ADB, IDB jáne AIIB, t.b.

2016 jylǵy 24 maýsymda Astanada HVQ-nyń Basqarýshy dırektory K.La­gar­­dtyń tóraǵalyǵymen HVQ-nyń óńir­lik konferensııasy bolyp ótti. Qazaq­stan Respýblıkasynyń Syrtqy is­ter mınıstrligi sheteldik resmı tul­ǵa­lar − Ortalyq Azııa, Kavkaz jáne EAEO elderi úkimetteri basshylary men mınıstrleriniń qatysýyn joǵary deń­geıde qamtamasyz etý úshin barlyq kúsh-jigerin jumsady. Atalǵan is-shara já­ne K.Lagardtyń tóraǵalyǵymen ótken kon­ferensııa Qazaqstannyń óńirdegi kósh­basshy rólin, sondaı-aq HVQ tarapy­nan júrgizilip jatqan áleýmettik-eko­no­mık­a­lyq reformalardyń erekshe nazarda eke­nin kórsetip berdi.

Qazaqstanǵa 2016 jyly elimizdi áleý­mettik-ekonomıkalyq reformalaý kezinde memlekettik organdarǵa salalyq maz­mundy turǵydan járdem kórsetken Eko­nomıkalyq yntymaqtastyq jáne da­mý uıymynyń qyzmetine (EYDU) basymdyq beredi.

2016 jylǵy shildede EYDU Báseke­les­tik jónindegi komıtetinde elimizdiń «res­mı qatysýshy» mártebesin alýy Syr­tqy ister mınıstrliginiń EYDU-men ózara is-qımyl sheńberindegi ju­my­synyń mańyzdy nátıjesi boldy. 2016 jylǵy 22-24 qarashada ótken EYDU-daǵy Eýrazııa aptalyǵynda Qazaq­stan­nyń 2015-2016 jyldary EYDU-men yntymaqtastyǵynyń Eldik baǵ­darlamasyn tabysty iske asyrý qo­ry­tyn­dylary shyǵaryldy, Uıymmen odan ári jumys isteýdiń tetikteri men úlgisi tal­qylandy. EYDU Bas hatshysy H. Gýr­rııa Qazaqstannyń barlyq baǵyttar boı­ynsha aıtarlyqtaı jetistikterge qol jet­kizgenine aýdıtorııanyń nazaryn aýdar­dy. 2017 jyly Eýrazııa aptalyǵyn Al­maty qalasynda ótkizý týraly sheshim qa­byldanǵanyn atap ótý qajet (2017 jyl­ǵy 23-25 qazan).

«Astana» Halyqaralyq qarjylyq or­talyǵyn (HQO) Ortalyq Azııada qar­jy­lyq hab retinde damytý jónindegi jos­pardy jasaý men ony shetelderde ilgeriletýge baılanysty Memleket bas­shy­synyń tapsyrmasy iske asyryldy. SIM men HQO arasynda birlesken Ju­mys toby quryldy, Jol kartasy qabyldandy, HQO-nyń sheteldik ma­man­darǵa qyzmet kórsetýi boıynsha «bir tereze» júıesin qurý máseleleri py­syq­taldy.

Qazaqstanǵa shetel azamattarynyń (ınves­torlar, týrıster men isker top ókilderi, delegattar jáne t.b.) kelýi úshin barynsha qolaıly jaǵdaılar jasaý maqsatynda SIM vızalyq rejimdi ońtaılandyrý boıynsha dáıekti qadam­dar qabyldady. HQO aýmaǵynda she­t­el­dikter men azamattyǵy joq adamdar úshin arnaıy vızalyq rejimdi kelisý já­ne qabyldaý boıynsha memlekettik organ­dar­men jalpy jumystar júr­gi­zil­di.

Syrtqy saıasat vedomstvosy óziniń shetelderdegi mekemeleri jelisi arqyly HQO-ǵa sheteldik saparlar uıymdastyrý men ótkizý, halyqaralyq qarjy ın­s­tı­tý­t­tarymen baılanystar ornatý jáne HQO-ny ilgeriletýge járdem kórsetý boı­­ynsha sharalar qabyldaýda.

SIM Qazaqstannyń tranzıttik-kó­lik­tik áleýetin damytý jáne ulttyq kólik sa­la­syn damytýdyń odan arǵy jospary jó­ninde shet memleketterdiń úkimettik, is­kerlik jáne bıznes-ortasyn keńinen aqparattandyrý boıynsha jumystar atqarady. Qytaıdyń «Jibek jolynyń eko­nomıkalyq beldeýi» (JJEB) bas­ta­ma­­sy men Qazaqstannyń «Nurly jol» ult­­tyq ekonomıkalyq saıasatyn ush­tas­ty­rýdyń róli mańyzdy. Osyǵan oraı EAEO men ShYU sheńberinde jumys jan­danatyn bolady.

Jalpy, Memleket basshysynyń nus­q­aýlaryna sáıkes, SIM syrtqy eko­no­mıkalyq qyzmetti júzege asyratyn negizgi vedomstvo retinde bel­gilengen. Syrtqy saıasat vedomstvosy ishki tetikter men syrtqy áriptester arasyndaǵy mańyzdy baılanystyrýshy býyn retinde qyzmet atqarady, sondaı-aq bul jumys jalǵasyn tabatyn bolady.

Muhtar Tileýberdi,

Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary