Uly Jeńis kúni: Qazaqtan qansha batyr shyqty?

Bıyl Jeńistiń 79 jyldyǵy. Sońǵy málimetter boıynsha, burynǵy Keńes Odaǵynyń 27 mıllıondaı adamyn jalmaǵan surapylda Qazaqstannan da kóptegen jaýynger jaýǵa qarsy jan aıamaı shaıqasty. Osynaý soǵysta búkil KSRO boıynsha 12 myńnan astam jaýynger, komandırler, qolbasshy­lar, partızandar, qarapaıym halyq ókilderi osy eldegi 1934 jyly belgilengen eń joǵarǵy qurmet – Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyn ıelendi. Solardyń qatarynda qazaq ultynyń 103 aza­mat­y da bar. Atalmysh kórsetkish burynǵy derekterde, tipti tarıh oqýlyqtarynyń betterinde birde 95 nemese 97, endi birde 98 bolyp berilip kelgen edi. Mine, sony naqtylaı túsý maqsatymen kóptegen anyqtamalyq kitap­tardaǵy 12 myńnan astam batyrdyń ómirbaıanyn súze qarap, qazaq azamattaryn zerdeleı izdeýge týra keldi.

О́zbekter ıelenip ketken aıtýly qazaqtar: general-maıor Sabyr Rahımov pen bólimshe komandıri Rasýl Esetov osy sanatqa qosyldy. Dálirek aıtqanda, soǵys kezeńinde bul ataq 100 adamǵa naqty berilse, 1946 jyly ony Suraǵanov Qudaıbergen, 1965 jyly general Rahımov Sabyr, al 1990 jyly Momyshuly Baýyrjan aldy. Bul taza urys alańynda barlyǵy 103 qazaq osy jo­ǵa­ry ataqqa ıe boldy degen sóz. Keıin, ıaǵnı beıbit ke­zeńde oǵan qazaqtyń tuńǵysh ǵaryshkeri Toqtar Áýbá­kirov, Aýǵan soǵysynyń qaharmany Qaıyrbolat Maıdanov qosyldy. Sońǵy azamat keıinnen Che­shen­standaǵy qantógiste Reseı Batyry ataǵyn da ıelendi. О́kinishke qaraı, 2000 jyly onyń tik­usha­ǵy atyp túsirilip, ózi qazaǵa ushyrady. Bulardan tys 90-shy jyldardyń sońynda kesh te bolsa Reseı Batyry ataǵyn Uly Otan soǵysynda erlikpen qaza tapqan ushqysh-radıst jetisýlyq Baqtyoraz Beısekbaev ta aldy.

Bizder tómende ultymyzdyń maqtanyshyna aı­nal­ǵan Uly Otan soǵysyndaǵy batyrlarymyzdyń naqtylanǵan qysqasha málimetterin nazarlaryńyzǵa usynyp otyrmyz. Bul derekter osydan 30-40 jyldaı buryn shyqqan kóp tomdyq «Geroı Sovetskogo Soıýza», «Qazaqstandyq Sovet Odaǵynyń Batyrlary», «Qazaq Sovet Ensı­klo­pedııasy» kitaptary negizinde qorytyl­ǵandyq­tan, olardyń ómirbaıandyq derekteri sol kezge sáıkes keledi. Qazirgi tańda soǵystan tiri oralǵan batyr­lardyń deni ómirden ótip ketkendigin qaperde ustaǵan jón. Sońǵy shyqqan «Qazaqstan» Ulttyq ensı­klo­pedııasynda batyrlar ishinara qamtylypty. Atap aıtqanda, jalpy tizim túrinde berilgen. Biraq olardyń ózi, ókinishke qaraı, tolyq emes. Bizge eń mańyzdysy – keshegi Uly dala batyrlarynyń tikken erlik týyn qulatpaı, asqaq ustaǵan osy zamanǵy qazaq batyrlaryn jas urpaq qaster tutsyn, ardaqtasyn degen izgi tilekti júzege asyrý. О́ıtkeni, qazaq qanynan jaralǵan jas urpaqtyń Otan úshin ot keshken atalary men apalarynyń esimderin árdaıym qaster tutyp júrgenderi abzal!

1418 kún men túnge sozylǵan surapyl soǵysta bizdiń san myńdaǵan baýyrlarymyz Otan úshin otqa túsip, qanshama bozdaqtarymyz sum soǵystyń qurbany bolǵany – ashy shyndyq. Olardyń basym kópshiligi erliktiń eren úlgisin kórsetip, halqymyzdyń erlik rýhyn asqaq­tat­ty. Myna tómende berilip otyrǵan Keńes Oda­ǵynyń Batyry ataǵyn alǵan qandastarymyzdyń tizimi – sonyń aıǵaǵy. 

P.S. Tómendegi berilip otyrǵan árbir qysqasha derektiń sońynda erekshelenip kórsetilgen datalardy aǵalarymyzǵa Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵy qaı kúni berilgendigin bildiretin KSRO Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń Jarlyǵy shyqqan kún dep uǵyńyzdar.  

* * * 

1. ABDOLOV Mıhaıl 1918 jyly Oral oblysynyń Chapaev  aýdanyndaǵy Bitik qystaǵynda malshy otbasynda týǵan. Batyr ataǵyna 1944 jylǵy 7 qarashada Dýnaıdan ótý kezindegi erligi úshin usynylǵan. 23.3.1945. 

2. AITQULOV Sálim 1913 jyly Oral oblysynyń Jańaqala aýdanyndaǵy Mu­qyr qystaǵynda týǵan. Kishi leıtenant. Batyr ataǵyna 1943 jylǵy 29 qyrkúıekte Dnepr úshin bolǵan urysta kórsetken erligi úshin usy­nylǵan. 17.12.1943. 

3. AITYQOV Izǵutty (1922-1944).  Shyǵys Qa­zaq­stan oblysynyń Ulan aýda­nynda týǵan. Gvardııa star­shınasy, barlaýshy. Batys Dvına ózeninde, Polosk qalasynda bolǵan urysta erlik kórsetken. 22.7. 1944. 

4. AQBAÝOV Orazaq 1908 jyly Orynbor obly­synda týǵan. Gvardııa kapı­ta­ny. 1943 jyly Dnepr, Prıpıat ma­ńyndaǵy urystarda tap­qyr­lyq, erlik kórsetken. 17.10.1943. 

5. AÝHADIEV Qoı­gel­di (1907-1943). Semeı ob­lysynyń Kókpekti aýda­nyn­da týǵan. Qatardaǵy jaýyn­ger. 1943 jylǵy Dnepr ózeni úshin bolǵan urysta úlken erlik kórsetip, negizgi kúshtiń kedergisiz ótýin qamtamasyz etken. 16.10.1943. 

6. ÁBDIÁLIEV Qara­qozy (1908-1943).  Shymkent oblysynyń Lengir aýdanynda týǵan. Leıtenant. Batyr ata­ǵyna 1943 jylǵy Melıtopol qalasyndaǵy urysta kórset­ken eren erligi úshin usy­nylǵan. 1.11.1943. 

7. ÁBDIROV Nurken (1919-1942). Qaraǵandy ob­lysynyń Qarqaraly aýda­nynda týǵan. Serjant. 1942 jyly Rostov oblysynyń Veshensk aýdanyndaǵy bol­ǵan áýe urysynda janǵan usha­ǵyn jaý tehnıkasynyń sho­ǵyrlan­ǵan jerine dál baǵyttap, erlikpen qaza tapqan. 31.3.1943. 

8. ÁBDIJAPPAROV Sa­dyq. 1925 jyly Shymkent ob­lysynyń Shaıan aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Batyr ataǵyna Batys Dvınadan jalǵyz ózi ótip, jaý pýlemetin jáne 30-daı nemis soldatyn joıǵan erligi úshin usynylǵan. 22.7.1944. 

9. ÁBEÝILOV Muqataı (1917-1944).  Semeı obly­synyń Shubartaý aýdanynda tý­ǵan. Gvardııa serjanty. Ba­tyr ataǵyna Vengrııany azat etý soǵysynda kórsetken erligi úshin usynylǵan.  28.04.1945. 

10. ÁBÝTÁLIPOV Án­ý­ar. 1923 jyly Qyzylorda oblysynyń Jańaqorǵan aýda­nynda týǵan. Pýlemet raschetiniń komandıri. Batyr ataǵyna Tıssa ózeni mańyn­da bolǵan urysta ózennen 47 ret qaıyqpen qatynap, rota jaýyngerlerin áskerı jab­dyqtarmen qamtamasyz etken eńbegi úshin usynylǵan. 24.03.1945. 

11. ÁJIMOV Tólebaı. 1921 jyly  Astrahan ob­lysynyń Ikrıan aýdanynda týǵan. 1944 jyly Krastnostıv qalasyn azat etýde, Vısla ózeninen ótkende úlken erlik kórsetken. 29.4.1944 

12. ÁLIMBETOV Aby­laı. 1921 jyly Shymkent oblysynyń Qyzylqum aýdanynda týǵan. Batyr ataǵyna Brıansk, Ýkraına jerlerinde ótken urystarda kózsiz erlik kórsetkeni úshin usynylǵan. 30.10.1943. 

13. ÁShIROV Seıit­qa­sym. 1924 jyly Shymkent oblysynyń Túrkistan aýda­nynda dúnıege kelgen. Qa­tardaǵy jaýynger. Batyr ataǵyna Belorýssııa, Polsha úshin bolǵan urystar aldyn­daǵy barlaýda úlken erlikter kórsetken erjúrektigi úshin usynylǵan. 24.3.1945. 

14. BAIMAǴANBETOV Sultan (1920-1943). Qos­tanaı oblysynyń Semıozer aýdanynda týǵan. Aǵa serjant. Lenıngrad úshin bol­ǵan urysta jaý ambra­zý­rasyn denesimen jaýyp, erlikpen qaza tapqan. 21.02.1944. 

15. BAIMUQANOV Musa (1910-1945). Gýrev obly­synyń Maqat aýdanynda týǵan. Vzvod komandıri. Oder ózenin kesip ótý kezinde úlken erligimen tanylǵan. 10.04.1945. 

16. BAL­MA­ǴAN­BE­TOV Maqash. 1914 jyly Qyzyl­orda oblysynyń Qa­zaly aýda­nynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Dnepropetrovsk ob­lysynyń Borodaevka qys­taǵy mańynda bolǵan shaı­qasta qaharmandyq, teńdessiz batyldyq kórsetken. 22. 2.1944. 

17. BEGENOV Mádı (1916-1944). Astrahan oblysynyń Ahtýba aýdanynda týǵan. Bólimshe komandıri. Dneprden ótý kezinde asqan erlik kórsetken. 19.3.1943. 

18. BELIBAEV Zákarııa. 1917 jyly Semeı obly­sy­nyń Abaı aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Dnepr­den ótý kezinde asqan erlik kórsetken. 10.10.1943. 

19. BО́KENBAEV Mál­kajdar. 1924 jyly Aqtóbe oblysynyń Juryn aýda­nynda týǵan. Leıtenant. Ol basqarǵan vzvod Býg ózeni mańyndaǵy urysta jaýdyń 102 soldaty men ofıserin qolǵa túsirgen. 22.2.1945. 

20. BALTABEKOV Iman­­­ǵalı (1925-1945). Aq­tóbe oblysynyń Qobda aýda­nynda týǵan. Serjant. Pýlemet raschetiniń komandıri. Oder ózeni mańyn­da­ǵy Oderfeld  derevnıasy úshin shaı­qastaǵy bir apta ishinde 120 jaýdyń kózin joıyp, erlikpen qaza tapqan. 10.4.1945. 

21. BAIYSOV Mataı (1903-1943). Taldyqorǵan ob­ly­synyń Taldyqorǵan aýda­nynda týǵan. Dneprden ótý kezinde úlken erlik kórsetip, Kıev oblysynyń Chernıahov selosy úshin bolǵan urysta qaza  tapqan. 10.1.1944. 

22. BEKBOSYNOV Se­­rikǵazy. 1925 jyly  Semeı oblysynyń Abaı aý­danynda týǵan. Svır ózeninen ótý kezinde jan­qııarlyq erliktiń úlgisin kórsetken. 21.06.1944. 

23. BIGELDINOV Tal­ǵat. 1922 jyly Aqmola ob­lysynyń Aqmola aýdanynda týǵan. Balalyq shaǵy Frýnze qalasynda ótken. Chkalov ásk­e­rı avıasııa ýchılıshesin bitirgen. Kalının, Voronej, Dala­lyq Ýkraına, Oder men Nıdjerdegi urystarǵa qatysqan. Jaýǵa qarsy 305 dúrkin ushyp shyǵyp, san ret batyldyq pen tapqyrlyqtyń úlgisin kórset­ken. Sol úshin batyr ataǵyna eki márte usy­nyl­ǵan qazaqtyń dara azamaty.  26.10.1944., 27.6.1945. 

24. ǴABDÝLLIN Málik (1915-1973). Kókshetaý obly­synyń Zerendi aýdanynda týǵan. Rota komandıri. Maıor. Ataqty 8-shi gvardııalyq dıvızııa sapynda shaıqasqan. Ba­tyr ataǵyna Máskeý túbindegi erligi úshin usynylǵan. 30.1.1943. 

25. DÁÝLETBEKOV Aman­taı (1917-1943). Qaraǵandy oblysynyń Jańaarqa aýda­nynda týǵan. Zeńbirek komandıri. Don, Edil ózeni, Kýrsk ıinindegi shaıqastarǵa qaty­syp, ár kezeńde óz zeńbi­re­gimen jaýdyń 24 tank, 13 zeńbiregin, 200-ge jýyq fashısti joıǵan. 24.12.1943. 

26. DOSMUHAMBETOV Ábý (1920-1943). Soltústik Qazaqstan oblysynyń Prııshım aýdanynda týǵan. Rota komandıri, aǵa leıtenant. Dneprden ótý kezinde eren erlik, qaharmandyq úlgisin kórsetken. 16.10.1943. 

27. ELEÝISOV Jánibek 1925 jyly Altaı ólkesi, Taýly Altaı avtonomııalyq oblysynda týǵan. Pýlemetshiler bólimshesiniń komandıri. Voronej maıdanyndaǵy urystarda qaharmandyq úlgi­sin kórsetken. 16.10.1943. 

28. ESBOLATOV Nar­sut­baı (1913-1941).  Taldy­qor­ǵan oblysynyń Aqsý aýda­nynda týǵan. 28 panfılovshy jaýyngerdiń biri. Dýbosekovo razezi túbindegi urysta erlikpen qaza tapqan. 21.7.1944. 

29. ESTEMISOV Sattar (1919-1943).  Jambyl obly­synyń Shý aýdanynda týǵan. Serjant, avtomat­shy­lar bólimshesiniń komandıri. Smolensk oblysynyń Prechıstınsk aýdanynda bolǵan shaı­qasta úlken erlik kór­setip, qaharmandyqpen qaza tapqan. 4.6.1944. 

30. ESETOV Rasýl 1924 jyly Shymkent oblysynyń Túrkistan qalasynda týǵan. Bólimshe komandıri. Shabýyl kezinde onyń bólimshesi jaý­dyń 50 soldaty men ofıserin joıyp, oq-dári qoımasyn qol­ǵa túsirgen. 13.9.1945. 

31. ESQALIEV Súndet­qalı (1924-1944). Oral oblysynyń Bórli aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Mogılev oblysynyń Lıdısa derevnıasy mańynda bolǵan shaıqasta jaý ambrazýrasyn keýdesimen jaýyp qaza tapqan. 24.3.1945. 

