Birinshi jartyjyldyq qorytyndysynda ilgerileý bar

О́tken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda IJО́ ósimi 6,5 paıyzdy qurady Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen ótken keshegi Úkimet otyrysynda birneshe mańyzdy máseleler qaraldy. Sonyń bastylarynyń biri elimizdiń ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń qorytyndysy boldy. Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Qaırat Ke­lim­betovtiń aıtýy boıynsha, atal­ǵan merzim ishinde ekonomıkadaǵy damýdyń oń úderisteri odan ári jalǵasqan. Osy merzim ishinde ónerkásip óndirisiniń kólemi 6 paıyzǵa ósse, óńdeý sektorynyń ósý qarqyny 8 paıyzdy quraǵan. Al ken óndirý salasyndaǵy damý kórsetkishi 5 paıyzdyq deńgeıde qalyptasty. Mine, osylardyń ne­gizinde aldyn ala jasalǵan bol­jam boıynsha ústimizdegi jyl­dyń birinshi toqsanyndaǵy ishki jalpy ónimniń ósim kólemi ótken jyl­dyń osy merzimimen salys­tyr­ǵanda 6,5 paıyzdy quraǵan. Osy rette Qaırat Kelimbetov ónerkásip óndirisiniń ósimine na­ryq konıýnktýrasyndaǵy jaǵym­dy baǵa qubylysymen qatar, ót­ken jyly eldiń ındýstrııalan­dyrý kartalary sheńberinde engizilgen ónerkásiptik qýattardyń ulǵaıýynyń da qolaıly yqpal jasaǵandyǵyn atap kórsetti. Birinshi toqsanda qurylys sektorynda qozǵalystyń oń sı­pa­ty baıqalǵan. Bul salanyń damý kórsetkishi ótken jyldyń birinshi toqsanynda 8,7 paıyzǵa tó­mendese, ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanynda 3,1 paıyzǵa ós­ken. Degenmen, turǵyn úıdi paı­dalanýǵa berý kólemi 6,3 paıyzǵa azaıa túsken. Muny qysqa merzimdi qubylys deýge bolady. О́ıt­keni Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstriniń málimdeýinshe, qurylys salasyna salynyp jat­qan ınvestısııalardyń kólemi 42 paı­yzǵa ósip otyr. Osy ınvestısııalar salanyń qarqynyna al­daǵy ýaqytta jaǵymdy áser etýi tıis. Syrtqy saýda aınalymy qań­tar, aqpan aılarynda 15,4 mıllıard AQSh dollaryn qurap, 32,4 paıyzǵa óse túsken. Sonyń ishinde taýarlar eksporty 11,6 mıllıard dollardy qurap, 36 paıyzǵa ulǵaıǵan. Eksport qurylymynda otyn-energetıkalyq taýarlardyń úlesi 76,2 paıyzdy, metal­lýr­gııa­lyq ónimder úlesi 12,8 paıyzdy quraǵan. Al ımport kólemi 3,8 mıllıard AQSh dollaryn qurap, 22,4 paıyzǵa ósken. Osy eksport-ımport opera­sııa­la­ryn júzege asyrýda Keden odaǵy qurylýynyń jaǵymdy áser ete bastaǵandyǵy baıqalady. Má­selen, ústimizdegi jylǵy alǵash­qy eki aıdyń ózinde elimizdiń Reseıge taýarlar eksporttaýy 56,1 paıyzǵa, Belarýsqa 2,6 ese artqan. Sondaı-aq Reseıden bizge ke­letin ımport kólemi de 33 paıyzǵa ulǵaıǵan. Osylardyń nátıje­sin­de Keden odaǵy elderimen ara­da­ǵy syrtqy saýda aınalymy 2,9 mıllıard AQSh dollaryna jetip, ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 41,5 paıyzǵa óse túsken. Qaırat Kelimbetov ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanynda ın­flıasııalyq úderisterdiń jedeldeı túskendigi baıqalǵandyǵyn atap kórsetti. Jyl basynan beri tutyný taýarlary men qyzmet­terdiń baǵasy 3,7 paıyzǵa kóte­ril­gen. Sonyń ishinde azyq-túlik taýarlary baǵasynyń ósimi 6 paıyzdy, aqyly qyzmetter ba­ǵa­sy 3,6 paıyzdy, azyq-túlik emes taýarlardyń baǵasy 0,9 paıyzdy quraǵan. Qarjy sektorynyń jaǵ­daıy­na kelsek, ekinshi deńgeıdegi bank­terdiń aktıvteri jyl basy­nan bastap 111,9 mıllıard teń­ge­ge nemese 0,9 paıyzǵa kóbeıgen. Sonyń ishinde aǵymdaǵy jylǵy alǵashqy eki aıdyń ishinde depo­zıtterdiń kólemi 11 paıyzǵa ósip, 7,5 trıllıon teńgeni qurapty. 