Bul – qoǵamǵa sony serpilis ákelgen baılamy joǵary baǵdarlama

Qazaq eli aıaq basqan besinshi tarıhı dáýirdegi rýhanı jańǵyrtýdy jan-jaqty baıyptaǵan maqalada qaıta túleýdiń eki mańyzdy prosesin – saıası reforma men ekonomıkalyq jańǵyrýdy atap ótedi. «Bizdiń maqsatymyz aıqyn, baǵytymyz belgili, ol – álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna qosylý» dep baǵamdaǵan Elbasy N.Á.Nazarbaev osy mejeli maqsatqa jetý jolyndaǵy negizgi mindetter men basty baǵyttardy da belgilep kórsetken.

Osy mindetter aıasynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıevtiń je­tekshiligimen «Máńgilik El» gýmanıtarlyq tuǵyrnamasy ǵylymı baǵdarlamasy daıarlandy. Jumysshy tobynyń barlyq otyrystaryn mınıstrdiń ózi júrgizip, san-alýan ǵylymı pikirtalas boldy. О́ıtkeni, «Máńgilik El» tujyrymdamasynyń pas­portyn jasaý qıyndyqqa túspegenimen, ony zerdeleý qorytyndylaryn jasaý turǵysynda pikirtalas ta az bolmady. Mine, osy turǵyda Erlan Kenje­ǵalıulynyń prınsıpti máselelerdi sheshýde talasa da, kelise de alatyn saıası tolǵamdy qaıratker ekenin tanydyq. Nátıjesinde jobany júzege asyrý mehanızmderi aıqyndaldy. Joba Ulttyq ǵylymı keńes tarapynan birneshe márte saraptamadan ótip, qoldaý tapty. Keıbir túsinistik tappaǵan baptar boıynsha mámilege kelý áli de qajet bolar.

Prezıdent «Qazaq eliniń Ulttyq Ideıasy – Máńgilik El» dep atap kórsetti. En­deshe, uly maqsattarǵa ulttyń temir bi­legi, halyqtyń ystyq júregi, ǵalymnyń tereń bilimi kerek.

Elbasy aıtqandaı, «Mádenı mura», «Halyq – tarıh tolqynynda» atty mem­lekettik baǵdarlamalardyń oryndalýy qamtamasyz etildi. Endi ne isteý kerek? Eýrazııa qurlyǵynda bes jarym ǵasyrlyq tarıhy bar Qazaqstan Respýblıkasynyń tuńǵysh Prezıdenti osyndaı kúrmeýi qıyn saýaldar aınalasynda tolǵana otyryp, tııanaqty sheshimderdi de ózi usynady. Aldaǵy «Maqsatqa jetý úshin biz­diń sanamyz isimizden ozyp júrýi, ıaǵnı odan buryn jańǵyryp otyrýy tıis. Bul saıası jáne ekonomıkalyq jań­ǵy­rýlardy tolyqtyryp qana qoı­maı, olardyń ózegine aınalady». Rýha­nı jady myqty, ári jaýapkershiligi jo­ǵary birtutas Ult bolyp, bolashaqqa qalaı qadam basyp, buqaralyq sanany qalaı ózgertýimiz kerek?!. Mine, N.Á.Nazarbaev osy saýaldarǵa jaýap izdeıdi jáne ol joldy kórsetedi.

Bıik sana men tarıhı tanymǵa negizdelgen ma­qa­lada ulttyq jańǵyrý úshin iri-iri baǵyttardy júzege asyrý mindeti turǵanyn es­ker­tedi. Máselen, maqa­la­nyń «HHI ǵasyrdaǵy ulttyq sana týraly» bóliminde 1. Básekege qabi­lettilik; 2. Pragmatızm; 3. Ulttyq bire­geılikti saqtaý; 4. Bilimniń saltanat qurýy; 5. Qazaqstannyń revolıýsııalyq emes, evolıýsııalyq damýy; 6. Sananyń ashyq­tyǵy syndy mazmundas, ıdeıalas basym baǵyttardy ataǵan.

Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń oıtúzer ma­qalasynyń «Taıaý jyldardaǵy min­det­ter» dep atalatyn II bóliminde, ataýyna sáıkes, ulttyq jańǵyrý jolynda júzege asýy tıis birneshe mindetter alǵa qoıylady. 

