Agrosektor: Toqsan qorytyndysy ne deıdi?

Bir qyzyǵy, egin sha­rýa­shy­­lyǵynda óndirilgen osy 14,4 mıllıard teńgeniń 10 mıl­lı­ard teńgege jýyǵy bir ǵa­­na Ońtústik Qazaqstan ob­ly­­synyń úle­si­ne tıedi eken. Biz muny elimizdiń Sta­tıs­tıka ko­mıtetiniń saıtyna kirip, son­da­ǵy málimetterge súıene otyryp anyq­tadyq. Sonda qysqy-kók­temgi maý­symda ónim óndirý isi elimizde tek bir oblysta ǵa­na jolǵa qoıylǵan ba? Mu­nyń sy­ryn qalaı túsinemiz?

Munyń ózi bir esepten tú­si­nik­ti de. Ońtústik Qazaq­s­­tan – kó­kónisi men je­mis-j­ı­­­de­gi mol, jylyjaıy kóp óń­ir. Soń­ǵy jyldary bul óńir­de, ásirese, jy­­lyjaı sha­rýa­shy­­lyqtarynyń qar­­qyn­dy túr­de damytylýy óńir hal­qy úshin tabystyń taǵy bir kó­zin ashyp ber­gen sekildi. Son­daı-aq, jylyjaılar salý bir­shama damyǵan Almaty ob­ly­synda 2,1 mıllıard teńgeniń, Qaraǵandy oblysynda 590 mı­llıon teńgeniń eginshilik ónim­deri óndirilipti. Mine, osy óńir­ler­di basqalardan qara úzip, alda keledi dep aıtýǵa bolady. Al Statıstıka komıtetiniń derekteri boıynsha, Qostanaı, Qyzylorda oblys­tarynda ús­ti­mizdegi jyldyń bi­rin­shi toq­san­ynyń qorytyndysynda egin­shilik salasynda bar bol­ǵa­ny 5-6 mıllıon teńgeniń ǵan­a ónimderi ón­di­ril­gen eken. Demek, bul oblystar qys­qy-kók­temgi maýsymda kókónis túr­­lerin tek syrttan satyp alý­men ǵana shu­ǵyl­danyp, tipti qy­sy jaıly OQO-ny aıt­­­paı-aq qoıaıyq, aýa raıy óz­de­rine ke­letin Qaraǵandy ob­l­y­sy­nyń qysta kó­kónis ón­dirý tá­ji­rıbesinen úırenýge moı­yn­sun­baı otyrǵandyǵy seziledi.

Degenmen, mal sharýa­shy­ly­­ǵynda et pen sút sekildi ónim­­derdi óndirý jyl on eki aı boıy júrgizile beretin bolsa, egin sharýashylyǵyndaǵy as­tyq sekildi ne­gizgi ónim ón­di­risiniń maýsymdyq sı­pa­ty ba­sym bolyp keledi. Dıqandar kók­temgi-jazǵy maýsymda jer óńdep, oǵan dán sińirip, jas ós­kindi kútip-bap­tap degendeı, kóbinese berekeli kúz aıy­na daıyndala­dy. Qońyr kúz – dıqan qaý­ym úshin eń yrys­ty kezeń. Al mal sha­­rýa­shy­lyǵynda másele bas­qa­sha. Mal ósirgen adam úshin, eger isin durys júr­gi­ze bilse, ár aı saıyn tabystyń qaınar kó­zi qaı­naı beredi.

Sonyń dálelindeı, elimiz boı­­ynsha mal sharýa­shy­ly­ǵyn­da ús­­timizdegi jyl­dyń bi­rin­shi toq­sa­nynyń et ón­dirý kór­set­ki­shi ót­ken jyldyń osy mer­zimimen sa­­lystyrǵanda 3,8 paı­yz­ǵa ó­s­se, sút óndirý 3,6 paıyzǵa ar­­ta túsken. Árı­ne, mundaı al­­ǵa ba­sý­larǵa Úkimettiń ót­ken jy­ldyń sońy­n­da aýyl sha­rýa­­shylyǵy salasynda 2017-2021 jyldardy qamtıtyn ja­ńa baǵdarlama qabyldap, onda ónim kó­le­min arttyrýdyń jáne aýyldardaǵy tir­likti jan­dandyrýdyń bir­qatar tyń tá­silderin iske qos­qan­dyǵy sebep bol­ǵandyǵy aı­qyn. Atap aıt­qanda, bul baǵ­darlamada aýyl­dar­daǵy úı sha­­rýa­shylyqtar men shaǵ­yn sharýa qo­jalyqtaryn aýyl­sharýashylyq koope­ra­tıv­­terine biriktire otyryp, olar­dyń qo­lyndaǵy artyq ónim­der­di jı­nastyryp, sút zaýytta­ry men et kom­bınattary­na tap­syrý jóninde sharalar ke­she­ni ázirlenip, osy isti jú­ze­ge asyrýǵa edáýir qarjy qaras­ty­­ryl­ǵan bolatyn.

Atalǵan másele boıynsha, 2017 jylǵa elimizdiń óńir­le­rinde 326 aýyl­sha­rýashylyq kooperatıvin qurý jos­par­lan­sa, tek birinshi toqsannyń ózinde ǵana sonyń 182-si qu­rylyp úlgeripti. Munyń 62-siniń sút qabyldaý, qalǵan 58 kooperatıvtiń mal soıý be­ketteri bar. Jospar boıyn­sha sút qabyldaý ba­ǵy­tynda áli 185, mal soıatyn oryndar­dy uıymdastyra otyryp et qa­byldaý ba­ǵytynda taǵy 30-ǵa tar­ta kooperatıv uıym­das­ty­rylýy kerek. Demek, mal sha­­rýashylyǵy salasynda ónim kó­­le­miniń ulǵaıýy áli de jal­ǵa­sa beredi degen úmittemiz.

Endi óńirler deńgeıine kel­­sek, bi­rin­shi toqsan qo­ry­tyndysy boıynsha mal sha­rýa­shylyǵy salasynda 62 mıllıard teńgeniń ónimin óndirgen Almaty ob­lysynyń, 54 mıllıard 448 mıllıon teńgeniń óni­min óndirgen Ońtústik Qazaqstan oblysynyń, 41 mıllıard 813 mıllıon teńgeniń óni­min óndirgen Shyǵys Qazaqstan oblysynyń el ishin­­de­gi úlesi óte qomaqty eken­di­gin, aı­týǵa bo­lady. Jalpy, ús­timizdegi jyl­dyń bi­rinshi toq­sanynda elimiz boı­ynsha ón­­­di­rilgen 339,1 mıllıard teńgeniń teń jarymyna jýyǵy osy úsh oblystyń en­shi­sine tıip otyr. Demek, aý­yl sha­rýa­shylyǵynda, sonyń ishin­de mal sha­­rýashylyǵynda koope­ra­tıvtendirý isiniń óris alýy bul oblystardyń ag­ra­r­lyq ále­ýetin ashýǵa qosymsha ser­pin be­redi degen oıdamyz.

Jalpy, mal sharýashylyǵy sa­lasynda ónim óndirýde Qos­ta­naı oblysynan bas­qa barlyq óńir­lerdiń alǵa bas­qa­ny baı­qalady. Máselen, ótken jyl­dyń bi­rinshi toqsanymen sa­lystyrǵanda mal ónimderin óndirý kólemi Pavlodar oblysynda 12,4 paıyz, Mańǵystaý oblysynda 7,3 paıyz, Jambyl oblysynda 4,2 paıyz, Almaty oblysynda 3,9 paıyz, Shyǵys Qazaqstan oblysynda 3,7 paıyz,  Aqtóbe oblysynda 3,4 paıyz óse túsken.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»