20 mln adam asharshylyqtan ólýi múmkin
Ońtústik Sýdan, Nıgerııa, Somalı men Iemende 20 mln adamǵa asharshylyqtan qyrylý qaýpi tóndi, dep jazady Washington Post. Basylymnyń habarlaýynsha, bul ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıingi eń úlken apat bolmaq.
BUU jaqynda Ońtústik Sýdan halqy asharshylyqqa ushyrady dep jarııalaǵany belgili. Bir aıta keterligi, uıym bul sheshimdi memlekette kúnine 2-10 myń adam qaıtys bolǵanda qabyldaıdy.
Jenevadaǵy brıfıngte BUU ókili asharshylyqpen kúresýge gýmanıtarlyq kómek jetispeıtinin aıtty. Uıym málimeti boıynsha, Ońtústik Sýdanda 1 mln, Iemende 19 mln, Nıgerııada 7 mln adam gýmanıtarlyq kómekke zárý.
Degenmen, atalǵan elderde uzaqqa sozylǵan saıası shıelenister asharshylyqpen kúresýge birshama kedergi keltirýde. Joǵaryda atalǵan tórt memleketten basqa kómek qajet etetin Kongo, Ortalyq Afrıka, Lıvııa, Irak, Sırııa, Aýǵanstanda da jaǵdaı kúrdeli. Mysaly, 2015 jyly Iemende azamattyq soǵys bastaldy. Sońǵy eki jylda memlekette kólik ınfraqurylymy, óndiris oryndary joıyldy. Jumyssyzdyq artyp, azyq-túlik baǵasy qymbattady. Al Somalıde áskerı toptar jergilikti turǵyndardyń qozǵalysyn shektegen. Iаǵnı, gýmanıtarlyq kómek toptarynyń múshelerine qaýip tóngendikten, kóp jaǵdaıda olar memleketke kire almaıdy.
Atalǵan elderdegi asharshylyqpen kúresý úshin BUU naýryz aıynda AQSh-tan 4,4 mlrd dollar surady. Degenmen, jaqynda Tramp halyqaralyq uıymdardy qarjylandyrý kólemin azaıtqan bolatyn. Uıym ókilderiniń aıtýynsha, AQSh qansha qarajat berse de, asharshylyqtyń túpki sebepterimen kúresip, barlyq japa shekkenderdi qamtý múmkin emes. Tek aýrýdyń aldyn alyp, mıllıondaǵan adamdy azyq-túlikpen qamtýǵa bolady.
Eýropada qutqarýshy robottar brıgadasy jasaqtalýy múmkin
Eýropa elderiniń qutqarýshylaryna tehnogendi zilzala, tabıǵı apat pen tótenshe jaǵdaı kezderinde robottar kómektesetin bolady, dep jazady Euronews. Bul joba qutqarýshylar úshin qaýip deńgeıin tómendetedi. Tipti, Eýroodaq robottar brıgadasyn jasaqtaýy múmkin.
Naqty ólshem jasaıtyn lazerli qurylǵymen jabdyqtalǵan robottar qutqarýshylarǵa mańyzdy málimetter usyna alady. Ǵalymdardyń jumysyna ásirese, órt sóndirýshiler erekshe qyzyǵýshylyq tanytqan.
Búgingi tańda Jasandy ıntellektini zertteý ortalyǵynyń ǵalymdary smart mashınalardyń múmkindikterin zerttep, qashyqtyqtan basqarylatyn drondar men qurylǵylar, túrli robottar qurastyrýda. Alaıda ǵalymdar adam men mashınanyń arasyndaǵy qarym-qatynasqa alańdaýly. Sebebi, jumys nátıjeli bolýy úshin robottar adammen bir komandaǵa aınalýy tıis.
Egıpette jańa astana salýǵa narazylar bar
Birqatar sarapshylar Egıpettiń jańa astanasyn salmas buryn ınvestısııany memlekettiń basqa qalalaryna jumsaý kerek edi degen pikir bildirdi, dep jazady CNN. Olardyń aıtýynsha, Kaırdyń ózinde kvartaldardyń 50%-ynan astamynda káriz (kanalızasııa) qyzmeti joq. Al jańa jobanyń alǵashqy kezeńine 45 mıllıard dollar jumsalmaq.
