О́tken senbi, jeksenbi kúnderi Almatyda Qazaq eli Dzıýdo federasııasynyń Qurmetti prezıdenti Beket Mahmutov júldesi úshin jastar arasynda dzıýdodan halyqaralyq týrnır ótti dúrildep. Sol týrnırdiń saltanatty ashylý sátinde Olımpıada chempıony Ermahan Ybyraıymov Beket aǵany altyn medalmen marapattady. Bul – 1996 jylǵy Atlanta olımpıadasy altyn medaliniń kóshirmesi. Olımpıada komıtetiniń medali de tabys etildi.
Dzıýdo týrnırinde qaptaǵan boksshylar... Ekiniń biri, egeýdiń synyǵy emes, Olımpıada chempıondary bastaǵan myqtylar. Olımpıada chempıondary Ermahan Ybyraıymov, Baqtııar Artaev, KSRO jeńimpazy Kárimjan Abdrahmanov, álem chempıony Galıb Jafarov, el boksy dáýrendegen kezde bas bapker bolǵan Tursynǵalı Edilov. Altyn balyq úıirindeı bulardyń dzıýdo týrnırinde nege júrgenderin kópshilik júrekterimen sezedi, keıbireýler ańtarylyp qalǵan.
Toqsanynshy jyldardyń qıyn kúnderinde sportshylardyń jaǵdaılary da máz emes edi. Shetelde ótetin jarystar, eldegi oqý-jattyǵý jıyndary qomaqty qarjyny qajet etti. Sol aýyr kezeńde Beket Mahmutov Qazaq eli boks federasııasynyń tizginin qolyna aldy. Sol 1993 jyldan bastap bokstyń dáýirleý, dáýrendeý kezeńi bastaldy. Beket aǵa qarjysyn da, bar qajyr-qaıratyn da aıamaı, túren saldy. Qazaq boksynyń tynysy ashyldy, boksshylar dúr etip silkinip shyǵa keldi. Mahmutov 1996-2006 jyldary AIBA-nyń 1-vıse-prezıdenti bolyp saılandy. Sol bıik laýazymda júrip qazaq boksshylaryn álemdik dodalarda qaqpaılaýdan, qııanattan qorǵady. Asa bedeldi uıymnyń basshylyǵynda júrgende qazaq boksshylary býyrqanyp, burqanyp shyńǵa umtyldy. Álemniń eń bedeldi dodasy Olımpıadadan altyn, kúmis, qola medaldarmen orala bastady. Bul jerde Beket Mahmutovtyń orasan zor eńbegi bar. Qandaı talant bolmasyn, baby kelmese, kúnderdiń kúninde baǵy da taıady. Myna jerde ataqty boksshylardyń júrýiniń syry da osynda. Beket aǵaǵa degen sheksiz alǵystaryn, rızashylyqtaryn bildirýde.
«Halyq arena» saraıynyń tórinde tóselgen úsh tatamı ústi jalyn sharpıdy. Ázirbaıjan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Grýzııa, Moldova jáne Qazaq eliniń balýandary jaýyryndarynan bý atqylap, silkilesip jatyr. Týrnırdiń tuńǵysh ret ótkizilip jatqanyna qaramastan, balýandar sany óte kóp. Mejelegen 400 balýan ornyna 530 tatamı sheberleri bilek túre jetipti. Tek 60 kılo salmaqtyń ózinde 60, al 66 kıloda 67 balýan. Osydan-aq týrnırge degen yqylasty baǵamdaı berińiz. Jankúıer qarasy da mol.
Ult sportynyń janashyry Beket Mahmutov 2009 jyly Qazaq eli dzıýdo federasııasynyń prezıdenti bolyp saılandy. О́te isker, qoly ashyq basshy dzıýdony da dúrildetip kótere bastady. Balýandar álemdik dodalarda buzyp-jaryp shyǵa keldi. Keıin bul isker de, oıly basshynyń bedelin qurlyqtaǵylar moıynap, Azııa Dzıýdo odaǵynyń vıse-prezıdenti laýazymyna saılady. Ashat Jıtkeev, Ashat Shaharov, Maksım Rakov, Ǵalymjan Muqanov, Eldos Smetovterdiń Olımpıada, álem chempıonattarynda Qazaq eliniń qasıetti týyn jelbiretken jyldar – federasııany Beket Mahmutov basqarǵan altyn kezeń. Tek 2009-2012 jyldary jastar arasynan jarq etip Azııanyń 10 chempıony shyqty. Býlyǵyp júrgen jas tolqyn burq etip janartaýdaı atyldy. Janartaýǵa dúmpý bergen – osy Beket aǵa. Sondyqtan da bul aqsaqalǵa degen sportshylar qurmeti erekshe. Ásirese dzıýdo men boksta.
Osy jyly naýryz aıynda Oral qalasynda jastar arasynda bokstan Beket Mahmutov júldesi úshin halyqaralyq týrnır ótkizdi shapaǵatyn kórgen shákirtteri. Endi Almatyda ótti halyqaralyq dzıýdo týrnıri aq júrek aqsaqal qurmetine. Bul – sonaý qıyn kezeńde shapaǵatyn, qamqorlyǵyn kórgen shákirtteriniń alǵysy. Jaqsylyq umytylmasa eken degen saýapty is. Bul týrnırdiń ótýine uıytqy bolǵan – Olımpıadanyń kúmis júldegeri (Beıjiń, 2008 j.), álem chempıonatynyń qola medal ıegeri (Mıýnhen, 2001 j.) Ashat Jıtkeev bastaǵan dzıýdo mamandary.
