El syılaǵan er
Halel Muqataıuly kindik qany tamǵan Qarqaraly aýdanyna ákim bolyp 2011 jyly kelipti. Týmysynan sózdiń emes, istiń adamy bolǵandyqtan, qyzmetine taǵaıyndalǵan kúnnen bastap, jer-jerdi aralap, halyqtyń muń-muqtajymen tanysyp, birden naqty qadamdar jasaýǵa kóshti. Toqtar Áýbákirov aǵamyz salyp bergen Jarly aýylyndaǵy mektepti kúrdeli jóndeýden ótkizýge bıyl 10 mıllıon teńge bóldirip, aýyl jurtyn bir qýantyp tastady. Aýyl mańaıyńdaǵy sý shaıyp ketken bógetterdi jóndeýge aýdannan tehnıka jiberip, tasqyn zardabynan qulap qalǵan 13 úıdi qaıta turǵyzýǵa qolushyn berdi. Byltyrǵy jyly aýdan bıýdjetinen mol qarjy bóldirip aýyl kósheleriniń ishki joldaryn aǵymdaǵy jóndeýden ótkizdi. Oı-shuńqyry kóbeıip, qarapaıym halyqtyń qalaǵa baryp turýyna qıyndyq týǵyzyp kelgen Jambyl aýylymen aradaǵy tas jolǵa jóndeý júrgizildi.
Qarqaraly sııaqty tabıǵaty kóz tartar ólkege týrısterdi tartý úshin de jyl saıyn buryn-sońdy atqarylmaǵan jumystar júrgizilýde. Demalys aımaqtary kórkeıtilip, qala qonaqtaryna kóz qýanyshyn syılaýda.
Munyń bári Halel Muqataıuly atqaryp otyrǵan aýqymdy sharalardyń bir parasy ǵana. «Erim deıtin el bolmasa, elim deıtin er bolmas demekshi», týǵan ólkemizdi basqaryp otyrǵan azamattyń ıgi isterin elep-eskerý bizdiń mindet.
Rahat ERMEKULY
Qaraǵandy oblysy,
Qarqaraly aýdany,
Toqtar aýyly
«Ásem» «hıttiń» qurbanyna aınaldy
Tilge, sózge baı qazaq bola tura sózimizdiń sońyna áıteýir bir nárseni jamap, jasqamasaq júre almaıtyn boldyq. Sonyń saldarynan sheteldiń nebir termınderi qazaqtyń kórkem sózderin basyp ozdy. Telearnalarymyzdaǵy sheteldik tirkemeler kóbeıip ketti. Mysaly, «mańdaıaldy», «ozyq úlgidegi» jáne «aıtýly» degen sózderimizdi belinen bir syzyp, ornyna «brend» degendi shegelep qoıdyq. Bul sózdi endigi qoldanystan shyǵarý qıyn-aý. Sebebi, úlkeni de, kishisi de, telearnalar da, baspasóz betteri de osylaı saıraýda.
«Qulaqtan kirip boıdy alar, ásem án men tátti kúı» degen ataly sóz bar. Osyndaǵy «ásem án», «tátti kúı» degen sózden artyq qandaı áserli sóz bolýǵa tıis. Eger aıtylar án ásem bolmasa, tartylar kúıińiz sonshalyqty bir tátti shyqpasa, sizdiń qulaqtan kirip, boıyńyzdy balqytýy múmkin emes. Biraq qazir osy «ásem» degen sózimizdi «hıt» degen sóz jyǵyp tastaǵandaı. Telearnalar men baspasózderdiń osy bir túrpideı tıetin súreńsiz sózdi jıi qoldanýy da ókinishti.
О́rkenıettilik jaqsy, biraq oǵan óz tilimizdi qurban etip barmaýymyz kerek shyǵar. Kerisinshe, sol órkenıettilikke óz tilimizge degen janashyrlyq tanytý arqyly, salt-dástúrlerimizdi jan-jaqty, mádenıetti túrde damyta otyryp jetkenimiz durys qoı. Maǵynasyz jarnamalardy tilimizge japsyra bergendi toqtatpasaq, tilimiz shubarlanyp, nebir asyl sózderimizdi joǵaltyp alýymyz ábden múmkin.
Serikbaı TURJAN,
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi
Ońtústik Qazaqstan oblysy
«Ájeler mektebi» ashyldy
Qyzylordada qasıetti Mekkede qajylyq paryzyn ótep kelgen ájelerdiń mektebi ashylatyndyǵy týraly «Aqmeshit-Syrdarııa» ortalyq meshitinde ótken shara barysynda belgili boldy.
