Qazaqta eldiń ıesiz, jerdiń kıesiz bolmaıtyndyǵy týraly uǵym-túsinik baǵzydan beri bar. Kóp jaǵdaıda bul túsiniktiń jaı sóz kúıinde qalatyn kezderi de az emestigin bilemiz. Al Elbasymyzdyń myna maqalasyn oqyǵannan keıin men táýelsiz elimizdiń shyn mánindegi qamqor ıesi bar ekendigine taǵy bir márte kóz jetkizdim. Halqymyzdy rýhanı jańǵyrtýdyń jańa baǵdarlaryn, bolashaqtyń kemel kókjıegin belgilegen bul maqalanyń oılary tym aýqymdy, fılosofııasy aıshyqty órnektelgen. Men ózim geografııa salasynyń mamany, onyń ishinde sonaý keńes zamanynan bastap elimizdegi ekologııa ǵylymy men mamandyǵynyń negizin qalaýshy ǵalym retinde osy maqaladaǵy pragmatızm máselesine asa mán berilýin sheksiz rızashylyqpen qabyldadym.
Iá, memleketimizdiń qazirgi damý satysynda, jahandaný jaǵdaıyndaǵy syn-qaterler beleń alǵan kezde pragmatızm bizdiń Qazaqstan úshin, halqymyz úshin asa kerek qasıet. Maǵan, ásirese, osy pragmatızmniń týǵan jerdiń tabıǵatyn kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýǵa, onyń qoınaýyndaǵy baılyqtardy oryndy paıdalanýǵa, ekologııa tazalyǵyna umtylýǵa qatysty aıtylǵan tustary óte unap, kóńilime qona ketti. Qazaq halqynyń ǵasyrlar boıy qalyptasqan ulttyq pragmatızminiń sanaýly jylda adam tanymastaı ózgerip, as ta tók ysyrapshyldyqqa ulasqanyn Nursultan Ábishuly keremet tap basyp aıtqan eken. Maqalada «Túgin tartsań maıy shyǵatyn myńdaǵan gektar mııaly jerlerimiz ekologııalyq apat aımaqtaryna, Aral teńizi ańqasy kepken qý medıen shólge» aınalǵanyn aıta kele, «Osynyń bári – jerge asa nemquraıly qaraýdyń ashy mysaly» dep kórsetedi. Mine, budan shyǵatyn qorytyndy, tabıǵatty qorǵaý, ekologııany saqtaý máselesinde bizge Elbasy aıtqan pragmatızm ásirese qajet.
Árıne, tabıǵatty qorǵaý men ekologııa máselesine biz, ekolog-ǵalymdar únemi kóńil bólip, bıik minberlerden aıtýdaı aıtyp kelemiz. О́zimniń jaqynda ǵana shyqqan «Qazaq eli: Máńgilik El» atty kitabymda el tarıhy men jer tarıhyn, onyń ekonomıkasy men ekologııasyn birlikte alyp birshama zerdelegen edim. Al endi osy joly bul máselege qadirmendi Elbasynyń barynsha tereńdep, osynshalyqty janashyrlyqpen, pragmatıkalyq túrde mán berýi bizdiń de mereıimizdi asyra túskendeı. Eldiń ıesi sózdiń júıesin taýyp, jerimizdiń kıesin jalǵannyń jaryǵyna alyp shyqqandaı boldy. Muny maqaladaǵy myna joldardan ańǵarýǵa bolady. «Tórtinshiden, jergilikti nysandar men eldi mekenderge baǵyttalǵan «Týǵan jer» baǵdarlamasynan bólek, biz halyqtyń sanasyna odan da mańyzdyraq – jalpyulttyq qasıetti oryndar uǵymyn sińirýimiz kerek. Ol úshin «Qazaqstannyń qasıetti rýhanı qundylyqtary» nemese «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasy kerek».
Mine, osylaısha Prezıdent qazaqtyń qasıetti jerleriniń, barshamyzǵa ortaq kıeli jádigerleriniń mereıin asqaqtatý maqsatyn alǵa tartyp otyr. Muny men Uly Dala ulaǵattarynyń jalǵasyp jatqany dep bildim. El ıesi týǵan jerimizdiń kıesin asqaqtatýǵa shaqyryp otyr. Budan asqan izgi murat bola ma!
Álııa BEISENOVA,
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi
