Tektilikke tárbıeleıtin tujyrym

Maqalada: «Biz jań­ǵyrý jolynda baba­lar­dan mıras bolyp, qany­myzǵa siń­­gen, búgin­de tamy­ry­myz­da búl­kil­­dep jatqan izgi qasıetterdi qaı­ta túle­týimiz kerek», – delingen. 

Rasynda, jastaıynan din men dástúrimizdi, taǵylymdy tarıhymyzdy oqyp, sýsyndap ósken urpaq teris aǵymdar men jat mádenıettiń jeteginde ketpeıdi. Salt-dástúri men tarıhyna erekshe mán bergen eldiń tuǵyry bıik, irgesi berik bolmaq.

Neǵurlym tutastyqqa jetý úshin eldi aıshyqtap turǵan ulttyń tanymdyq, tárbıelik mańyzǵa baı ádet-ǵuryp, salt-dástúrleri qajet. Kez kelgen halyqty óziniń tóltýma rýhanı qundylyqtary men izgi qasıetteri ǵana biriktire alady. Elbasy maqalada osy ustanymdy aıqyn kórsetip berdi:

«...Jańǵyrǵan qoǵamnyń óziniń tamyry tarıhynyń tereńinen bastaý alatyn rýhanı kody bolady...Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – sol ulttyq kodyńdy saqtaı bilý».

Bul – tekten tek aıtyla salynǵan júrek qalaýy emes, búgingi órkenıetti, ozyq tehnologııaly, jahandyq yqpaldasýdan, kerek deseńiz, túrli qaýip-qaterden qorǵaný joly. Osy oraıda ultymyzdyń belgili ustazy Ahmet Baıtursynulynyń: «Qasyńnan da, dosyńnan da birdeı saqtan», – degen sózi oıǵa oralady. Saqtanýdyń basy – ózińe qatysty rýhanı qundylyǵyńdy túgendep, keıingige mura etip qaldyrý.

Ár halyq el bolyp ǵumyr keshýi úshin jastardyń sanasyna ulttyq qundylyqtaryn sińirip, rýhanı bolmysymen ómir súrýge baýlıdy. Elbasynyń osy maqalada kótergen taǵy bir mańyzdy, ózekti máselesi – týǵan jerge degen mahabbat.

Prezıdentimiz: «...Qazaq «Týǵan jerge týyńdy tik» dep beker aıtpaǵan. Patrıotızm kindik qanyń tamǵan jerińe, ósken aýylyńa, qalań men óńirińe, ıaǵnı týǵan jerińe degen súıispenshilikten bastalady. Sol sebepti, Týǵan jerge, onyń mádenıeti men salt-dástúrlerine aıryqsha ińkárlikpen atsalysý – shynaıy patrıotızmniń mańyzdy kórinisteriniń biri», – dep atap ótti.

Rasynda, óziniń týǵan jeriniń, týǵan ólkesiniń kórkeıýine úles qosa bilgen azamat búkil eldiń ıgiligi úshin qyzmet ete alady. Mine, patrıotızm degenimiz týǵan jerge degen súıispenshilikten bastalady.

Birde paıǵambarymyz Muhammedten (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bir kisi: «Ýa, Allanyń Elshisi, eń jaqsy adam kim?» – dep suraıdy. Sonda ol: «Eń jaqsy adam – qoǵamǵa, elge paıdasy tıgen pende», – dep jaýap bergen eken.

Demek, qoǵamǵa paıdaly bolǵanyń – jaqsy musylman bolǵanyń. Alla Elshisiniń taǵy bir hadısinde: «Otanyn kúzetken shekarashynyń kózi aqyrette kúımeıdi», – degen. Týǵan jerdi qorǵaý, týǵan elińe qyzmet etý bilim­niń kóptiginen emes, eldik sanaǵa, týǵan elińe degen mahab­batqa baılanysty eken. Alash arysy Álı­han Bó­keı­han: «Halyqqa qyzmet etý – bilimnen emes minez­­­den», dep beker aıtpasa kerek. Osynaý parasatty pikir Abaıda da bar: «Atanyń balasy bolma, adamnyń bala­sy bol». Bul – urpaqtan-urpaqqa almasyp otyrǵan «el­dik sana» jelisi. Elbasynyń maqalasynda aıtylǵan osy­naý asyl qundylyqtar sanamyzda jańǵyrtyp, jan-dúnıemizdi taǵy bir serpiltti. Sonymen qatar, «Týǵan jer» baǵdarlamasy elimizdegi jomart jandardyń óziniń týǵan eline shara­patyn tıgizip, qaıyrymdylyq is-sharalarǵa úlken úlesin tıgizýge yqpal etedi degen senimdemiz.