32. JAZYQOV Qojabaı. 1920 jyly Aqtóbe oblysy­nyń Baıǵanın aýdanynda tý­ǵan. Leıtenant. Barlaý­shy­lar vzvodynyń komandıri. Ár kezeńde jaýdyń 250 ofıser, soldatyn tutqynǵa alǵan. Býdapeshtegi jaý tobyn joıyp, úlken erlik isimen kózge tús­ken. 28.4.1945. 

33. JAQSYǴULOV Sa­dyq. 1924 jyly Oral obly­synyń Jańaqala aýdanynda týǵan. Mınomet bólimshesiniń komandıri. Dneprden ótý úshin bolǵan urysta úlken erlik, batyldyq kórsetken. 22.2.1944. 

34. JANUZAQOV Abdýlla (1918-1944).  Aqtóbe oblysynyń Qobda aýda­nyn­da týǵan. Avtomatshy. Nevel qalasy men Glýhovka eldi mekeninde janqııarlyq erlikpen kózge túsken. Batys Dvına ózeninen ótý kezinde qahar­man­dyqpen qaza tapqan. 22.7.1944. 

35. JÚNISOV Májıt (1917-1945). Oral oblysy­nyń Jańaqala aýdanynda týǵan. Starshına. Avtomat­shy. Dnepr­den ótý kezinde áskerı bas­shylyq tapsyrma­syn múl­tik­siz oryndap, ope­ra­sııanyń sátti oryndalýyn qam­tamasyz etken. 20.12.1943. 

36. JAMANǴARAEV Qa­shaǵan 1910 jyly Alma­ty oblysynyń Shelek aýda­nyn­da týǵan. Qatardaǵy jaý­ynger. Stalıngrad, Kýrsk, Ýkraınadaǵy shaıqastarda er­lik kórsetken. 17.10.1943. 

37. JOLDASOV Lesbek. 1920 jyly Shymkent obly­synyń Keles aýdanynda tý­ǵan. Rota komandıri. Dýnaı ózeninen ótý kezinde erlik úlgisin   kórsetken. 24.3.1945. 

38. JUMALIEV Qıl­mash (1918-1945). RSFSR-diń Donbass oblysyndaǵy Prıma aýdanynda týǵan. Kishi serjant. Varshava túbindegi  urysta ǵajap erliktiń úlgisin kórsetip, jaýdyń 2 dzotyn joıyp, bıiktegi blındajyn toptalǵan granatamen tal­qan­dap, nemisterdi qyrǵynǵa ushyratqan. 27.2.1945. 

39. IShANOV Estaı 1906 jyly Qostanaı obly­synyń Jetiqara aýdanynda týǵan. Gvardııa kishi ser­jan­ty. Dneprdiń batysyndaǵy  Medvın aýdanynda dush­pan­nyń 3 tankisin, qarý tıegen 7 mashınasy men bir ba­talon­ǵa jýyq áskerin joıyp, eresen erlik kórsetken. 17.10.1943. 

40. IBRAGIMOV Temirbek (1922-1943).  Shymkent oblysynyń Sháýildir aýda­nynda týǵan. Qatardaǵy jaý­ynger. Dneprden ótý kezinde asa zor erlik kórsetip, qaza tapqan. 30.10.1943. 

41. ISAHANOV Bergen (1922-1970). Qaraǵandy ob­ly­synyń Jańaarqa aýda­nynda týǵan. Bólimshe komandıri, serjant. Dneprden ótý kezinde erlik pen batyldyq kórsetip, operasııanyń sátti ótýine úlken yqpal jasaǵan. 30.10.1943. 

42. KENJEBAEV Tóle. 1902 jyly Almaty ob­ly­synyń Shelek aýdanynda tý­ǵan. Atty ásker polkynyń jaý­­yn­geri. Dneprden ótý kezinde úlken erlik pen ba­tyldyq kórsetken. 15.1.1944. 

43. KО́MEKBAEV Taı­ymbet. 1896 jyly Qy­zyl­orda oblysynyń Qarmaqshy aýdanynda týǵan. Bar­laý­shy­lar bólimshesiniń komandıri. Kezekti bir operasııada bir ózi 60 fashısti óltirip, 12-sin tutqynǵa alǵan. Oderden ótý kezinde eresen erlik kórsetken. 10.4.1945. 

44. KО́BIKOV Hamıt (1916-1973). Taldyqorǵan obly­synyń Panfılov aýda­nynda týǵan. Zeńbirek bólim­she­siniń komandıri. Stalıngrad, Berlın, Praga úshin bol­ǵan urystarǵa qatysqan. Oder ózeninen ótken kezde jaýdyń 3 tankisin, 30-daı soldat, ofıseri men 4 bron­dy mashınasyn joıǵan. 10.4.1945. 

45. QOSAEV Álikbaı (1905-1941).  Almaty obly­sy­nyń Eńbekshiqazaq  aýda­nynda týǵan. Qatardaǵy jaý­yn­ger. Qaharman 28 gvar­dııashy panfılovshynyń biri. Dýbosekovo túbinde bolǵan joıqyn soǵysta erlikpen qaza tapqan.  21.7.1942. 

46. QAÝYNBAEV To­ǵan­baı. 1923 jyly Shymkent oblysynyń Qyzylqum aýda­nynda týǵan. Qatardaǵy jaý­ynger. Dneprden ótý kezinde asqan erlik jasap, kózge túsken. 30.10.1943. 

