Fransııa saılaý ýchaskeleri ortalyǵynyń málimetinshe, sentrıst Emmanýel Makron – 23,7%, ásireońshyl Marın Le Pen 21,7% daýys jınaǵan.
Birinshi kezeń qorytyndysy boıynsha kósh bastaǵan Emmanýel Makron ekonomıka mınıstri bolarynyń aldynda ekonomıkalyq bloktaǵy túrli vedomstvolarda laýazymdy qyzmetter atqaryp, Rotschild ınvestısııalyq bankinde jumys istegen.
Makrondiki orta jol
Sarapshylardyń pikirinshe, prezıdenttikke saılanýǵa Makronnyń múmkindigi mol. Onyń saıası arenadaǵy bedeli fransýz jurtynyń saıası turaqtylyǵyna kepildik bermek. Sondyqtan da, qazir eldegi saıası elıta Makrondy qoldap otyr. Onyń bir dáleli, 11 úmitker arasynan 19% daýys jınap, ekinshi kezeńge ótpeı qalǵan «Respýblıkashylar» partııasy atynan úmitker Fransýa Fııon jeńilgenin málimdep, qoldaýshylaryn Makronǵa daýys berýge shaqyrǵan edi.
Keshe Frans-press agenttigine bergen suhbatynda Makron jeńiske jeter bolsa, eldegi saıası ómirdi ózgertetinin málimdedi. Saılaýaldy naýqan kezindegi bir sózinde «bizdiń qazirgi saıası júıemizdiń bostyǵyn men ishten kórdim jáne ony túzetýge kúsh salamyn», degen Makron halyqty demokratııalyq revolıýsııaǵa shaqyrdy.
О́z baǵdarlamasynda Makron solshyldar men ońshyldardyń ustanymyn utymdy paıdalanady degendi aıtady sarapshylar. Zeınetaqy men jalaqy júıesin qazirgi zaman talabyna beıimdeý, kásipkerlikti qoldaý men polısııanyń kadrlyq quramyn kúsheıtý – onyń basty jospary. Alaıda keı sarapshylar ony fransýz jurtynyń kún tártibindegi problemalaryna naqty sheshimi joq dep synaıdy.
Jalpy, sentrıst Makrondy saıasattanýshylar halyqtyń talabyna qaraı ıkemdele alatyn saıasatker retinde sıpattaıdy. Mysal retinde onyń ońshyldar men solshyldardyń ekeýiniń de halyq kóńilinen shyqqan bastamalaryn óz baǵdarlamasyna engize alǵanyn aıtady.
«Madam Frexit»
Makronnan 2% az daýys jınaǵan «Ulttyq maıdan» partııasynyń jetekshisi ásireońshyl Marın Le Penge keler bolsaq, onyń halyqaralyq arenadaǵy tájirıbesi, sonyń ishinde birneshe jyl Fransııa atynan Eýroparlamentte depýtat bolýy halyqaralyq arenadaǵy bedelin kótere túskendeı. Ekinshiden, Eýropa buqaralyq aqparat quraldarynyń málimetinshe, fransýz bıznesi Le Penniń jaǵynda kórinedi. Máskeý saparynda Le Penniń ózi Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınge fransýz kásipkerleriniń Eýropa men Reseı arasyndaǵy sanksııanyń joıylyp, arada iskerlik baılanystyń qaıta jandanýyna múddeli ekenin jetkizýi saıasattan góri ekonomıkany joǵary qoıatynyn kórsetken edi.
Fransııanyń Eýroodaqpen birge damıtynyna senetin Makronmen salystyrǵanda, Le Penniń ıntegrasııalyq saıasaty qazirgi júıege qarsy keledi. Madam Frexit (Fransııanyń EO-dan shyǵýy) atymen tanylǵan Le Pen eldi NATO men EO-dan birjola bólip alǵysy bar. Jalpy, saıası baǵyty boıynsha qazirgi bılikpen múlde kelispeıtin Le Pen Fransýa Ollandtyń prezıdenttigi kezinde el úkimeti ońbaı qatelesti dep málimdegeni belgili.
Ekonomıkada Le Pen fransýz óndirýshilerine qolaıly jaǵdaı jasaý úshin el úkimetiniń proteksıonıstik (otandyq bıznesti qorǵaý) saıasatyn engizýdi kókseıdi. Aıta keteıik, Tramptyń Aq úı basshylyǵyna kelgen alǵashqy kúnnen bastap jasaǵany AQSh ekonomıkasyn proteksıonıstik baǵytqa burǵany qazirgi tańda ınvestorlardyń synyna ushyrap jatqany belgili.
Tramp sekildi Le Pen de ımporttyń baj salyǵyn kóbeıtpek. Al salyqtan túsken qarajatty eń tómengi jalaqy shegin kóterýge jáne aıyna 1500 eýrodan az tabys tabatyn fransýzdarǵa aıyna qosymsha 200 eýro bólýge jumsamaq. Sonymen qatar, tabys salyǵyn 10 paıyzǵa azaıtyp, zeınetaqy jasyn 62-den 60-qa túsirmekshi.
Byltyr jyl sońynda Tramptyń jeńetinin boljaǵan sarapshylar toby qazirgi tańda Fransııadaǵy naýqanda Le Penniń ozyp shyǵatynyna bás tigip otyr.
EO-Reseı qatynasyn osy saılaý aıqyndamaq
Saılaýaldy naýqan barysynda Makron shtabynyń ókilderi reseılik buqaralyq aqparat quraldarynyń ishki saıasatqa aralasyp, Marın Le Pen múddesi úshin jumys istegenin málimdeýmen boldy. Le Pen óz kezeginde Reseımen aradaǵy qatynasty retke keltirý kerektigin aıtyp, sanksııany múlde alyp tastaýdy usynǵan. Al Makronnyń bul turǵyda ustanymy bólek. Ol 2016 jyly ekonomıka mınıstri bolyp turǵan kezinde-aq Mınsk kelisimi oryndalmaıynsha, Reseıge qarsy sanksııany alyp tastaý týraly áńgime qozǵaýdyń orynsyz ekenin málimdegen edi. Deıturǵanmen, Fransııa úkimetiniń de, bıznes ókilderiniń de sanksııanyń alynýyna múddeli ekenin aıtqan bolatyn. Degenmen, ýaqyt óte kele Máskeý men Makron arasy sýyp, prezıdenttik saılaý naýqany kezinde ózara aıyptaýǵa deıin bardy.
7 mamyrǵa deıin qos úmitkerdiń bul turǵydaǵy ustanymdary áli de aıqyndala túspek. Eýroodaq elderi ishinde syrtqy saıasatta Fran-
sııanyń ózindik orny bar desek, osy saılaýdan keıin kimniń prezıdent bolǵanyna qarap, Eýroodaq pen Reseı qatynasynyń aldaǵy birneshe jylda qandaı baǵytta órbıtinin joramaldaı berýge bolatyndaı.
Baýyrjan Muqanov,
«Egemen Qazaqstan»