Úkimet sheneýnikteri bul sheshim Kaırdyń lastanýy, qalada adam sanynyń artýy sekildi máselelerdi sheshe alatynyn aıtty. Degenmen, sarapshylar Egıpet damý jolyn tańdaýda kóp qatelik jiberdi deıdi. «О́zimizde bar qalalardy basqarý júıesin qate qalyptastyrdyq. Keshendi problemalar da bar. Olar jańa qalalardy salǵanda sheshile qalmaıdy», deıdi sarapshylar.
Úkimet jobany bastaǵan kezde de ınvestorlarmen birshama qıyndyqtar bolǵan. Ázirge qurylys jumystaryna Qytaıdyń 22,7 mlrd dollar bólgeni belgili. Bul qarajatqa parlament ǵımaraty, konferensııa ótkizetin ulttyq ortalyq, ákimshilik ǵımarattar salynbaq.
Esterińizge sala ketsek, 2015 jyly Egıpettiń ekonomıkalyq damýyna arnalǵan konferensııada qurylys mınıstri Mýstafa Madbýlı memlekettiń jańa astana salatynyn habarlaǵan bolatyn. 2020 jylǵa deıin oǵan 5 mln adam qonystanady dep boljanýda.
Jańa astana ákimshilik jáne qarjylyq ortalyqqa aınalady. Sonymen qatar onda álemdegi eń úlken park (Kalıfornııadaǵy Dısneılendten 4 ese úlken), halyqaralyq áýejaı, myń meshit, óndiris oryndary, medısına ortalyǵy, ıslam mýzeıi salynady. Qalanyń aýdany 700 sharshy kılometr bolady. Jáne de 90 sharshy shaqyrym jerde kún sáýlesinen energııa alatyn elektr stansııasy salynbaq.
Sońǵy 20 jylda rakpen aýyratyn balalar sany 13%-ǵa artty
Búkil álem boıynsha tirkelgen balalar ragi sońǵy 20 jylda 13%-ǵa ósti. Kórsetkishtiń artýy jańa tehnologııalardyń arqasynda aýrýdyń alǵashqy satysynda anyqtalýyna baılanysty bolýy múmkin, dep jazady The Guardian.
Rakty zertteýdiń halyqaralyq uıymy ókilderiniń aıtýynsha, sońǵy on jylda rakpen aýyratyn mıllıon adamnyń 140-y 14 jastan kishi balalar, 185-i jasóspirimder bolǵan. Balalarda kóbinese leıkemııa men qan ragi jıi kezdesedi. Bir aıta keterligi, Germanııada bul aýrýǵa ushyraǵan balalardyń 92%-y, Kolýmbııada 52%-y, Ulybrıtanııada 89%-y, AQSh-ta 88 %-y jazylyp ketken.
Balalarda raktyń paıda bolýy genetıkalyq jaǵdaıǵa nemese qorshaǵan ortaǵa baılanysty bolýy múmkin. Mamandar álem boıynsha naqty málimetterdi toptastyryp, osy máseleni anyqtap kórmek. Al joǵarydaǵy málimetterdi anyqtaý úshin uıym AQSh, Soltústik Amerıkadan, Eýropadan 100% aqparattardy qamtyǵanymen, Afrıka, Azııa elderinen tolyq málimet qamtylmaǵan.
Qytaı jańartylmaly energııa kózine 360 mlrd dollar jumsamaq
Qytaı 2020 jylǵa deıin jańartylmaly energııa kózderine 360 mlrd dollar jumsamaq, dep jazady China Daily.
Ulttyq energetıkalyq ákimshiliktiń habarlaýynsha, Qytaı 2020 jylǵa deıin kómirdi qoldaný úlesin 64%-dan 58%-ǵa deıin azaıtpaq.
Bir aıta keterligi, byltyr Qytaı jel energııasyn AQSh-tan 3 ese kóp qoldandy. Sonymen qatar memleket kún energııasyn qoldanýda da alǵa jyljýda. Basylym Qytaıdyń qorshaǵan ortanyń lastanýyna qarsy barynsha kúresetinin jazady.
Daıyndaǵan Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
«Egemen Qazaqstan»