47. QIZATOV Jálel. 1920 jyly Soltústik Qazaq­stan oblysynyń Lenın aýda­nynda týǵan. Qatardaǵy jaý­yn­ger. Dneprden ótý kezinde úlken erlik kórsetken. 17.1.1944. 

48. QOJABERGENOV Álıasqar (1917-1941). Tal­dy­qorǵan oblysynyń Qara­tal aýdanynda týǵan. Qatar­da­ǵy jaýynger. Qaharman 28 gvardııashy-panfılovshynyń biri.  Dýbosekovo túbindegi shaı­qasta erlikpen qaza tapqan. 21.7.1942. 

49. QURMANOV Aqan (1918-1943).  Aqmola obly­synyń Atbasar aýdanynda týǵan. Atqyshtar dıvızııa­sy­nyń quramynda urysqa qa­ty­syp, ójettigimen kózge tús­ken. Dneprden ótý kezinde erlikpen qaza tapqan. 15.1.1944.

50. QABYLOV Tólen (1917-1945). Almaty obly­synyń Shelek aýdanynda tý­ǵan. Qatardaǵy jaýynger. Stalıngrad, Don, Qyrym, Ýkraına maıdandaryndaǵy kóp­tegen  urystarǵa qatys­qan. Kenıgsberg qalasy úshin bolǵan shaıqasta úlken erlik kórsetip, qaza tapqan. 19.4.1945. 

51. QAIYPOV Júnis­baı (1907-1944). Almaty ob­lysynyń  Shelek aýdanynda týǵan. Starshına. Tankke qar­sy oq atatyn zeńbirek komandıri. Asqan mergendigimen kózge túsken. Novgorod qala­sy úshin bolǵan urysta úlken erlik jasaǵan. 1.7.1944.

52. QAIYRBAEV Mahmet. 1925 jyly Semeı obly­synyń Besqaraǵaı aýdanyn­da týǵan. Aǵa leıtenant. Batareıa komandıri. Shaýlıaı qa­lasy úshin bolǵan urysta jaýǵa oısyrata soqqy berip, úlken erlik kórsetken. 24.3.1944. 

53. QALDYQARAEV Ju­maǵalı (1922-1944). Túrki­men­stannyń Tashaýyz obly­syndaǵy Hodjeıli aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. 1943 jyly Dneprden ótý kezinde eren erlik jasaǵan. 15.1.1944. 

54. QAMZIN Qanash (1919-1944).  Pavlodar oblysynyń Ermak aýdanynda týǵan. Rota komandıri, leıtenant. Dneprden ótý kezinde asqan erlik kórsetip, qaza tapqan. 13.9.1944. 

55. QARAQULOV Juman (1921-1944).  Qaraqalpaq­stan­­daǵy Ahýnbabaev aýy­lynda týǵan. Qatardaǵy jaý­ynger. Ýkraına, Soltústik Kavkaz maıdandarynda shaı­qas­qan. Chehoslovakııany azat etý úshin bolǵan urystarǵa qa­tysyp, erlikpen qaza tapqan.  24.3.1945. 

56. MAMYRAEV Martbek. 1908 jyly Qaraǵandy oblysynyń Qarqaraly aýda­nynda týǵan. Aǵa serjant. Pýlemetshi. Dneprden ótken kezde úlken erlik, batyldyq kór­setken. 15.1.1944. 

57. MÁMETOVA Mánshúk (1922-1944). Oral oblysynyń Orda aýdanynda týǵan. Aǵa serjant. Pýlemetshi. Nevel qala­sy úshin bolǵan urysta ǵa­jaıyp erlik kórsetip, qaza tapqan. 1.3.1944. 

58. MOLDABAEV Erejepbaı (1925-1944).  Shym­kent oblysynyń Qatynkópir eldi mekeninde týǵan. Qa­tar­daǵy jaýynger. Vısla óze­ni­nen ótý kezinde erlikpen qaza tapqan. 23.9.1944. 

59. MOLDAǴALIEV Jan­ǵazy (1917-1944).  Semeı oblysynyń Abaı aýda­nynda týǵan. Rota komandıri. Leıtenant. Stalıngrad, Voronej, Don maıdandarynda shaıqasqan. Ýkraınadaǵy Cheronoparovka derevnıasy úshin bolǵan urysta jaý dzotynyń aýzyn óz denesimen jaýyp, qaharmandyqpen qaza tapqan. 19.3.1944. 

60. MOLDAǴULOVA Álııa (1924-1944).  Aqtóbe obly­synyń Qobda aýdanyn­da týǵan. Efreıtor. Mergen. 2-Prı­baltıka maıdanynda bo­lyp, Pskov oblysynyń No­vo­sokolnıkı stansııasy ma­ńyn­daǵy sheshýshi shaı­qas­ta jaýyngerlerdi urysqa bastap, qaharmandyqpen qaza tapqan. 4.6.1944. 

61. MUSAEV Muqat (1919-1954) Astrahan obly­synyń Qarabaly aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Pýlemetshi. Tıssa ózeninen ótý úshin bolǵan urysta jaý­dyń 60 soldaty men ofıserin, 3 pýlemet uıasyn joıǵan. Soǵystan keıin Stalıngrad oblysynda eńbek etti. 24.3.1945. 

