– Jastyq shaqta kórgen qıynshylyq ótedi de, ketedi. Qudaı qartaıǵanda qıynshylyq bermesin. Shash aǵarǵanda, ásirese, bala-shaǵanyń jamandyǵyn kórsetpesin. Osy kúni balalary jaqsy bolyp ósken dos-jarandarymyzdyń abyroıy jaqsy. Baıaǵyda araq iship júrgenderi de, basqasy da umyt qaldy. Balasy jamandar kópshilikke bara almaı, aǵaıynmen aralasa almaı, júzderi tómen bolyp júr. Qaı qylyǵymyzdan osyndaı boldyq, qaı jerde qandaı qatelik jiberdik pushaıman bolyp júr. Al ul-qyzy meıirimdi bolyp óskender qazir kýrorttardan shyqpaıdy, sanatorıılerde demalady. Týǵan kúnderine balalary altyn-kúmisterin syılap, shýba kıgizip, jurttyń aldynda joǵary kóterip otyr. Ishten shyqqan balań jaqsy bolyp ósse baıaǵynyń bári de umyt bolady eken, – dedi qaıtalap.
Paıǵambardyń jasynan asqanda júrip ótken jolynan paıym alyp otyrǵan Saǵıra apanyń sózi týraly túnimen oılanyp shyqtym. Shynynda da, ózimniń azdy-kópti ómirimdegi adamdardyń taǵdyryna sholý jasadym. Jaqsydan týǵan jamandardy, jamannan týǵan jaqsylardyń tizbegi kóz aldyma keldi. Tipti, jaqsydan týǵan jaqsylardy da eske aldym. Búkil ómirin kók bótelkege baılap berip, túbine araq jetken adamdardan ımandy bala qalǵanyn, halyqqa ǵumyryn arnaǵan jandardan bir aıaq asqa alǵysyz urpaq týylǵanyna da mysaldar tabyla berdi.
Sonda tárbıe sanadan ba, ata-anadan ba? Tárbıe adamǵa teginen berile me? Álde ulaǵatty deıtin otbasylarǵa ospadarsyz ul, ádepsiz qyz syılaǵan jazmyshtyń óz degeni bar ma?
Myna ómirdiń mıllıon mysalynan turatyn betterin qansha aqtarsaq da, osy suraqtyń naqty bir ǵana jaýaby joq.
Dúnıege qorǵanyshsyz bolyp kelgen ár pende sábı kúninde ata-anasynyń qamqorlyǵyna ólsheýsiz muqtaj bolsa, qartaıǵanda ózi balaǵa aınalyp perzentiniń meıirimine zárý bolyp qalatyny Aı týǵandaı aqıqat.
Birde endigi qyzyǵym da, qalǵan ómirim de – balalarym dep otyrǵan kórshim qatty kúıindi. Jesir kelinshek tańnyń atysy, kúnniń batysy tapqan-taıanǵanyn ul-qyzynyń aýzyna tosyp, eshkimnen kem qylmaı, kúnderin sarp etip kele jatqan jan bolatyn.
«E, Qudaıym bala ber! Bala berseń – sana ber! Sana bermeseń ala ber!» deýshi edi burynǵylar. Ras eken ǵoı, ras. Sanasyz, tasmeıir ekeýińe ketken jastyq shaǵym-aı, qor bolǵan ómirim-aı, – dep zarlaǵanda júregiń eziledi. «Balań jaqsy bolsa, Jerdiń ústi jaqsy. Balań jaman bolsa, Jerdiń asty jaqsy», degen osyndaıda eske túsedi eken.
Shynynda da, bir ózi myqshyńdap tamaǵyn tasyp, jumysyn el qatarly istep jatqan kórshimniń bir ret bolsa da qısyq qylyǵyn, oǵash júrisin baıqamaǵan edik. Minezi de birqalypty, kórshi-qolańǵa juǵymdy bolatyn. Biraq, balasy da, qyzy da tilazar, saýsaqtarynyń ushyn qımyldatpaıtyn. 26 jasynda jesir qalǵan analaryna bir ret qolǵabys jasamaq túgili, sál renjise qyryq sóz qaıtaryp, kóńilin jer baýyrlatyp tastaıtyn edi. Tıtteıinen ákeden jetim qalǵan balalaryn aıap, mápeleýmen ótken ómiriniń osyndaı ótemi – kóńiline jınalǵan búkil qaıaýdy qozǵady ma, kórshim sol kúnge deıin ishine jasyryp kelgen sherin aqtara jylady... О́ksip-óksip óz ómirin qarǵap jatqan jannyń janaıqaıy tóbe quıqamyzdy shymyrlatty.
