Ol – máıitten alynǵan organdardy salý. Bul jerde halyqtyń, ásirese, onyń ishinde qazaqtardyń ony berýge degen yntasynyń azdyǵynan qanshama pasıent kútken kúnine jete almaı, saǵaǵynan erte úzilgen gúldeı, organ jetimsizdiginen erte solyp jatyr. Kútý paraǵyna qansha saryla qaraǵanmen, donor joq. Máselen, Eýropada almas-
tyrylatyn organdardyń 70-80 paıyzy máıitten alynady. Árıne, dál burynǵydaı emes, elimizde de shamaly qozǵalý bar, biraq tym mardymsyz. Jylyna 15-16 máıitten organ alynady. Al qazir 3 myń adam búırek aýystyrýdyń kezeginde, 1,5 myń pasıent baýyr beretin donor tabylsa dep otyr. Bul eki organdy tiri donordan alýǵa kelse, al júrek, ókpe úshin tek máıit kerek», degen bolatyn Astanadaǵy Ulttyq ǵylymı onkologııa jáne transplantologııa ortalyǵy aǵza transplantasııasy bólimshesiniń meńgerýshisi Ǵanı Quttymuratov jýyrda gazetimizde jaryq kórgen «Donor syılaǵan ǵumyr» atty maqalada. Qostanaı oblysy, Jangeldın aýdany Torǵaı kentiniń turǵyny Samal Espolova máıitten alynatyn júrek pen ókpe almasýyn saryla kútken sondaı kóp pasıenttiń biri.
Sozylmaly júrek aqaýymen jáne ókpe gıpertenzııasymen aýyratyn II toptaǵy múgedek Samaldy búginde qatty qınap otyrǵan jaıt, donor tabylǵansha úmitin erteńge jalǵap kele jatqan asa qajetti dárilerdiń jetimsizdigi. О́ıtkeni, tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń sheńberinde dárilik zattarmen qamtamasyz etý tizbesinde Samalǵa qajet preparattar joq. Qostanaı oblystyq densaýlyq saqtaý departamenti oblystyq bıýdjetten osyndaı dárilerge qarajat bólýin suraǵan eken. Tıesili soma bólingenimen qujat retteý aıaqtalmaı, mine, 4 aıdyń júzi boldy dárini kútip telmirgen Samal redaksııaǵa habarlasqan.
– Maǵan qajet 2 dáriniń bireýine ǵana aıyna 60 myń teńge kerek. Múgedektigime baılanysty 37 myń teńge járdemaqy alamyn. Anam – zeınetker. Qazir aýrýdyń janyma batqany sondaı uıqy kórmeımin. «Qarǵa adym jer muń bolǵan» degen sóz bar emes pe? Meniń kúıim dál sol kep. Eki metr jerge 2-3 demalyp baramyn. Keıde aýzy-murnymnan qan ketedi. Bir quman sýdy kótermek túgili, boıym aýyrlap, qatty sharshap, demigip qalamyn. Júregimniń tarsyly kúsheıgende tynys alýym qıyndap, alqynamyn-aı kelip. Qınalǵan kúıimdi jaqsartatyn dárilerime qolym jetpeı jatyr. Ákem erterekte qaıtys bolǵan, al dári alatyn qarajattyń joqtyǵynan meniń qınalǵanymdy kórip anam da kóz aldymda qartaıyp barady. Jaspyn ǵoı, nebári otyz bestemin, ómir súrgim keledi. 2014 jyldan beri Ulttyq ǵylymı kardıologııa ınstıtýtynda donordyń kezeginde turmyn. Jylyna eki ret kelip jatyp, joǵary bilikti dárigerlerdiń kómegin alamyn, biraq qazir donor qashan tabylady degennen de sol kúnge jete almaı qalamyn ba dep qınalýdamyn, –deıdi Samal.
Eger bul bir ǵana Samaldyń basyndaǵy problema desek qatelesemiz. Respýblıka boıynsha osyndaı ǵumyry dárige baılanǵan jandar qanshama?! О́mirlerin soza túser dárige degen zárýlik naýqastardy ár jyldyń basynda qınap jatady. Aldymen qarjy máselesi sheshilýi kerek, odan soń tender ótýi tıis, odan dárihana ony bosatqansha qanshama qymbat ýaqyt zaıa ketedi. Al dárige táýeldi aýyr naýqastar úshin onyń bir túıiri olardyń myna jalǵandaǵy tuz-dáminiń taýsylmaýyna tikeleı baılanysty. Onyń ústine jaǵdaılary aýyrlaǵannyń ústine aýyrlap, «sýǵa ketken tal qarmaıdy» degendeı, dert meńdegen naýqas janushyra kim kómek bere qoıady eken dep háli jetkeni dabyl qaǵady. Áıtpese, apyr-aı, shyraǵym sóner, qos janarym jumylar sát jaqyndap kele me dep qınalady.
Osyndaıda «nege?» degen saýal aldyńnan shyǵady. Nege, biz árbir olqylyqtan sabaq almaımyz? Nege jyl saıyn problemalar qaıtalanýy tıis? Nege dárige telmirgen aýyr naýqasy bar pasıentterdiń jyl saıyn shamasynyń qanshaǵa jetip jyǵylatynyn aldyn ala esepteýge, soǵan baılanysty tıisti sharalardy qarastyrýǵa bolmaıdy? Úkimet, jergilikti bılik tize qosa, qoıan-
qoltyq osy baǵytta jumys atqarsa bul pálendeı sheshilmeıtin qıyn túıin, shalqaıyp ketken sharýa emes. Normatıvtik kesimdi qujattaryn daıarlaý da sonshalyqty qıynǵa soqpasa kerek. Qazaq «Qalaýyn tapsa, qar da janady» dep beker aıtpaıdy. Eger osy máselede qar janatyndaı qalastyrylýy tabylsa, dárige ǵumyry baılanǵan qazaqstandyqtardyń alǵysy sheksiz bolar edi.
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