– Qazirgi jastar bilsin, Beket Mahmutov aǵamyzdyń qandaı aq júrek, ult sportynyń janashyry bolǵanyn, – dedi Qazaq dzıýdo federasııasynyń damý jónindegi dırektory Ashat Jıtkeev. – Beket aǵanyń júregi de qoly da ashyq jan. Quramadaǵy ár balýannyń atyn biletin. Únemi namystaryn qaırap, qamshylap otyratyn. Jeńimpazdar men júldegerlerdi qarjylaı qomaqty syıaqy berip, qanattandyryp otyrdy. Sportshylardyń taryqpaýyna basa kóńil bóldi. Jarystarǵa elden buryn kelip, eldiń sońynan qaıtatyn. Biz de sol kisiniń iskerlik tájirıbesinen úlgi aldyq. Jaqsylyqty umytýǵa bolmaıdy. Shirkin, osyndaı adamdar kóbirek bolsa eken elimizde.
Týrnırge arnaıy kelgen Azııa Dzıýdo odaǵynyń bas hatshysy Mýkesh Kýmar men Azııa odaǵynyń sport dırektory Che Kýong Hon jarystyń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyn, tabysty ótkenin yqylaspen aıtty. Bul – Qazaq elindegi dzıýdo kúresiniń damý qarqynyna bergen baǵa.
Ázerbaıjan dzıýdo kúresi jaqsy damyǵan el. Elnýr Mamedlı, Nazım Gýsenov sııaqty Olmpıada chempıondary, Elhom Mamedovtaı álem chempıony shyqqan topyraq. Olımpıada jáne álem birinshiliginiń júldegerleri de jetkilikti.
– Mamyr aıynda Ázerbaıjanda «Islam oıyndary» ótedi, el qazir úlken daıyndyq ústinde, – dedi komandany alyp kelgen jasóspirimder quramasynyń aǵa bapkeri Adıl Sadykov. – Sonyń baǵdarlamasynda dzıýdo da bar. Quramanyń bas balýandary Sankt-Peterbýrgtegi Gran-prı jarysyna ketti. Keıbireýleri shetelde oqý-jattyǵý jıynynda. Bul týrnırge 3 balýan ákelgem. Úsh-úsh beldesý ótkizdi, shamalarynyń jetkeni sol. Týrnırdiń uıymdastyrý deńgeıi óte joǵary, tóreshiler de qııanat jasamady. Kúni keshe ǵana eresekter arasynda Eýropa chempıonaty ótti Polshada. Eki altyn, úsh qola medal jeńip aldyq. Osynyń ózi Ázerbaıjan dzıýdosynyń deńgeıin kórsetip tur. Taǵy bir aıta ketetin nárse, biz shetelden bapker de, sportshy da shaqyrmaımyz. Qaıtemiz, shetel mamanyn asyrap, bilikti bapkerler men óz Olımpıada chempıondary ózimizde de bar.
Kórshi О́zbekstan dzıýdosy da jaqsy kóterilip keledi. Bul elde Olımpıada chempıony bolmaǵanymen, Armen Bagdasarov, Abdýllo Tangrıev, Rıshod Sobırov, Dıorbek Ýrozbaev sııaqty Olımpıada júldegerleri bar. Osy elden qalyń qol bolyp 44 balýan jetti. Týrnırdiń birinshi kúni 1 altyn, 1 qola medalǵa ıe boldy. 1996 jyly Atlanta olımpıadasynda kúmis medal jeńip alǵan Armen Bagdasarovtyń uly Artem Bagdasarov fınalda bizdiń Qaısar Shamshadınovtan jeńildi.
Qazaq eliniń qyzdar quramasy segiz salmaqta da altyn tuǵyrdy menshiktep aldy. Olar: Adııa Saıyn (44 kg), Aqmaral Naýatbek (48 kg), Dıana Aıpova (52 kg), Aıda Karchaeva (57 kg), Gúlderaıym Álmaǵanbet (63 kg), Perızat Qadirbekova (70 kg), Ámına Rasýl (78 kg), Nurǵanym Turshabek (+78kg). Jigitter quramasy jeti salmaqta altyn tuǵyrǵa kóterildi. Olar: Dámir Bolatbekov( 55 g), Marat Janqoja (66 kg), Barys Qýan (73 kg), Madııar Sembaev (81 kg), Almas Jumaǵalı (90 kg), Qaısar Shamshıdınov (100 kg), Sanjar Jabborov (+100 kg). Tek 60 kılodaǵy ózbekstandyq Kemran Nýrılaev qana yryq bermeı, altyn júldeni julyp áketti. О́zbek qyzy Nodıra Iýldasheva (78 kg) men qyrǵyz Krıstına Nejnıkova (+78kg) qola medalǵa qol jetkizdi. Erler arasynda qyrǵyzstandyq Asman Akylbekuly (60 kg), grýzııalyq Gıorgı Bazandarashvılı (66 kg) jáne ózbekstandyq Adhamjon Ahmedov (90 kg) pen Sındor Nýrýlloev (66 kg) qola medalǵa ıe boldy. Ázirbaıjan, Moldova elderiniń dzıýdoshylary eńseleri túsip, elge qaıtty. Qazaq eliniń qorjyny ýys-ýys medal.
Zeınel JEKEIULY,
jýrnalıst
ALMATY
