Ol Almatydaǵy burynǵy Taý-ken ınstıtýtyn bitirgen soń joldamamen Jezqazǵan Ken-metallýrgııa kombınatynda qyzmet atqardy. Sonymen qatar, ǵylymı-zertteý jumysymen aınalysyp, tehnıka ǵylymdary kandıdaty laýazymyn alý úshin eńbek jazyp, dıssertasııa qorǵady. Sol jerde qajyrly eńbegi, bilimi men joǵary adamgershilik qasıeti arqyly Sátbaevtyń nazaryna ilindi. Keıin ol Almatyǵa shaqyrylyp, Qazaq Taý-ken ınstıtýtynyń dırektory qyzmetine taǵaıyndaldy.
О́mekeń ınstıtýtqa kelgende, munda bir ǵana qazaq jumys isteıdi eken. Ol Meıram Qurmanǵalıev bolatyn. Búkil sabaq orys tilinde júrgizilip, tilge, matematıka, fızıka pánderine shorqaq qazaq aýyl jastary bul ınstıtýtqa qujat tapsyrýdyń ózine bettemeıtin edi. Aldymen О́.Baıqońyrov ınstıtýt túlegi Evneı Arystanuly Bóketovti ózine tartyp, dırektordyń orynbasary etip alady. Sodan keıin áskerden kelgen jalǵyz anasynan basqa eshkimi, úı-kúıi, mamandyǵy joq Mushtaı Batyrbekovti hat tasýshy qyzmetke alyp, qoldap, ósýine jol ashady. Eger E.Bóketovti Qanysh Sátbaev jáne ózi bolyp úlken ǵalym-akademık bolýyna qolǵabys tıgizse, M.Batyrbekovti keńse bastyǵy etip, QazMÝ-ge syrttan oqýǵa túsýine jol siltep, keıin joǵary bilim alǵan soń Máskeýge aspırantýraǵa jiberedi. Ǵylym kandıdaty ataǵyn alǵan M.Batyrbekovti ınstıtýt prorektorlyǵyna deıin ósirip, úlken qyzmetker bolýyna jol ashty. 1952 jyly «Pravda» gazeti bas maqalasynda «V Akademıı naýk Kazahstana podvıazalsıa sharlatan naýkı, prıgretyı Satpaevym nekıı Mashanov» dep jazylǵan maqala shyqty. Sodan Taý-ken ınstıtýtynda jumys istep júrgen Mashanovtyń basyna qara bult tóngende, О́.Baıqońyrov ony qorǵap alyp qaldy. Al Aqjan Mashanov ómiriniń sońyna deıin Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtynda qyzmet atqardy.
О́mekeń basqa da qazaq kadrlaryn qoldap otyrdy. Osyǵan deıin bul ınstıtýtqa túsýdiń qıyndyǵyn tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Shaımerden Ybraev bylaı esine alǵan edi: «Aýyldan kelgen balamyn. Taý-ken ınstıtýtyna túspek bolyp, barlyq emtıhan pánderinen «5» degen baǵa aldym, al orys tilinen maǵan «2» degen baǵa qoıypty. Sodan ınstıtýtqa túspeıtin boldym dep turǵanymda, qabyldaý komıssııasy meni shaqyryp, áńgimelesti. Orys tilinen jazǵan qaǵazymdy kórsetti. Qyp-qyzyl shımaı eken. Sodan komıssııa músheleri «Voobshe, chto ty mojesh?» dep surady. Sonda emtıhan komıssııasyna men: «vse mogý» dep aıtýdyń ornyna «mogý» degen sózdi umytyp, «vse majý» deppin. Soǵan komıssııa músheleri ábden kúlip, meni oqýǵa qabyldady. Keıin orys tilin meńgereıin dep, orys qyzyna úılendim» – deıdi. Shynynda da másele sondaı edi. Bul – sol kezdiń bir kórinisi. Osydan keıin О́.Baıqońyrov aty bar da máni joq Qazaq Taý-ken ınstıtýtyn qazaqtandyra bastaıdy. Kóptegen jańa kadrlar qabyldaıdy, sabaq eki tilde júrgiziletin boldy, ári oqýǵa túsý emtıhany da eki tilde qabyldandy. Sodan О́.Baıqońyrovtyń ústinen shaǵym aryzdar joǵaryǵa qaptap túsip, ony «ultshyl» dep aıyptapty. Bir kúni ony Almaty qalalyq partııa komıtetiniń bıýrosyna shaqyryp, joǵarydan nusqaý alǵan birinshi hatshy Baıqońyrovqa qatty shúıligedi. Bıýroda barlyq jaǵdaıdyń mán-jaıyn asyqpaı baıyptap túsindirgen О́mekeńdi bıýro músheleri qoldap, kópshilik daýyspen ornynda qaldyrdy. Áıteýir, sol joly ádilet jeńgen edi.
О́mirhan Baıqońyrov aǵamyz el aldynda óte bedeldi boldy. Instıtýtty qazaqtandyrdy, jolǵa qoıdy. О́zi «Ǵylymdardy taldaý jáne taý-ken mamandyǵy» taqyrybynda tamasha kitap shyǵaryp, eńbek jazyp, tehnıka ǵylymy doktory ataǵyn alý úshin dıssertasııa qorǵady. Professor boldy. Qazaqstan Ǵylym akademııasyna akademık bolyp saılandy. Osylaısha О́mirhan Aımaǵambetuly Sátbaev mektebinen shyqqan úlken azamat retinde kópke úlgi bola bildi. Qanysh Sátbaev sııaqty, Baıqońyrov ta qazaq tarıhyn jaqsy kórdi. Jaqyn dostarynyń biri Ilııas Esenberlın bolatyn. Otbasynda óte jaıly, jubaıy Marııany qatty syılaýshy edi. Ush qyzynan, bir ulynan tátti nemereler súıdi.
Kóp jyl bir jerde qyzmet atqaryp, onyń ústine kórshi bolyp, aralasyp, oı bólisip júrdik. Osyndaı adamgershiligi bıik, parasatty azamatpen úzeńgiles júrgen kúnder de bir dáýren edi
Dosmuhamed KIShIBEKOV,
Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi
