28 Sáýir, 2017

Dárige baılanǵan ǵumyr

109 retkórsetildi

«Qazir elimizdegi donor jetis­peý­shiligi óte ótkir másele. Búginde al­mas­tyrylǵan organnyń 90 paıyzy ti­ri donorlardan alynady. Eger bu­laı kete berse, endi bir 20 jylda bir búı­rekti ult ataný qaýpi barlyǵyn ja­syrýǵa bolmaıdy. Odan shyǵýdyń jo­ly qandaı?

Ol – máıitten alynǵan organdardy salý. Bul jerde halyqtyń, ásirese, onyń ishinde qazaqtardyń ony berýge degen yntasynyń azdyǵynan qanshama pasıent kútken kúnine jete almaı, saǵaǵynan erte úzilgen gúldeı, organ jetimsizdiginen erte solyp jatyr. Kútý paraǵyna qansha saryla qaraǵanmen, donor joq. Máselen, Eýropada almas-

tyrylatyn organdardyń 70-80 paıyzy máıitten alynady. Árıne, dál burynǵydaı emes, elimizde de shamaly qozǵalý bar, biraq tym mardymsyz. Jylyna 15-16 máıitten organ alynady. Al qazir 3 myń adam búırek aýystyrýdyń kezeginde, 1,5 myń pasıent baýyr beretin donor tabylsa dep otyr. Bul eki organdy tiri donordan alýǵa kelse, al júrek, ókpe úshin tek máıit kerek», degen bolatyn Astanadaǵy Ulttyq ǵylymı onkologııa jáne transplantologııa ortalyǵy aǵza transplantasııasy bólimshesiniń meńgerýshisi Ǵanı Quttymuratov jýyrda gazetimizde jaryq kórgen «Donor syılaǵan ǵumyr» atty maqalada. Qostanaı oblysy, Jangeldın aýdany Torǵaı kentiniń turǵyny Samal Espolova máıitten alynatyn júrek pen ókpe almasýyn saryla kútken sondaı kóp pasıenttiń biri.

Sozylmaly júrek aqaýymen jáne ókpe gıpertenzııasymen aýyratyn II top­taǵy múgedek Samaldy búginde qatty qınap otyrǵan jaıt, donor tabylǵansha úmitin erteńge jalǵap kele jatqan asa qajetti dárilerdiń jetimsizdigi. О́ıt­keni, tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń sheńberinde dárilik zattarmen qamtamasyz etý tiz­be­sinde Samalǵa qajet preparattar joq. Qostanaı oblystyq densaýlyq saq­taý departamenti oblystyq bıýdjetten osyndaı dárilerge qarajat bólýin suraǵan eken. Tıesili soma bólingenimen qujat retteý aıaqtalmaı, mine, 4 aıdyń júzi boldy dárini kútip telmirgen Samal redaksııaǵa habarlasqan.

– Maǵan qajet 2 dáriniń bireýine ǵana aıyna 60 myń teńge kerek. Múgedektigime baılanysty 37 myń teńge járdemaqy alamyn. Anam – zeınetker. Qazir aýrýdyń janyma batqany sondaı uıqy kórmeımin. «Qarǵa adym jer muń bolǵan» degen sóz bar emes pe? Meniń kúıim dál sol kep. Eki metr jerge 2-3 demalyp baramyn. Keıde aýzy-murnymnan qan ketedi. Bir quman sýdy kótermek túgili, boıym aýyrlap, qatty sharshap, demigip qalamyn. Júregimniń tarsyly kúsheıgende tynys alýym qıyndap, alqynamyn-aı kelip. Qınalǵan kúıimdi jaqsartatyn dárilerime qolym jetpeı jatyr. Ákem erterekte qaıtys bolǵan, al dári alatyn qarajattyń joqtyǵynan meniń qınalǵanymdy kórip anam da kóz aldymda qartaıyp barady. Jaspyn ǵoı, nebári otyz bestemin, ómir súrgim keledi. 2014 jyldan beri Ulttyq ǵylymı kar­dıologııa ınstıtýtynda donordyń ke­ze­ginde turmyn. Jylyna eki ret kelip jatyp, joǵary bilikti dárigerlerdiń kómegin alamyn, biraq qazir donor qashan tabylady degennen de sol kúnge jete almaı qalamyn ba dep qınalýdamyn, –deıdi Samal.

Eger bul bir ǵana Samaldyń basyn­da­ǵy problema desek qatelesemiz. Res­pýblıka boıynsha osyndaı ǵumyry dárige baılanǵan jandar qanshama?! О́mir­lerin soza túser dárige degen zá­rý­­lik naýqastardy ár jyldyń basynda qınap jatady. Aldymen qarjy má­selesi sheshilýi kerek, odan soń ten­der ótýi tıis, odan dárihana ony bosat­qan­sha qanshama qymbat ýaqyt zaıa ketedi. Al dárige táýeldi aýyr naýqastar úshin onyń bir túıiri olardyń myna jal­ǵandaǵy tuz-dáminiń taýsylmaýyna tikeleı baılanysty. Onyń ústine jaǵ­daı­lary aýyrlaǵannyń ústine aýyrlap, «sýǵa ketken tal qarmaıdy» degendeı, dert meńdegen naýqas janushyra kim kómek bere qoıady eken dep háli jet­keni da­byl qaǵady. Áıtpese, apyr-aı, shy­ra­ǵym sóner, qos janarym jumylar sát jaqyndap kele me dep qınalady.

Osyndaıda «nege?» degen saýal al­dyń­nan shyǵady. Nege, biz árbir olqy­lyq­tan sa­baq almaımyz? Nege jyl saıyn pro­b­l­e­malar qaıtalanýy tıis? Nege dá­­rige tel­­mirgen aýyr naýqasy bar pa­sı­ent­­ter­­diń jyl saıyn shamasynyń qan­shaǵa je­tip jyǵylatynyn aldyn ala esepteý­ge, soǵan baılanysty tıisti sharalar­dy qarastyrýǵa bolmaıdy? Úki­met, jer­gilikti bılik tize qosa, qo­ıan-

qoltyq osy baǵytta jumys at­qar­­sa bul pálendeı sheshilmeıtin qıyn túı­i­n, shalqaıyp ketken sharýa emes. Nor­­matıvtik kesimdi qujattaryn daıar­laý da sonshalyqty qıynǵa soqpasa ke­rek. Qazaq «Qalaýyn tapsa, qar da janady» dep beker aıtpaıdy. Eger osy máselede qar janatyndaı qala­s­ty­­rylýy tabylsa, dárige ǵumyry baı­lan­ǵan qazaqstandyqtardyń alǵysy sheks­iz bolar edi.


Anar TО́LEÝHANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»




Sońǵy jańalyqtar

Qyzylorda: Bir aptanyń baıany

Aımaqtar • Búgin, 12:52

Mańǵystaýda qan tapshylyǵy sezilýde

Aımaqtar • Búgin, 12:26

Qyzylorda: Test synamalary jetkizildi

Aımaqtar • Búgin, 11:56

Til saıasatyna reforma kerek pe?

Suhbat • Búgin, 10:45

Petropavl: 16 jastaǵy boıjetken ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 10:28

Elimizde indet juqtyrǵandar sany 500-ge jetti

Koronavırýs • Búgin, 09:19

Juma: Almatyda 28 indet oshaǵy karantınde tur

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar