– Osydan dál 100 jyl buryn, túski saǵat 12-de, dál osy jerde Oral oblysynyń túkpir-túkpirinen kelgen qazaqtar bas qosyp, sol kezdegi eń ózekti másele – qazaq avtonomııasyn qurý máselesin aqyldasqan edi. Sıez tóraǵasy Jahansha Dosmuhameduly bolsa, orynbasary bolyp Ǵubaıdolla Álibekov pen Alpysbaı Qalmenov saılandy. Sıezde eń aldymen memlekettik basqarý júıesi týraly másele talqylanyp, Jahansha Dosmuhamedov: «Bizdiń maqsatymyz – el bıleýdi halyqtyń óz qolyna berý, qazaq halqy avtonomııaǵa ıe bolyp, aldaǵy ýaqytta taǵdyryn óz qolyna alady. Qalyń qazaqty aıaýsyz qanaǵan patsha ornynan tústi. Endigi jerde qazaqty eldiń turmysyn, tilin biletin, minez-qulqyn, ádet-ǵurpyn biletinder ǵana basqarady. Osyǵan baılanysty qalaı bolǵanda da biz Reseıden avtonomııa alýǵa tıistimiz», – dep sóılegen eken, – dedi belgili alashtanýshy Dámetken Súleımenova.
Iá, bir ǵasyr buryn ótken bul jıynnyń tarıhı mańyzy jóninde belgili alashtanýshy ǵalym Keńes Nurpeıisov te óte jyly pikir bildirgen eken. Sıezde 23 másele qaralǵan, qazaqtyń bolashaq taǵdyryna qatysty jáıtterdiń eshbiri syrt qalmaǵan. Osy sıezde 100 baptan turatyn «Oral oblysynyń dalalyq bóligin basqarýdyń ýaqytsha erejesi» qabyldanǵan. Dámetken Dosmuqanqyzynyń pikirinshe, 1918-1919 jyldary qyzmet etken Oıyl ýáláıaty úkimetin qurýǵa Jahanshalar sol kezdiń ózinde daıyn bolǵan. Oblysta kelimsekter ıelenip ketken qazaq jerlerin keri qaıtarý, Jaıyq ózeniniń oń jaǵalaýyna erkin ótý, din máselesi – Orynbor muhtarııatyna qosylý, erikti mılısııa jasaqtaryn qurý, oblys aýmaǵynda oqý-aǵartý máselesin qolǵa alý, oqýshy qazaq balalaryna kóterińki shákirtaqy taǵaıyndaý máselesi, salyq jınaý t.b. kóptegen túıindi taqyryptar osy sıezde keńinen talqylanǵan eken.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń: «HH ǵasyrdyń alǵashqy shıregindegi Qazaqstannyń qoǵamdyq-saıası ómirindegi «Alash» partııasynyń alatyn orny men qyzmetin zertteý – Otandyq tarıhymyzdyń eń ózekti máseleleriniń biri. О́ıtkeni kezinde «Alash» partııasynyń jetekshileri usynǵan qaǵıdalary kúni búginge deıin óz mańyzyn saqtap otyr» degen sózimen bastalǵan teatrlandyrylǵan kórinis óte mazmundy boldy. Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry ádebıet bóliminiń meńgerýshisi Nurlan Sádirdiń ssenarııi boıynsha qoıylǵan kóriniske Alash arystary Álıhan Bókeıhan, Ahmet Baıtursynuly, Jahansha men Halel Dosmuhamedovter belortasynda júrgen tarıhı oqıǵalar ózek bolǵan.
– Qoıylymdaǵy barlyq róldi Mahambet О́temisuly atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń stýdentteri oınap shyqty, – deıdi osy oqý ornynyń Mádenıet jáne óner fakýltetiniń oqytýshysy Sáýle Súndetqalıeva.
Qoıylymnyń shynaıylyǵy sonshalyq, aqyn Aqushtap Baqtygereeva muny Oral qalasyndaǵy barlyq joǵary oqý oryndary sahnalarynda qaıtalap kórsetýdi usyndy. О́lketanýshy Jaısań Aqbaı Oral qazaqtarynyń birinshi sıezi ótken orynǵa eskertkish belgi ornatý týraly aıtty. Tarıhshy Jańabek Jaqsyǵalıev «Alash arystary men jastar» taqyrybynda qyzyqty baıandama jasady.
Jıyn sońynda jastardyń:
Alash týy astynda,
Kún sóngenshe sónbeımiz.
Endi alashty eshkimniń,
Qorlyǵyna bermeımiz!
О́ler jerden kettik biz,
Bul zamanǵa jettik biz!
Jasaıdy Alash, ólmeımiz!
Jasasyn, Alash, jasasyn! – degen asqaq úni Jaıyq boıyn jańǵyrtyp ketti.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
ORAL
Sýretterdi túsirgen
Aıbatyr NURASh
