Búginde álemde aýtızmge shaldyqqan 67 mıllıonnan asa adam turady, ár 42 er bala men 189 qyz bala aýtızm spektrinde dúnıege keledi. Osyǵan oraı dúnıejúzilik aýtızm problemasyn taratý kúni belgilengen bolatyn. Jyl saıyn 2 sáýirde atalyp ótetin bul kún elordada da eleýsiz qalǵan joq. «Keruensity» ortalyǵyndaǵy qaıyrymdylyq naýqanyna birqatar qoǵamdyq qor atsalysty. Olardyń qatarynda «Ashyq álem», «Dorogoıý dobra», «Senim», «Rostok», «Tamshylar», «Bolashaq», «Ár bala mektepke laıyq» syndy aýtızmge dýshar bolǵan balalar men jasóspirimderdi qoldaýǵa arnalǵan uıymdar bar. Atalǵan qoǵamdyq birlestikterdiń ókilderi aqparatty taratý, halyqqa aýtızm problemasy týraly habarlaý, erekshe qajettilikteri bar balalardy qoldaý jáne túsiný maqsatynda aýtızmge shaldyqqan balalardyń ata-analarymen birigip birqatar sharany qolǵa aldy.
10 myńnan astam adamdy qamtyǵan shara kezinde qaıyrymdylyq jarnasyn jınaý jáne jeke dızaıny men sýreti bar sómkeni satyp alý múmkindigi usynylyp, odan túsken qarajat «Bolashaq» korporatıvtik qorynyń «Ár bala mektepke laıyqty» jobasyn júzege asyrýǵa jumsalatyny belgili boldy.
– Búldirshinderimizdi úıde jalǵyz oqytýmen shektelmeı, qatarlarymen birge mektepte bilim alyp, qoǵamda kádimgi adam retinde ómir súrýi kerek dep oılaımyn. «Aýtızm» dıagnozyn alǵash estigende basyńyzǵa jaı túskendeı bolady. Bar dúnıe sizge qarsy shyqqandaı sezim oıanady. О́ıtkeni, biz de bul jaǵdaıdan habardar bolmadyq. Balamyz 2,5 jasqa kelgende ınternet kómegimen «aýtızmniń» ne ekenin bile bastadyq. Bunyń bárin erterek bilgende jaǵdaı basqasha bolatynyna senimdimin. Sebebi, erte qadaǵalaýdyń mańyzy zor. Basty maqsat – halyqty aqparattandyrý, adamdarǵa aýtızmniń shyn máninde ne ekenin túsindirý jáne ınklıýzıvti qoǵam qurý. Sondaı-aq, basqalar mundaı sanattaǵy balalardy tárbıesiz nemese tym erke dep oılamasa deımin. Bul balalar «erekshe», sonymen qatar, kádimgi ómirge laıyqty, deıdi «erte bala aýtızmi» dıagnozy qoıylǵan 8 jastaǵy Aımuhamed Jaqsybektiń anasy Qalamqas Shaıkenova.
Kók tús pen pazzldyń bir bólshegi álemde aýtızmniń nyshandyq belgisi sanalady. Negizinde, kók tústiń ózi «aýtızmniń túsi» emes. Bul – Autism Speaks atty iri qoǵamdyq uıym tóltańbasynyń nyshany. 2010 jyldan beri atalǵan uıymdy damytý maqsatynda «kók tústi jaq» ataýymen marketıngtik jumystar júrgizilgen bolatyn. Osyǵan oraı shara barysynda myńnan astam kók taspa men 2 myńnan astam aqparattyq flaer taratyldy.
– Bul kún – qaıyrymdylyq qorlar, qoǵamdyq uıymdar, jekemenshik ortalyqtar mamandary jáne ata-analar men balalardyń birigip jasaǵan jumysynyń úzdik úlgisi. «Aýtızm» dıagnozy bar adamdardyń taǵdyry bizdi beıjaı qaldyrmaıdy. Osy jerde damý erekshelikteri jáne basqa da sebepterge qaramastan ár adam úshin kóptegen shyǵarmashylyq alańdar uıymdastyrylǵan, – dedi sharanyń uıymdastyrýshysy, «Bolashaq» korporatıvtik qorynyń dırektory Dınara Shaıjúnisova.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