62. MÚTKENOV Serikbaı (1913-1944). Pavlodar oblysynyń Krasnokýtsk aýda­nynda týǵan. Zeńbirek komandıri. Bir ózi jaýdyń 1 tankisin, 40 shaqty soldaty men ofıserin joıǵan. Ýkraı­nany azat etý soǵysynda erlikpen qaza tapqan. 3.2.1944. 

63. MAHAMBETOV Ja­qypbek 1912 jyly Qy­zyl­orda oblysynyń Syrdarııa aýdanynda týǵan. Kishi serjant. Pýlemetshi. Cherkassk ob­lysynyń Kreshatık selo­sy úshin bolǵan shaıqasta 40-tan astam jaýdy jer jas­tandyryp, bir tank pen úsh mashınany joıǵan. 22.2.1944. 

64. MAMYTOV Hasan. 1922 jyly Shymkent obly­synyń Lengir aýdanynda tý­ǵan. Qatardaǵy jaýynger. Pý­lemetshi. Stalıngrad, Dnepr úshin bolǵan urys­tar­ǵa qatysyp, Rogachev qalasyn jaýdan azat etý kezinde úlken erlik kórsetti. 3.6.1944. 

65. MASIN Temir (1907-1947).  Oral oblysynyń Orda aýdanynda týǵan. Uly Otan soǵysynda qatardaǵy jaýyngerden rota komandırine deıin kóterilgen. Mınsk tas jolyn jaýdan qorǵaý kezinde úlken erlik jasaǵan. Beıbit ómirde Taıpaq aýdandyq partııa komıtetiniń hatshysy bolyp júrip, 1947 jyly dala órtin óshirýde qaza tapqan. 24.3.1945. 

66. MOMYShULY Baý­yrjan (1910-1982). Jambyl oblysynyń Jýaly aýda­nyn­da týǵan. Gvardııa polkovnıgi. Soǵys jyldarynda jeke basynyń qaharmandyǵymen, urys júrgizýdegi sheberligimen kózge túsken. Sol kezdiń ózinde-aq ortalyq baspadan onyń áskerı tulǵasyn aıqyn beınelegen A.Bektiń «Arpalys» povesi jaryq kórgen. Dıvızııa basqarǵan.  12.12.1990. 

67. NYSANBAEV Boran (1918-1943). Gýrev oblysy­nyń Esbol aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Mınometshi. Leskı qalasynda bol­ǵan shaıqasta jaýyp turǵan oqqa qaramastan jaýdyń birneshe atys uıasyn granatamen talqandap, er­likpen qaza tap­qan. 23.9.1943. 

68. NURLYBAEV Jol­dy­baı (1922-1945).  Shym­kent oblysynyń Maqta­aral aýdanynda týǵan. Kapıtan. Ar­tıllerııa batareıa­synyń ko­mandıri. Stalıngrad, Ýkraına, Belorýssııa maıdandarynda erlikpen shaı­qasyp, Lýkas-Kreıs qalasy mańyndaǵy surapyl urysta erlikpen qaza tapqan.  24.3.1945. 

69. NURMAǴAMBETOV Saǵadat. 1924 jyly Aqmola oblysynyń Alekseev aýda­nyn­da týǵan. Rota, batalon komandıri boldy. Soltústik Kavkaz, 4-Ýkraına, 1-Belorýssııa maıdandarynda shaı­qasyp, Pılısa ózeni mańyn­da bolǵan urysta asqan erlik kórsetken. Soǵystan keıingi jyldary Moskvadaǵy joǵary áskerı aka­demııany bitirdi. Táýelsiz elimizdiń tuńǵysh Qorǵanys mınıstri boldy. Armııa generaly. 27.2.1945. 

70. NURPEIISOV Bilis (1919-1945). Qaraqalpaq­stan­nyń Taqtakópir aýdanynda tý­ǵan. Ushqysh. Aǵa leıtenant. Avıasııalyq barlaý polkinde qyzmet etip, úlken erlikter kórsetken. Berlın mańynda jaýyngerlik tapsyrmany oryn­daý kezinde qaharman­dyq­pen qaza tapqan. 18.8.1945. 

71. NURSEIITOV Jappasbaı. 1923 jyly Qyzyl­orda oblysynyń Tereńózek aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Dneprden ótý kezinde janqııarlyq erlik, qa­har­mandyq kórsetken.  10.1.1944. 

72. NIETQALIEV Erdenbek (1914-1945). Oral ob­lysynyń Jánibek aýdan­yn­da týǵan. Atty ásker es­ka­dro­nynyń komandıri. Maıdanda batyldyǵymen, kózsiz erligimen aty shyqqan. Ger­ma­nııa­nyń Rasebýr qalasy mańynda bol­ǵan shaıqasta asqan erlik kór­setip, qaza tapqan. 24.3.1945. 

73. NURJANOV Qazbek (1919-1945).  Qaraǵandy obly­synyń Aqtoǵaı aýdanynda tý­ǵan. Barlaýshylar vzvody­nyń komandıri. Vologda, Orel, Zýkı, Desna, Soj, Dnepr, Prýt, Berezına ózen­derinen ótý kezinde nebir erlikter kórsetken. Volkov qalasyn alý kezinde erlikpen qaza tapqan. 24.3.1945. 

74.  ORAQBAEV Esen. 1922 jyly Oral obly­synyń Chapaev aýdanynda tý­ǵan. Artıllerııa ýchılıshe­si­niń tú­legi. Chehoslovakııany, Ven­grııany jaýdan azat etý operasııalarynda úlken erlikter kórsetken. 25.3.1945. 