Maqalanyń ekinshi bóliminde atap kór­setilgenindeı, aldaǵy ýaqytta qoǵam­dyq-gýmanıtarlyq ǵylymdar boıynsha «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» ataýymen ja­ńa jobany qolǵa alý mindeti tur. 2018-2019 oqý jylynda otandyq stýdentter fılologııa, fılosofııa, saıasattaný, mádenıettaný, psıhologııa syndy ǵy­lym salalary boıynsha dúnıe júziniń eń tańdaýly, úzdik, ábden synı súzgiden ót­ken oqýlyqtarymen oqı bastaýy tıis. Ol úshin 2017 jyldan bastap Ulttyq aýdarma bıýrolaryn qalyptastyryp, úzdik aýdarmashy mamandar tárjimamen aınalysa bastaýy kerek.

Osy ýaqytqa deıin rýhanı salada san alýan klassıkalyq mádenıet úlgileri jasalǵany aıqyn. Alaıda, baǵa jetpes úzdik týyndylardy óz ishimizde joǵary deńgeıde tanyp, nasıhattaǵanymyzben, álem halqy beıhabar qalyp keledi. Atalǵan maqalasynda Nursultan Ábishuly Máńgilik Eldi dúnıe júzine tanyta alatyn ádebı, mádenı jaýharlardy suryptap, ony ózge elderge tanytý maqsatyn alǵa qoıyp otyr. Osy jolda «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet», «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» syndy mádenı jobalardy usynyp, eldiń rýhanı jádigerlerin saqtap, nasıhattaý mindeti týyndaıdy.

Qazaqstannyń «Kıeli jerleriniń geografııasyn» jasaý eltanym ǵana emes, mádenı-tarıhı oryndarymyzdyń kórkeıýine, týrızmniń damýyna jol ashatyny sózsiz. Al «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasy ulttyq ádebıetimiz ben ónerimizdiń ozyq úlgilerin zertteýge, jarııalaýǵa múmkindik beredi.

Jaqynda ǵana brıtandyq «The Independent» basylymy 197 eldiń ádebıetshileri kirgen álemniń ádebı kartasyn jarııalady. Qazaqstannan Muhtar Áýezov óziniń «Abaı joly» roman-epopeıasymen osy ádebı kartaǵa enip otyr. Sondyqtan da «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasyna zamanymyzdyń sózin aıtyp júrgen qaıratkerler men ádebıet pen ónerdiń ozyq tulǵalary týraly zertteýler jasaý qajet. Muny UǴA, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy, basqa da shyǵarmashylyq odaqtarmen birlese otyryp, áýeli tizimdep, sonan soń jarııalaýǵa bolady. Gýmanıtarlyq ǵylymı-zertteý ınstıtýttary ǵalymdarynyń «Uly Dala tulǵalary» serııasyn jazýdaǵy tájirıbesi bar. Sondyqtan da bul jobany júzege asyrý qıynǵa soqpaıdy.

Qoryta kelgende, jahandanýdyń dendegen kezeńi – HHI ǵasyrda ulttyq qundylyqtar máselesin gýmanıtarlyq ǵylymdar salasynda qolǵa alý basty trendke aınalyp otyr. Ekonomıka, saıa­sat, mádenıet, tehnologııa salalaryn tu­tas damytý reformalary saltanat qur­ǵan órkenıet dáýirinde jahandaný nátı­jesinde ulttyq biregeılik pen etnostyq birizdiliktiń joıylyp, jutylyp ketý qaý­piniń aldyn alý prosesi úzbeı júr­gizilýi tıis. Sonda ǵana ulttyń ádebı, má­denı, tarıhı úlgileri barynsha álemdik deń­geıde nasıhattalyp, kórsetiletin bolady.

Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń «Bo­la­shaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty jańa kózqarastarǵa negizdelgen baǵ­darlamalyq maqalasy osyndaı ulttyq jańǵyrýǵa jol salady. Jáne ol HHI ǵasyrdaǵy qazaq qoǵamynyń sanasyna jańa silkinis ákelgen qubylys bolyp tabylady.

Ýálıhan QALIJANOV,

M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory