Árıne, elimizde turatyn ózge etnos ókilderi balalarynyń qazaq mektepterine oqýǵa qulshynys tanytýy súıinishti jaıt. Alaıda, olardyń bári de jer sharynyń ózge bir qıyrynan Qazaqstanǵa top etip túse qalǵandar emes, qazaqstandyqtar ekenin onsha eskere bermeıtin sekildimiz. Sondyqtan, qazirgi kezde mundaı máselege tańdaı qaǵa bermeı, oǵan qalypty ári solaı bolýǵa tıis úrdis turǵysynan qaraıtyn ýaqyt kelgen sııaqty. Eger naqty derekter men dáıekter qajet bolsa elimizde «Myń bala» atty joba qolǵa alyna bastaǵanyn da aıta ketýge bolady. Mádenı-aǵartý baǵyty men sıpatyndaǵy jarqyn jobanyń basty uıytqysy – Qazaqstan halqy Assambleıasy. Mundaǵy basty maqsat – elimizde turatyn ózge etnos ókilderi balalarynyń memlekettik tildi meńgerýine jol ashý, oǵan yqpal jasaý bolmaq. Osynaý izgilikti istiń alǵashqy nátıjelerine de kóńil tolatyndaı. Internet derekteri men Assambleıa saıtyna kóz júgirtsek, búgingi kúni ózge etnos ókilderiniń 110 myńǵa jýyq balasy memlekettik tildi meńgerip shyqqanyn kóremiz. Bul tutastaı elimiz boıynsha alǵandaǵy derek, jaǵymdy jaıt. Al búgingi áńgimemizdiń basty arqaýyna aınalǵan máseleniń jaı-kúıi Aqtóbe aımaǵynda qandaı deńgeıde? Osynaý saýaldy Aqtóbe oblysy Qazaqstan halqy Assambleıasy atqarýshy hatshylyǵynyń meńgerýshisi Bulbul Eleýsinovaǵa qoıǵan edik. Onyń qaıtarǵan jaýabynyń túp-tórkini tómendegideı bolyp shyqty.
О́ńirde 18 ulttyq etno-mádenı ortalyq tirkelgen. Olardyń janynan ashylǵan jeksenbilik mektepter on bir jyldan beri júıeli ári turaqty keste boıynsha qyzmet atqaryp keledi. Kórsetilgen qoǵamdyq oqytý júıelerinde bıylǵy oqý jyly oqytýdyń sapasy men memlekettik tildi meńgertýdiń tıimdi de, ońtaıly ádisterine kóńil bólingen. Qazirgi kúni 240 balaǵa memlekettik tilde dárister oqylýda. Sonymen bir mezgilde etnos ókilderiniń óz tilderinde de dárister tyńdalady. Bul is bıýdjettik qarajat jáne áleýmettik tapsyrys esebinen júzege asyrylýda. Taǵy bir aıta keterlik jaıt, elimizde tilderdi oqytý men meńgertý isi tek bir ǵana «Myń bala» jobasy esebinen júrgizilmeıtini. Bul jóninde tutastaı el boıynsha derek qolymyzda bolmaǵanymen, óńirde basqa ulttardyń ishinen 636 bala qazaqsha oqyp júrgenin qapysyz aıta alamyz. Sonymen birge, qazaq tilinde tárbıeleıtin mektepke deıingi mekemelerde 600-ge jýyq tárbıelenýshi bar ekeni de basy ashyq másele. Munyń ózin birinshiden, ata-analardyń qalaýy men paryzy, Konstıtýsııa boıynsha erki ári memlekettik tildiń bolashaǵyna degen senimi dep qabyldaǵanymyz jón. Ekinshiden, halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń oblystyq uıymy jetekshileri de ózge ult etnostary arasynda memlekettik tilge degen qyzyǵýshylyqty oıatýǵa jáne tereńdetýge muryndyq bolyp júrgenin baıqadyq. Osy oraıda jyl saıyn olardyń bastamasymen ózge etnos ókilderi arasynda uıymdastyrylyp júrgen «Abaı oqýlary», «Til – tunyq oıdyń káýsary», «Memlekettik til – meniń tilim» tárizdi baıqaýlar men dóńgelek ústelderdiń de tıgizgen septigi az bolmaǵany ańǵarylady. Bul jóninde gazet tilshisine belgili qalamger, qazaq tili qoǵamy oblystyq uıymy tóraǵasynyń orynbasary Janǵabyl Qabaqbaev aıtyp berdi.