75. OŃTAEV Beısen. 1922 jyly Shymkent obly­synyń Arys aýdanynda tý­ǵan. Qa­tardaǵy jaýynger. Bar­laýshy. Dneprden ótý kezinde úlken erlik jasaǵan. 30.10.1943.

76. ORAZOV Ilııas (1922-1945).  Tashkent oblysynyń Iаngııýl aýdanynda týǵan. Leıtenant. Vzvod komandıri. Atqyshtar dıvızııasynda bo­lyp, Dýnaı ózeninen ótý ope­rasııasynda qaharmandyqtyń shynaıy úlgisin kórsetken. Sońǵy bir urysta qaza tap­qan. 24.3.1945. 

77. RAHIMOV Sabyr (1902-1945).  1943 jyldan gvar­dııa general-maıory. Polk, dıvızııa komandıri bolǵan.  Ros­tov­ty, Polshany azat etýge qatysyp, asa kórnekti áskerı basshy deńgeıinde kóringen. 6.5.1965. 

78. RYSBEKOV  Qur­man­baı (1922-1943).  Shym­kent oblysynyń Frýnze aý­danynda týǵan. Vzvod komandıri. Ýkraınada bolǵan urys­tarda asqan janqııarlyq kór­setip, Dnepr ózeninen ótý kezinde erlikpen qaza tapqan. 10.1.1944. 

79. SEŃGIRBAEV Mu­sa­bek (1914-1941).  Taldy­qor­ǵan oblysynyń Qaratal aýda­nynda týǵan. Qatardaǵy jaý­ynger. 28-gvardııashy-pan­fı­lovshynyń biri. Dýbosekovo razezi túbinde óz serikterimen jaýdyń 50 tankisine qarsy turyp, erlikpen qaza tapqan. 21.7.1942. 

80. SIHYMOV Esmurat (1922-1942). Taldyqorǵan oblysynyń Aqsý aýdanynda týǵan. Pýlemet raschetiniń komandıri. Pogýdıno qysta­ǵynda 2 saǵat aıqasyp, 60 gıtlershildi jer jas­tan­dy­ryp, erlikpen qaza tapqan. 18.10.1943.

81. SYPATAEV Qarsy­baı (1918-1942). Shymkent oblysynyń Shaıan aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Stalıngrad irgesindegi bolǵan urystarda ǵajaıyp erlik úlgisin kórsetip, sońǵy bir shaıqasta jaý tankilerimen jeke dara aıqasqan. Aqyrǵy mınasyn qolyna ustap, tank astyna qulap, ony joıyp jiberip, qaza tapqan. 17.4.1943. 

82. SMAIYLOV Sadyq. 1911 jyly Shymkent obly­synyń Bógen aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. О́z zeń­biregimen nemisterdiń 7 tankisin, 2 zeńbiregin jáne 300-den astam jaýdy joıyp, asqan erlik kórsetken. 1.11.1943. 

83. SMAǴULOV Qaıyr­ǵalı. 1919 jyly Gýrev ob­lysynyń Balyqshy aýda­nynda týǵan. Rostov, Novorossıısk qalalaryn azat etýge qatysqan. Desantshylardan quralǵan 20 jaýynger 44 kún boıy jaý qyspaǵyna tótep berip, Eltıgen qystaǵy úshin bolǵan urysta teńdessiz erlik kórsetken. Ataqty jazýshy Ǵabıt Músirepovtiń «Qazaq soldaty» romanynyń prototıpi. 17.11.1943. 

84. SÚLEIMENOV Joldas. 1921 jyly Shymkent ob­ly­synyń Saryaǵash aýdanynda tý­ǵan. Barlaýshylar tobynyń komandıri. Dnepr úshin bolǵan urys­ta qaharmandyq erlik úlgi­sin kórsetip, jaýdy orasan shy­ǵyn­ǵa ushyratqan. Kóp qarý-ja­raqty qolǵa túsirgen. 30.10.1943. 

85. SURAǴANOV Qudaı­bergen. 1921 jyly Pavlodar oblysynyń Kachır aýdanynda týǵan. Zeńbirek batareıasynyń komandıri. Aǵa leıtenant. Vol­gadan Shpreege deıin dańqty erlik jolymen júrip ótken. 15.5.1946. 

86. SÝHAMBAEV Aǵadil (1920-1944).  Jambyl obly­synyń Sverdlov aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Belorýssııany, Lıtvany, Pol­shany azat etý so­ǵys­taryna qatysqan. Polshada bolǵan urysta pýlemet ambra­zýrasyn denesimen jaýyp, erlikpen qaza tapqan.  24.3.1945. 

87. TASQULOV Qaly­baı. 1922 jyly Shymkent ob­lysynyń Bostandyq aýda­nyn­da týǵan. Qatardaǵy jaý­yn­ger. Dnepr ózeninen ótý kezinde úlken erlik kórsetken. 30.10.1943. 

88. TOQATAEV Raqym­jan. 1923 jyly Almaty oblysynyń Eńbekshiqazaq aýda­­nynda týǵan. Qatardaǵy jaý­ynger. Artıllerııa at­qyshtar polkynyń quramyn­da soǵy­syp, bir shaıqasta jaýdyń 9 tankisi men 4 bronotransporterin joıyp jibergen. 29.6.1945. 

