Kóz lınzasynyń qysqasha tarıhy
Alǵash ret 1508 jyly Leonardo da Vınchı kózi nashar kóretin adamdarǵa arnap sýǵa tolǵan shardyń syzbalaryn salǵan. 1637 jyly Rene Dekart bir jaǵynda úlkeıtkish áınek, bir jaǵynda adamnyń kózine arnalǵan tetigi bar optıkalyq zattyń syzbalaryn jasaǵan. Al 1888 jyly nemis fızıgi Adolf Gaston Evgenıı Fık optıkalyq kúshi dar birinshi shyny lınzany sýrettegen.
Degenmen, dárigerler tájirıbesine lınzany 1889 jyly Avgýst Mıýller esimdi oftalmolog engizdi. 1960 jylǵa deıin kontaktili lınzalar tek organıkalyq shynydan jasaldy. Olar qatty bolǵandyqtan, kózge aýa jibermedi jáne yńǵaısyz boldy. Al jumsaq lınzalar 1960 jyly paıda boldy. Ony Otto Vıhterle jasady.
Lınzanyń zııanyn aıtyp, kózildirik taǵýdy durys kóretinder de bar. Oǵan mamandar pikiriniń de ekijaqtylyǵy sebep bolsa kerek.
Zertteýler: kózdegi erozııa, qabyný jáne ınfeksııalar
Mysaly, Ogaıo shtaty mamandarynyń aıtýynsha, lınza taǵatyn árbir on úshinshi adamda kórý qabileti nasharlap, 50%-da kóz shynaınasynyń qabyǵy zaqymdanady. Zertteýge qatysqan 500 adam aptasyna 5 kún 8-9 saǵattan lınza taǵyp júrgen. Ǵalymdardyń aıtýynsha, olardyń 55,7% -ynyń kózinde erozııa paıda bolǵan. Al bir kúndik lınza taqqan jaǵdaıda bul kórsetkish 8%-dy quraǵan.
Alabama ýnıversıtetiniń mamandary da lınzanyń zııandyǵyn aıtyp, odan bas tartýǵa keńes berýde. Mamandardyń aıtýynsha, olardyń zertteýine qatysqan 80 adam 30 kún boıy lınza taqqan. Zertteý nátıjesi kórsetkendeı, lınza kózdiń bıologııalyq ózgerisine áser etken. Al ony bir aıdan artyq úzbeı qoldaný kózdiń qabynýyna ákeledi.
Ulybrıtanııa oftalmologtary sońǵy jyldary lınza taǵatyndardyń arasynda kóz ınfeksııalarynyń kóbeıgenin aıtady. Túrli bakterııa, mıkroaǵzalar kózge zııan keltirse de, brıtan mamandary kútim jaqsy bolsa, lınzadan qaýip joq deıdi.
Qazaqstandyq mamandar ne deıdi?
Qazaq Kóz aýrýlary ǵylymı zertteý ınstıtýty mamandarynyń aıtýynsha, lınza men kózildiriktiń esh aıyrmashylyǵy joq. Keıbir jaǵdaıda tipti, lınzanyń artyqshylyqtary da bar. Ásirese, astıgmatızm kezinde kózildiriktiń eki jaǵy eki túrli bolǵany kózge aýyr tıedi. Olardyń aıtýynsha, keıbir jaǵdaıda lınza taqqanda kórý múmkindigi de kózildirikke qaraǵanda jaqsy bolady.
Árıne, lınzalardyń barlyǵy kózge aýanyń barýyn tejeıdi. Sondyqtan, belgili bir ýaqytqa kózdi demaldyrý kerek.
«Lınzanyń ereksheligi – onyń kútimi kóp. Sonymen qatar lınzany durys tańdasa, esh zııany joq. Iаǵnı, bir kúndik nemese bir aılyq lınza bolsa, ony ýaqytynan artyq paıdalanýǵa bolmaıdy. Sonymen qatar lınzany mindetti túrde óziniń arnaıy suıyqtyǵynda saqtap, sonymen tazalaý kerek», deıdi atalǵan ınstıtýttyń bólim basshysy, joǵary sanatty dáriger Lıýbov Mýraveva.
Onyń aıtýynsha, lınzamen uıyqtaýǵa bolmaıdy. Áıel adamdar lınzany boıanbas buryn taǵý kerek. Ári sýǵa túskende lınzany sheshken jón.
Degenmen, osy erejelerdiń barlyǵyn saqtaı otyryp lınzany kútip ustaǵanmen, ınfeksııa paıda bolýy múmkin. Keıbir jaǵdaıda ol ınfeksııalar Acanthamoeba degen aýrýǵa ushyratyp, kórý qabiletin nasharlatady nemese múldem kórmeı qalý qaýpi bar. Mamandardyń aıtýynsha, bul ınfeksııanyń týýyna qoldy sabyndap jýǵan soń, durys keptirmeý de sebep bola alady eken.
Qazaq Kóz aýrýlary ǵylymı zertteý ınstıtýty oftalmologtary da lınzaǵa múldem sý tımeýi kerektigin aıtty. Alaıda, bir qyzyǵy, biz kontaktili lınzalardyń birneshe túriniń nusqaýlyǵyn qarap, olardy sýǵa tıgizýge bolmaıtyny týraly eskertý taba almadyq.
Gúlnur Qýanyshbekqyzy,
«Egemen Qazaqstan»
