– Qudyqtardyń sýy ishýge jaramsyz. Aýdan ortalyǵyna barǵanda ydysty ala ketip, sýdy sol jaqtan tasyp ishemiz. Kóligi joqtardyń ne isteıtini ózime de belgisiz. Tasyp ishken sýǵa adamnyń meıiri qanbaıdy eken, shaı iship otyryp, kóńilimiz jutaǵandaı bolady, − deıdi Sarykól aýdanynyń Lesnoe selosynyń turǵyny Aıgúl Medebaeva.
Qostanaı aýdanyndaǵy Glazýnov aýylynyń da kórgen kúni osy. Olar da sýdyń flıagyn 1020 teńgeden satyp alyp iship otyr.
– Qudyqtyń sýy ishý turmaq, jazda baqsha sýarýǵa da kelmeıdi. Jerdi appaq tuz etip, ósimdikti qýratyp jiberedi. Al satyp alǵan sýdyń jartysyn tógýge týra keledi, óıtkeni sý tasıtyn mashınalar sısternasyn tazalamaıtyn bolýy kerek, bir flıaga sýdyń jartysy tat, sarǵaıyp ketken, − dep qynjylady aýyl turǵyny Marat Satmaǵanbetov.
Búgin óńirdegi 593 eldi mekenniń 179-ynda aýyz sý ortalyqtandyrylǵan toptyq jáne oqshaý sý qubyrlarymen qamtamasyz etilgen. 378 eldi mekenniń turǵyndary sýdy qudyqtan nemese uńǵymadan iship otyr. 36 eldi mekenge aýyz sý tasyp jetkiziledi. Bul aýyldardyń barlyǵynda buryn aýyz sý qubyry bolǵan. Turǵyndar aýyz sýdan eshqandaı tapshylyq kórmegen. 90-shy jyldardaǵy aýyl men aýyl sharýashylyǵyna kelgen daǵdarysta barlyǵy da qırady. Al qazir eldi mekenderge sý qubyryn tartý jumystary júrmeı jatqan joq. «О́ńirlerdi damytý-2020» baǵdarlamasy aıasynda ótken jyly aýyz sýmen qamtý jónindegi 4 jobaǵa qol qoıylǵan, oǵan jergilikti jáne respýblıkalyq bıýdjetten 1,6 mıllıard teńge qarjy bólingen. Sý qubyryn tartý ońaı da, arzan da sharýa emes. Bıýdjetten bólingen álgi 1,6 mıllıard teńge qarjyǵa tek Qostanaı men Lısakov qalalaryndaǵy, Sarykól aýdanyndaǵy Sarykól selosynda, Qostanaı aýdanynyń ortalyǵy Zatobol poselkesindegi aýyz sý qubyrlary jelileriniń qurylysy, sý sorǵy men qubyrlardy jańartý jumystary júrgizildi.
Bıyl oblysta eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtamasyz etýge arnalǵan 8 joba iske asyrylatyn bolady. Oǵan respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterden 2,3 mıllıard teńge qarjy bólinip otyr. Amangeldi, Jangeldın, Denısov, Meńdiǵara, Qamysty, Qarasý aýdandaryndaǵy eldi mekenderde sý qubyrlaryn jańǵyrtý jumystary júrgiziledi. Bul jobalardyń árqaısysy keminde 1-2 jylǵa, tipti 2020 jylǵa deıin «Nurly jol» ınfraqurylymdyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasy boıynsha Ulttyq qordan 2016 jyly 4 mıllıard teńgeden astam qarajat bólingen. Sýmen jabdyqtaý jáne sýdy burý boıynsha 7 joba iske asyrylýda. Lısakov qalasyndaǵy Joǵary Tobyl sý qabyldaý munarasy, Qostanaı qalasyndaǵy sorǵy stansasy torabynyń qurylysy, Qostanaı, Jitiqara, Lısakov qalalaryndaǵy sý qubyrlary jelileri osy baǵdarlama aıasynda múmkin bolmaq.
Oblystyq energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń bas mamany Rýslan Moldashevtyń aıtýynsha, aýyz sýdy óńirdegi barlyq eldi mekenderdiń 63,4 paıyzy qudyqtan ishedi, 6 paıyzy tasymaldap ishedi. Degenmen, aqparat boıynsha aýyz sýy joq aýyldar az kóringenimen, aýyz sýdyń azabyn tartyp otyrǵan turǵyndar sany kóp. 70 myńnan asa halqy bar Qostanaı aýdanynyń eldi mekenderi sýdan taryǵyp otyrady. Qazir aýyz sýdyń tapshylyǵymen qatar, onyń tazalyǵy da jurtty oılantady. Oblysta 5 qala, 66 aýyldyq eldi meken sýdy ashyq sý kózderinen alady. Qudyqtardy tazalap, arshyp otyrý da umyt qala beredi. Soltústiktiń 7 aıǵa deıin sozylyp ketetin qysynda mal da qudyqtyń sýyna qaraıdy. Bir aýyldyń maly-jany ishken soń qudyqtyń sýy taqyrlanyp, jetpeı qalatyn kezderi de jıi bolyp turady.
Jurt nege qalaǵa qashady? О́ıtkeni, jeke sektorǵa mal jaıylymynyń, shabyndyqtyń alystyǵy men azdyǵyn, jem-shóptiń qymbattyǵyn aıtpaǵanda, aýyz sýdyń tapshylyǵy da ishki kóshi-qonnyń toqtamaýynyń negizgi bir sebebine aınalyp otyr.
Názıra JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan»