2011 jyldyń alǵashqy úsh aıynda eldiń halyqaralyq rezervteri ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 31,4 paı­yzǵa ósip, 69 mıllıard dollarǵa jetken. Sonyń ishinde ulttyq qor­dyń aktıvteri shetel valıýta­syn­da 33,8 mıllıard AQSh dol­la­ryn qurap, 33,6 paıyzǵa ul­ǵaıǵan. Al ulttyq banktiń altyn-valıýta aktıvteri 29,6 paıyzǵa ósip, 35,2 mıllıard dollarǵa jet­ken. Sondaı-aq Qaırat Kelim­betovtiń aıtýynsha, 2011 jyldyń 22 sáýirindegi jańa málimetter boıynsha eldiń halyqaralyq rezervteri 71 mıllıard dollarǵa kó­terilipti. Munyń ózi Qazaq­stan­da kapıtaldaný, ıaǵnı kapıtaldyń qorlaný úderisi jedel júrip kele jatqandyǵyn kórsetetin bolsa kerek. Aǵymdaǵy jyldyń al­ǵash­qy eki aıynda halyqtyń naqty aqshalaı tabysy 10,4 paıyzǵa ósse, naqty jalaqy kólemi 7,8 paı­yzǵa kóterile túsken. Mine, ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanyndaǵy elimizdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýy­nyń jaǵdaıy osyndaı kórset­kish­termen negizdelip otyr. Mu­nyń ózi ústimizdegi jyldyń ekinshi toqsanynda ekonomıkada qa­lyp­tasyp otyrǵan oń ózgeris­terdi odan ári nyǵaıta túsýge múmkindikterdiń bar ekendigin bil­diredi. Osyǵan oraı aldaǵy mindetterge toqtalǵan Qaırat Kelimbetov ekinshi toqsanda ishki jalpy ónimniń ósim deńgeıin ót­ken jyldyń osy merzimimen sa­lystyrǵanda 7 paıyzǵa deıin jet­kizýdi mindetteıtindigin bildirdi. Sonyń ishinde taýarlar ón­dirisiniń ósim deńgeıin 5,3 paı­yz­ǵa, al qyzmetter kóleminiń ósimin 8,2 paıyzǵa ósirýdiń múmkindigi bar. Bul úshin eldiń ınves­tı­sııa­lyq jáne iskerlik belsendiligin arttyra túsý, osy úshin bank­ter­diń ekonomıkany kredıtteý belsendiligin qaıta qalpyna keltirý qajet. Atalǵan másele boıynsha kezekti baıandama jasaǵan elimizdiń Qarjy mınıstri Bolat Jámishev ústimizdegi jyldyń birinshi toq­sa­nynda memlekettik bıýdjetke 1 trıllıon 076,7 mıllıard teńge, Ulttyq qordan berilgen transfertterdi eseptemegende 926,7 mıllıard teńge túskendigin, al respýblıkalyq bıýdjetke 902,2 mıllıard teńge, Ulttyq qordan berilgen transfertterdi eseptemegende 752,2 mıllıard teńge túskendigin málimdedi. Sonyń ishinde respýblıkalyq bıýdjettiń kiristeri 885,5 mıllıard teńge, salyqtyq túsimder 664,9 mıllıard teńge qurap, boljamdy kór­set­kish 117,8 paıyzǵa oryn­dal­ǵan. Jospardan tys 100,3 mıllıard teńge túsken. Osy merzim aralyǵynda memlekettik bıýdjettiń shyǵystary 1 trıllıon 176,3 mıllıard teńgeni qurap, jospar 91,8 paıyzǵa oryn­dalǵan. Sonyń ishinde respýb­lı­ka­lyq bıýdjet shyǵystary 1 trıl­lıon 063,4 mıllıard teńgeni qurap, 94,3 paıyzǵa oryndalǵan. 64,4 mıllıard teńge ıgerilmegen. Atalǵan máseleni qorytyn­dylaı kele, Úkimet basshysy Kárim Másimov bıýdjet ákimshi­le­rine bólingen qarjylardyń ıgerilmeý máselesine erekshe mán berdi. Osyǵan oraı birinshi jar­ty­jyldyqtyń qorytyndysy boı­ynsha jyl sońyna qaraı bıýd­jettiń oryndalýy qalaı qalyp­ta­satyndyǵy shamamen belgili bolatyndyǵyn aıtty jáne tıisti mınıstrlikterge birinshi jarty­jyl­dyqtyń qorytyndysy boı­ynsha ıgerilmegen qarjylardy qaıta bólý jóninde naqty usy­nystar engizýdi tapsyrdy. «Qyr­kúıekte biz Parlamentke naq­ty­laǵan bıýdjetpen barýǵa kelisim suraımyz. Osy rette bıýdjettik tapsyrmalardy kim oryndamasa, odan aqshany qaıtadan keri qaı­taryp alatyn bolamyz. Ol qar­jy­lar qajetti jumystarǵa qaraı baǵyttalady. Aldymyzdaǵy 2012-2015 jyldardyń bıýdjettik sıklyna daıyndyq barysynda bıýdjettik tapsyrmalardy oryn­da­maǵan ákimshilerdiń jaǵdaıy qosymsha eskeriletin bolady», dedi Premer-Mınıstr. Suńǵat ÁLIPBAI.