89. TOQTAROV Tólegen (1921-1942). Shyǵys Qazaq­stan oblysynyń Ulan aýda­nyn­da týǵan. Qatardaǵy jaý­ynger. 8-gvardııalyq dıvızııada qyz­met etken. 1942 jyly 9 aq­panda Borodıno úshin bol­ǵan urysta asqan erlik jasap, nemistermen qoıan-qoltyq shaı­qasta qaharmandyq úlgisin kórsetti. 30.1.1943. 

90. TEMIRBAEV Seıithan. 1922 jyly Qostanaı ob­lysynyń Taran aýdanyndaǵy Qyzyljar aýylynda týǵan. Vzvod, rota komandıri bolyp, Belorýssııa, Polshany azat etýge qatysqan. Berlınge sha­býyl kezinde tapqyrlyq pen batyldyq tanytqan. 31.5.1945.

91. TÝǴANBAEV Qa­dy­ran (1924-1944). Altaı ól­ke­siniń Ýst-Kan qystaǵynda dúnıege kelgen. Atqyshtar dı­­vızııasynyń qatardaǵy jaý­­yngeri. Erjúrek qazaq ula­ny talaı qıyn tap­syr­malardy abyroımen oryn­da­ǵan. Dneprden ótý kezinde jaý pýlemetterin batyldyqpen joıyp, ja­ra­lan­ǵan soń shepten shyǵarylyp, gospıtalda qaıtys boldy. 19.3.1944. 

92. TÚKTIBAEV Úrmásh (1917-1944). Qyzylorda obly­synyń Qazaly aýdanynda tý­ǵan. Kishi serjant. Soltústik batys, 2-Prıbaltıka maıdan­da­rynda soǵysqan. Perelı qys­taǵy túbindegi urysta as­qan erlikpen qaza tapqan. 24.3.1945. 

93. TYShQANBAEV Qo­jahmet (1917-1943).  Taldy­qorǵan oblysynyń Panfılov aýdanynda týǵan. Qatar­daǵy jaýynger. Zeńbirekshi. Qy­rym­daǵy Eltıgen aýda­nyn­da nemis tankilerimen bet­ke-bet urysta erlik kór­se­tip, qaza tapqan. 16.5.1944. 

94. ÚRGENIShBAEV Ydy­­­rys (1912-1943). Aq­tóbe oblysynyń Shalqar aýda­nynda týǵan. Serjant. Bólimshe komandıri. Dneprden ótý kezinde jaýdyń 90-nan astam soldaty men  ofıserin joıyp, osy urysta qaza tapqan. 15.1.1944. 

95. ÚSENOV  Abdolla (1924-1943). Shymkent obly­synyń Túrkistan qalasynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Ýkraına jerinde jaýdyń 8 tankisin joıyp, sol joıqyn urysta erlikpen qaza tapqan. 25.8.1943. 

96. HUSAIYNOV Ahmedııar (1924-1986). Oral oblysynyń Orda aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Melıtopol qalasyn azat etý kezinde bir ózi 40 shaqty jaýdy joıyp, eren erlik kórsetken. 1.11.1943. 97. ShÁKENOV Kenjebek. 1924 jyly Semeı oblysynyń Jarma aýda­nyn­da týǵan. Pýlemet ýchılıshesin bitirgen. 2-Ýkraına maı­danynda bolyp, Dneprden ótý kezinde jaýdyń sha­býylyn 3 ret toıtaryp, 17 soldaty men ofıserin, iri kalıbırli pýlemetin joıǵan. 22.2.1944. 

98. ShÁKIROV Astanqul (1921-1945). О́zbekstannyń Ándijan qalasynda týǵan. Barlaý vzvodynyń jaýyngeri. Neman ózeninen eń birinshi bolyp ótip, búkil polktyń áskerı taktıkasyn ózgertip, jaýǵa joıqyn soqqy berýge jaǵdaı jasaǵan. Sóıtip, erlikpen qaza tapqan. 24.3.1945. 

99. ShÁKIROV Sádý. 1922 jyly Jambyl oblysynyń Talas aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Dneprden ótý kezinde Loevodaǵy bıiktikke aldymen jetip, tý tikken. 30.10.1943. 

100. YSQAQOV Qapaı. (1906-1973). Semeı obly­sy­nyń Jarma aýdanynda týǵan. Qatardaǵy jaýynger. Stalıngrad, Ýkraına maıdan­da­rynda úlken erlikter kór­setken. 13.9.1944. 

101. YBYRAEV Áıtken. (1924-1944). Semeı obly­sy­nyń Jańasemeı aýdanynda týǵan. Starshına. Jaýdyń 6 zeńbiregi men 12 pýlemet uıasyn joıyp qaza tapqan. 24.3.1945. 

102. YBYRAEV  Ysqaq (1911-1965).  Soltústik Qa­zaq­stan oblysynyń Prııshım aýdanynda týǵan. At­qyshtar vzvodynyń komandıri. Oder ózeninen ótý kezinde qaharmandyqtyń eren úlgisin kórsetken. 27.2.1945.

103. ILIIаSOV Naǵı. 1920 jyly Qyzylorda oblysynyń Tereńózek aýdanynda týǵan. Qa­tar­daǵy jaýynger. Dýnaı ózeninen ótý kezinde ba­tyldyq pen erlik kór­setken. 9.4.1945.