Qajy apalarymyzben bas qosqan qala meshitteriniń ustazdary, qyz-kelinshekter qyz balalar tárbıesi úshin mańyzdy taqyryptardy qozǵap, aqyl-keńester tyńdaldy. Ájeler tarapynan da salt-dástúrge saı ónegeli ósıetter aıtyldy. Aıta keteıik, búginde «Aqmeshit-Syrdarııa» ortalyq meshiti janyndaǵy jalpy jáne jastar isi bólimi, Qyzylorda oblysy boıynsha áıelder-qyzdar sektory jastarǵa, qyz-kelinshekterge tálim-tárbıe berý baǵytyndaǵy óz jumystaryn qarqyndy júrgizip keledi. Aldaǵy ýaqytta sektor bastamasymen «Ájeler mektebi» jumysyn kúsheıtip, qyz balalar tárbıesi úshin birqatar mańyzdy sharalar qolǵa alynbaq. Bolashaq ana atanatyn názik jandylar úshin bul sharalardyń óz nátıjesin bereri sózsiz.
Elýbaı ÁÝEZOV
Qyzylorda
Cábılerdiń sóıleý qabiletin damytady
Taraz memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynda «О́zin-ózi taný» men «Balalardyń tilin damytýda korreksııalyq qoldaý kórsetý» ortalyqtary ashyldy. Ortalyqta sóıleý qabiletiniń kemistigi bar jetkinshekter oqyp, tárbıelenbek. Munda defektolog mamandar sábılerge jan-jaqty pedagogıkalyq, fızıologııalyq jáne psıhologııalyq zertteýler jasap, kemistikti túzeý baǵytynda jumys atqarady.
Sondaı-aq, pedagogıkalyq oqý ornynyń 3-4 kýrs stýdentteri ustaz-logoped retinde tájirıbe júrgize alady. Ortalyq 4-8 jas aralyǵyndaǵy 50 shaqty tárbıelenýshini qabyldaýǵa qaýqarly. Bilikti mamandar arnaıy pedagogıkalyq avtorlyq baǵdarlamalar arqyly zamanaýı ádis-tásildermen jumys istemek. Al «О́zin ózi taný» ortalyǵynda birneshe shet tilderin úırenýge bolady. Shyǵarmashylyqty ushtaý úıirmeleri de bar. Atap aıtqanda, jetkinshekter teatrlandyrylǵan qoıylymdarǵa qatysyp, músin jasaý, kesteleý ónerine mashyqtanady. Dáristerdi pedagogıkalyq oqý ornynyń ustazdary júrgizedi.
Jandar ASAN,
Taraz memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń
aqparattyq-ımıdjdik qyzmetiniń jetekshisi
Taraz
Tárbıe tal besikten bastalady
Qazaqy tárbıeniń qaımaǵy úsh aýyz sózde: uıat bolady, saýap bolady, obal bolady. Bizdi ósirgen ata-ana da kezinde osy qaǵıdamen tárbıelengen. Balanyń alǵash qadam basqanynda tusaýyn úsh túrli zatpen: kók shóppen – tabıǵattaı taza bolsyn, urpaǵy kókteı ósip-ónsin, toq ishekpen – berekeli bolsyn, ala jippen – ózgeniń zatyna qol júgirtpesin, adal bolsyn, ardan attamasyn dep kesken. Osy saltymyzdyń ózi balanyń bolashaq ómirine ata-ananyń qandaı tilekshi ekendigin kórsetip tur emes pe?
Sózdiń qadirin qadym zamannan bilgen ultymyz tárbıeni – tal besikten deıdi. Ony maqaly men máteline, salty men dástúrine negizdep otyrǵan. Bala sanasyna saltty erte sińirmese, buǵanasy qatqan shaqta ol boıyna darymaıdy. Sondyqtan quıǵan aqylyń da qutaımaı jatady. Balamyz zaman kóshinen qalmasyn deımiz, biraq bul dástúrdi attap ketý degen sóz emes. Mysaly, ózbek otbasyna syrttaı úńilseń, áke-sheshe aldynda qol qýsyryp qyzmet etip júgirip júrgen ul-qyzyn kóresiz. Olarda ata-anasyn qarttar úıine ótkizý, jetimin qańǵyrtý óte sırek. Munyń bári otbasynda ulttyq tárbıeni qatań ustanǵannyń arqasy. Men de áke-sheshemniń kóziniń úmit etken bir nurymyn, bolashaqta bir úıdiń kelini atanamyn, ana bolamyn. Sol sebepti tárbıe máselesin aınalyp ótkim kelmeıdi. Bul maqalam ózim qatarlastarǵa oı salar degen úmitpen jazylyp otyr.
Janerke HALIÝLLINA,
11-synyp oqýshysy
ATYRAÝ