Medaldyń eki jaǵy bar. Elimizde az ulttyń ókilderine óz tilderin úırenýi de jan-jaqty múmkindikter týǵyzylǵany – Elbasymyzdyń sarabdal saıasaty men memleketimizdiń izgiligin aıqyn kórsetedi. Respýblıkamyzda 48 mektepte oqytý etnostar tilderinde júrgiziletini, budan bólek 160-tan astam jeksenbilik jáne lıngvıstıkalyq mektepter jumys isteıtini aldyńǵy pikirimniń dáleli. Qazaqstannan ózge taıaý jáne alys shet elderdiń tájirıbesinde etnostardyń týǵan tiline degen mundaı qamqorlyq pen qoldaý kórinisi kezdese bermeıdi. Osy arada qazaǵymyzdyń qasıetti tili úshin bar kúsh-jigerin jumsap júrgen Janǵabyl Qabaqbaevtyń oı-pikirine naqty bir mysal men dálel keltirýdiń de oraıy kelip tur. Reseıdegi qazaqtar tyǵyz qonystanǵan shekaralas aýdandarda jetpisinshi jyldardyń bas kezine deıin qazaq mektepteri jumys istegeni málim. Sonyń biri Saratov oblysynyń Aleksandrov-Gaı aýdanynda bolǵanyna kýá bola alamyz. Alaıda, bul mektep joǵaryda atalǵan kezeńde jabylyp qaldy. Búginde kórshi elden birde-bir qazaq synybyn tappaısyz. Al til janashyry aıtqandaı, memleketimizde 48 mektepte oqytý etnostar tilderinde júrgizilýi memleketimizdiń izgilik jolyndaǵy qadamynyń taǵy bir aıqyn aıǵaǵy.
Sóz sońynda elimizdegi ózge etnos ókilderi balalarynyń qazaqsha oqýǵa den qoıa bastaǵany qazaqstandyq birtektilikti qalyptastyrýdyń bir tutqasy ekenin aıtqymyz keledi. Osy materıaldy jazý barysynda Aqtóbe qalasynyń irgesindegi Bekqul baba aýylyndaǵy qazaq mektebiniń toǵyzynshy synybynda oqyp júrgen oblystaǵy 636 ózge etnos ókili balasynyń biri Artýr Mıroshnıchenkony sózge tartqan edik. Ol óz tilegin bulaısha jetkizdi:
– Qazaq mektebinde oqyp júrgenimdi maqtan tutamyn. Balamyz qazaq mektebinde oqysyn dep uıǵarym jasaǵan ata-anama da osy kıeli tildiń álippesin erinbeı-jalyqpaı úırete bilgen ustazym Janna Shatybaevaǵa da rızashylyǵym sheksiz. Men ózimniń bolashaǵymdy janyma jaqyn qazaq tilimen baılanystyramyn. Ony úırený men meńgerý aýyr ári kúrdeli deıtinder múldem qatelesedi. Kerisinshe qazaq tili uǵynýǵa óte jeńil. О́z basym Abaı atamyzdyń óleńderin mánerlep, naqyshyna keltirip jatqa oqyǵandy jaqsy kóremin...
Elimizde Artýrdaı qazaq tiliniń qadir-qasıetin tereń sezine alatyn jas urpaqtar kóbeıe bersin demekpiz.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
Aqtóbe oblysy