Kez kelgen qoǵam uzaq ýaqyt boıy jınaqtalǵan tájirı­beni kelesi urpaqqa izgi dástúrinsiz jetkize almaı­tynyn este saqtaǵanymyz abzal. «Jańǵyrý ataýly burynǵydaı tarıhı tájirıbe men ulttyq dástúrlerge shekeden qaramaýǵa tıis. Kerisinshe, zamana synynan súrinbeı ótken ozyq dástúrlerdi tabysty jańǵyrýdyń mańyzdy alǵysharttaryna aınaldyra bilý qajet. Eger jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhanı tamyrynan nár ala almasa, ol adasýǵa bastaıdy», – dep Elbasy kez kelgen qoǵamdyq, áleýmettik úderiske qazaqy salt-sanamen beıimdelý qajettiligin basa aıtqan.

Eger halyqtyń dástúri bolmasa qalaı damyp, qa­laı óristeıdi? О́tkenniń tálimdi tájirıbesin almaı, alǵa qadam basýǵa bola ma? Kez kelgen halyq sharı­ǵat­qa qaıshy kelmeıtin dástúrimen jańany jalǵap ba­ryp qadam jasaýy – onyń ómir súrýiniń alǵashqy bele­si. Osyn­daı rýhanı tutastyq joq jerde ulttyq dúnıe­tanym­dyq úzik paıda bolady. Urpaq sabaqtastyǵy degen halyq bolyp uıysyp ómir súrý múmkindigi, jeke­shildik emes, ujymdyq, eldik úrdis bolǵandyqtan ult­tyq qundylyqtarymyzdy dinimizben sabaqtastyra jańǵyrtýdyń mańyzy óte zor.

Din – qoǵamdyq qatynas pen kúlli adam jaratylysyn biriktirýge, tutastyrýǵa jiberilgen asyl ılláhı qundy­lyq. Adamzat balasy ımandylyqty óz tabıǵatyn, áýelgi ja­ratylysyn buzbaı, soǵan saı tanyp-bilip, sana-sezi­m­imen qabyldaǵanda ǵana haqıqatqa jetedi. Ár­bir jandy-jansyz jaratylysty óz ereksheligimen, qadir-qa­sıetimen jaratqan meıirimdi Alla Taǵala adam­zat ba­lasyn da túrli ulttar men ulystarǵa ból­gen. Jaratýshy Iemiz bul syrdy «Rým» súresiniń 22-aıa­tynda: «Kókter men jerdi jaratýy, tilderińniń, tús­te­riń­niń alýan túrli bolýy da – Onyń belgilerinen. Kúmán­siz, bularda bilgender úshin belgiler bar», – dep baıandaǵan.

Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda qozǵalǵan máseleler men qolǵa alynatyn bastamalar din qyzmetkerleriniń de jumys baǵytyn taǵy da bir naqtylap berdi. Bul jańa zamannyń ótkeline taban tirep turyp, ımandylyq qalyptastyrǵan burynǵy tamyrymyzdy tektilikpen bekemdep, júıeleý jolyndaǵy ózekti bastama deýge bolady. Bir sózben aıtqanda, Elbasy óz maqalasynda jastardy tektilikke tárbıeleýdiń joldaryn nusqap, tujyrymdy oı aıtty.

Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy 2013-2015 jyldar aralyǵyn «Din men dástúr sabaqtastyǵy» jyly dep jarııalap, osy merzim ishinde salt-dástúrimiz ben asyl dinimiz keńinen nasıhattaldy. 2016 – «Din jáne tarıh taǵylymy» jyly dep jarııalanyp, taǵylymǵa toly tarıhymyz týraly birneshe zertteý maqalalar jarııalanyp, kitaptar jaryq kórdi, konferensııalar men dóńgelek ústelder uıymdastyryldy. Maqsatymyz – jamaǵatty tarıhtan tálim alýǵa úıretý. Bul baǵyttaǵy ıgi jumystar bolashaqta da jalǵasyn tabady.

Erjan qajy MALǴAJYULY, 

Qazaqstan musyl­mandary dinı bas­qar­ma­synyń tór­aǵasy, Bas múftı