Degenmen, myna ómirde bul mysalǵa múlde keraǵar oqıǵalar da bolyp jatady. Balanyń qandaı bolyp óspegi tárbıeden deıin deseń, bir bıeden ala da týǵanyn, qula da týǵanyn kórip júrgen joqpyz ba?
«Kúndiz «Eýrazııa» saýda ortalyǵynan synypta birge oqyǵan qyzdy kórdim. Sonda óziniń býtıgi bar eken. Mektep bitirgeli birinshi ret jolyqtyrýym. Biz mektepte oqyǵan jyldary jaǵdaılary óte aýyr turatyn. Ákesi ishimdikke salynyp ketken adam edi. Bizdiń synypta ylǵı jaqsy otbasynyń balalary oqıtyn. Ata-analary jaqsy jerde jumys jasaıtyn, kópshiligi zııaly adamdar boldy. Biz osy Gúlnazdyń ákesiniń qylyǵyn kórip eseıdik. Oǵan aıaýshylyqpen qaraıtynbyz. Sol adamnyń qataldyǵyn, erensizdigin kórip, ómirde ondaı adamdardyń baryn uǵyndyq. Qashan kórsem, ákesine: «Papa, úıge júrińizshi»dep súırelep júretin. Biraq eshqashan ákesi jaıly jaman aıtqanyn kórmeppin.
Aqyry, biz mektepti bitiretin jyly ata-anasy ajyrasyp ketti. О́zi, baýyry anasy úsheýi burynǵy úılerinde qaldy. Al ákesin Tarazdaǵy týystary alyp ketken-di. Ekeýmiz sóılesip tursaq ákesi habarlasty aqsha surap, qyzy «Jaraıdy papa, aqsha jiberemin, tek kún sýytty ǵoı. Kóshede iship júrip, tońyp qalmańyz», dep shyryldaıdy. Aıap kettim.
Ákeleri ómiri ishýden qoly tımeı, bularǵa durystap qaramasa da, ákesi úshin balasy shyryldaǵan balapan tárizdi. Bilgenim, ákesi áli kúnge deıin Tarazda týystarynyń qolynda. Al qyzy eshqashan áke meıirimin kórmese de, oǵan degen perzenttik paryzyn joǵaltpapty. Synyptasymdy aıap, bir jaǵynan tańǵaldym. Aıaǵanym – bizdiń synyptaǵy eń jaǵdaıy tómen otbasy bolatyn. Biz qalaǵanymyzdy alyp, júrgende onyń ashanaǵa barýǵa aqshasy bolmaı otyratyn. Sol bir sáttiń aıanyshty kezderi kóz aldyma keldi. Qaıran qalǵanym, bireýler meıirimine bólep otyrǵan ata-analarynan bezinip jatady. Al bul bolsa, tym bolmasa, mekteppen qoshtasý keshine bir kóılek satyp bere almaǵan ákeden aınalyp tur. Uıada kórmegen jylylyqty, qaıdan aldy? Ne degen tózimdilik? Ol qandaı bolsa da meniń ákem, men ony jaqsy kóremin degennen tanbaǵan qyzǵa tańqalýmen mektep bitirgen edik.
Qazir jaǵdaılary jaqsarypty, anasy baıaǵydaı osyndaǵy bir mektepte hımııa pániniń muǵalimi eken. Baýyry ýnıversıtet bitiripti. О́zi sheshesine kómektesemin dep, oqý oqı almaǵanyn aıtty. Osy oqıǵadan túsingenim, bireýlerge aqyldy bala beredi. Biraq keıbir ata-ana onyń qadirin túsinbeıdi», – deıdi áleýmettik jelidegi dosym ári áriptesim Láılim Marat.
Al buǵan endi ne ýáj aıtamyz?! Bireýler bul oqıǵany saraptap, anasy aqyldy bolǵan ǵoı desip jatty. Balalarynyń búkil balalyq shaǵynyń oıranyn shyǵaryp, analarynyń taǵdyryn tepkilegen ákege degen múlde kegi joq qyzdyń bul qylyǵy Allanyń madaǵyna laıyq. «Áke-shesheń jyndy bolsa – baılap baq» degen támsildiń búgingi mysaly ǵoı bul.
Sondyqtan da baqytqa bastaıtyn esik bireý ǵana emes. Taǵdyrymyzdyń tarmaqtary sııaqty, baqyttyń da jumaqtaı bólmeleri bar. Al onyń bir kilti – balańnyń qolynda, meıirimniń ýysynda.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
