Opek+: ortaq kelisim teńge baǵamyna oń áserin tıgizdi me?

Bul týraly Ulttyq bank tóraǵasy Danııar Aqyshev jýrnalısterge bergen baspasóz konferensııasynda da aıta kelip, teńgeniń qysqa merzimdi baǵamy qazir bırjadaǵy suranys pen usynysqa qaraı belgilenetinin aıtqan edi. Mysal retinde bas bankır osydan birer apta burynǵy ahýaldy eske aldy. Naýryz aıynyń basynda azdap tómendegen munaı baǵasyna  qaramastan, teńgeniń quny kóterile túsken bolatyn. О́ıtkeni, naryqtaǵy saýdagerler teńgege uzaq merzimdi bás tigip, jappaı satyp ala bastaǵan. Osylaısha, suranystyń kóbeıýi teńgeniń nyǵaıýyna jol ashqan-dy.

2017 jylǵy dollar-teńge qa­tynasy qalaı bolady degende sa­rapshylar eki túrli faktordy al­ǵa tar­tady. Biri – munaı baǵasy, ekin­shi­si – dollardyń ózindik quny.

Munaı baǵasynyń bıylǵy kór­set­kishi ótken jyldyń sońynda she­shilgendeı boldy. 2016 jyldyń jel­toqsan aıynda OPEK músheleri men uıymǵa kirmeıtin Qazaqstan sekildi ózge de munaı eksporttaýshy elder 2017 jyldyń 1 qańtarynan bastap jyldyń ortasyna deıin munaı óndirý kólemin táýligine 1,8 mln barrelge deıin  azaıtý týraly ortaq kelisimge keldi. Osy kelisim aıasynda Qazaqstan da táýligine 20 myń barrel kem óndirýge mindetteme alyp, bıylǵy jyldyń alǵashqy úsh aıynda ony artyǵymen oryndap tastady. Úkimet otyrysynda sóz alǵan eldiń Energetıka mınıstri osy týraly aıta kelip, sáýir aıynda da óndiristiń sál azaıatynyn eskertti.

Jalpy, OPEK+ (uıymǵa múshe jáne oǵan kirmeıtin munaı eksporttaýshy elder) elderi qazirgi tańda jo­ǵaryda atalǵan mindettemeniń 93 paıyzyn oryndap tastady. Sonyń ishinde, Qazaqstanmen birge Saýd Arabııasy da josparly kórsetkishti asy­ra oryndasa, Reseı ázirge ózine tıesili 600 myń barreldiń úshten bi­rin ǵana qysqartyp úlgergen. Al OPEK+ komıtetiniń Kýveıtte ótken otyrysynda uıym basshysy Muhammed Barkındo jumystyń kestege saı júrip jatqanyn aıtyp, qazirgi munaı baǵasyna kóńili tolatynyn jetkizdi. Degenmen, álgi kelisimniń tek birinshi jarty­jyl­dyqqa ǵana qatysty ekenin es­­ke­rsek, jyldyń ortasynan bas­tap memleketter óndiriske qaıta qar­qyn berip, baǵany tómendetip alý­y múmkin deýshiler bar. Deı tur­ǵanmen, jaqynda Máskeýge ju­mys saparymen barǵan Iraktyń mu­naı mınıstri OPEK elderiniń atal­ǵ­an kelisimniń merzimin sozýǵa múd­deli ekenin aıtyp qaldy. Iаǵnı, bıylǵy jyldyń sońyna deıin OPEK+ elderi munaıdy 1,8 mln barrel kem ón­dirý týraly kelisimdi ustap turýy yqtımal. Deı turǵanmen, qazir múshe mem­le­ket­terdiń eshqaısysy da aldyn ala sóz bermeı, áliptiń artyn baǵyp otyr.

Demek, 1 maýsymǵa deıin munaı ba­ǵasy qazirgi deńgeıde, ıaǵnı dollaryna 50-54 dollar dálizinde saq­tal­maq. Olaı bolsa, teńge baǵamynyń da aıtarlyqtaı qubyla qoımasy anyq. Degenmen, ulttyq valıýtanyń ba­ǵamyna áser etýshi ekinshi faktor dollardyń ózindik quny da bı­yl myń qubylyp tur. AQSh-tyń Fe­de­ral­dyq rezerv júıesi (FRJ) ókilderi ja­qynda 2017 jyldyń sońyna deıin dollardyń bazalyq ústemesiniń 4 ret kóteriletini týraly qaýeset taratyp, naryqty bir silkip alǵan. Buǵan deıin, naýryz aıynyń basyndaǵy FRJ otyrysynda dollardyń ústeme aqysy byltyrǵy 0,50-0,75 paıyzdan 0,75-1,00 paıyzǵa kóterilip, ná­­tıjesinde dollardyń ózge va­lıý­talarǵa shaqqandaǵy baǵamy kú­rt ósti. Ásirese, eýro men fýnt qat­ty zardap shekti. Árıne, ol kezde teńgeniń baǵamy keı sarapshylardyń kútkenindeı quldyraǵan joq. Ony ma­mandar sol kezdegi munaı ba­ǵa­synyń kóterilýimen túsindiredi.

Ekinshi jaǵynan, dollardyń ba­zalyq ústeme paıyzyn kóterý ar­­qyly qunyn arttyrmaq bolǵan FRJ-­ǵa AQSh-tyń ishki ekonomıkasy da kedergi keltirýde. Zeınetaqy júıesindegi qarjy tapshylyǵy men jumyssyzdyqtyń órshýi, eldiń tu­­tyný kórsetkishiniń tómendeýi Ame­rı­kadaǵy ınflıasııaǵa qarqyn be­rý­de.

Endi jyl sońyna deıin FRJ-nyń taǵy alty otyrysy ótip, sonyń ekeýinde dollardyń bazalyq ús­te­m­e­aqysy kóterilýi tıis. Inves­to­r­lardyń boljamynsha, bul shilde men qyrkúıek aılaryndaǵy otyrys­ta bolýy múmkin. Olaı bolsa, jyl bit­kenge deıin dollardyń bazalyq ús­temesi 1,25-1,50 paıyzǵa deıin ar­t­paq. Árıne, bárine ýaqyt tóreshi...

Baýyrjan Muqanov,

«Egemen Qazaqstan»