Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń normatıvtik qaýlysy № 1

2011 j.  21    sáýir  № 1   Astana qalasy

Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń keıbir normatıvtik qaýlylaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly

Qazaqstan Respýblıkasy zańnama­synyń ózgerýine baılanysty Qazaqstan Res­pýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń jalpy oty­rysy qaýly  etedi: I. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń mynadaı normatıvtik qaýlyla­ryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizilsin: 1. «Qylmystardyń birneshe ret jasalýyn jáne jıyntyǵyn saralaý týra­ly» 2006 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy № 11 normatıvtik qaýlyda: 1) 2-tarmaqta: birinshi abzastyń ekinshi sóılemi alyp tastalsyn; ekinshi abzas alyp tastalsyn: úshinshi abzas mynadaı redaksııada jazylsyn: «Eger adam buryn jasaǵan qylmysy úshin sottalǵan, ne zańda belgilengen negizder boıynsha qylmystyq jaýaptylyqtan bosatylǵan bolsa, qylmys birneshe ret jasalǵan dep tanylmaıdy»; 2) 3-tarmaqta: birinshi abzastaǵy «nemese birtektes» degen sózder alyp tastalsyn; úshinshi abzas mynadaı redaksııada jazylsyn: «Qylmystyń birneshe ret jasalýyn tek uqsas qylmystar quraıdy. Sondyqtan  birneshe birtektes qylmystardy jasaý qyl­mystardy birneshe ret jasaý retinde tanyl­maıdy jáne qylmystardyń jıyntyǵy retinde saralanýǵa jatady. Mysaly, adamnyń urlyq jasaýy men tonaýy    onyń áreketteri «qylmysty birneshe ret jasaý» degen belgisiz, QK-niń 175-baby men  178-babynyń jıyntyǵy boıynsha saralanýǵa tıis.»; 3) 4-tarmaqta: birinshi abzasta «kinániń biryńǵaı nysanymen» degen sózder «biryńǵaı pıǵyl­men» degen sózdermen aýystyrylsyn; mynadaı mazmundaǵy abzaspen tolyq­tyrylsyn: «Adam QK-niń  bir bóligimen qa­ras­tyrylǵan jalǵasqan qylmysty jasaǵan kezde,  belgileri QK-niń  jalǵasqan qylmys úshin jaýaptylyqty kózdeıtin babynyń (mysaly, iri mólsherdegi esirtkini ótkizý maqsatynda zańsyz saqtaý kezeńinde onyń bólikterin birneshe márte ótkizý) dıspo­zısııasymen qamtylmaıtyn  basqa  bóliginde kózdelgen basqa qylmysty jasaǵan jaǵdaı­da,  onyń áreketteri QK babynyń neǵurlym  qatań jaza belgilenetin bóligi boıynsha saralaýǵa jatady. Bul rette adamnyń jasa­ǵan barlyq áreketteriniń belgileri aıyp­taýda  jáne úkimde kórsetilýge tıis.»; 4) 6-tarmaqtyń sońǵy sóılemi alyp tastalsyn; 5) 21-tarmaqta: «apellıasııalyq» degen sózden keıin «, kassasııalyq» degen sózben tolyqtyrylsyn; «nemese» degen sóz alyp tastalyp, onyń ornyna útir qoıylsyn; «shaǵymy» degen sózden keıin «nemese ótinishi» degen sózdermen tolyqtyrylsyn. 2. «Sottardyń qylmystardyń qaı­ta­la­nýy týraly zańdardy qoldanýy tý­raly» 2007 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy № 8 normatıvtik qaýlyda: 1) 9-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn: «9. Eger adam QK-niń 63-baby qolda­nylyp shartty túrde sottalsa jáne oǵan qosymsha jaza taǵaıyndalsa, onda negizgi jáne qosymsha jaza boıynsha  sot­tylyqtyń joıylý merzimi: negizgi jaza boıynsha QK-niń 77-baby úshinshi bóliginiń a) tarmaǵynyń negizinde synaq merzimi ótkennen keıin; qosymsha jaza boıynsha QK-niń 77-baby úshinshi bóliginiń v) tarmaǵynyń negizinde  negizgi jaza ótelgennen keıin bir jyl ótkennen keıin esepteledi. Sondyqtan adam shartty túrde sottalýyna baılanysty úkim boıynsha taǵaıyndalǵan synaq merzimi ótkennen keıin, biraq qosymsha jazany tolyq ótegenge deıin jańa qylmys jasaǵan kezde ol bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi sottylyǵy bar dep tanyla almaıdy. Mun­daı jaǵdaılarda sot sońǵy úkim boıynsha qylmystyń qaıtalaný túrlerin anyqtaý kezinde adamnyń  qosymsha  qosymsha jaza­syna ǵana qatysty ótelmegen sottylyǵyn eskeredi, al jazany úkimderdiń jıyntyǵy boıynsha taǵaıyndaǵan kezde sot QK-niń 60 jáne 61-baptarynyń talap­taryn saqtaı otyryp, aldyńǵy úkim boıyn­sha taǵaıyndalǵan qosymsha jazanyń ótel­megen bóligin sońǵy úkim boıynsha taǵaıyn­dalǵan jazaǵa tolyq nemese  ishinara biriktiredi.»; 2) mynadaı mazmundaǵy 9-1-tarmaqpen tolyqtyrylsyn: «9-1. Adamdy qylmystardyń nemese aýyrlyq dárejesi ár túrli qylmystarǵa úkimderdiń jıyntyǵy boıynsha sottaǵan kezde sottylyq QK-niń 77-baby  úshinshi bó­li­gine sáıkes árbir qylmys úshin bólek óteledi, bul rette barlyq óteý merzimderi adamnyń QK-niń  58 nemese 60-babynyń negizinde sot taǵaıyndaǵan túpkilikti jazany adamnyń is júzinde ótegen sátinen bastap esepteledi.»; 3) 15-tarmaqtyń ekinshi abzasy alyp tastalsyn; 4) 23-tarmaq alyp tastalsyn; 5) 28-tarmaqta: birinshi  abzastaǵy «apellıasııalyq» degen sózden keıin «, kassasııalyq» degen sózben tolyqtyrylsyn; ekinshi abzastaǵy «apellıasııalyq jáne qadaǵalaý satylary» degen sózder «apel­lıasııalyq satydaǵy sot» degen sózdermen aýystyrylsyn; úshinshi abzastaǵy «nemese qadaǵalaý» degen sózder alyp tastalsyn. 3. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń 2006 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy № 12, 2007 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy № 9 jáne 2008 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy № 9 normatıvtik qaýlyla­rymen engizilgen ózge­ris­termen «Qyl­mystyq jaza taǵaıyndaǵan kezde sottar­dyń zańdylyqty saqtaýy týraly» 1999 jylǵy 30 sáýirdegi № 1 normatıvtik qaýlyda: 1) 2-tarmaqtyń birinshi abzasynda «aýyr jáne asa aýyr qylmys, ásirese» degen sózder alyp tastalsyn; 2) mynadaı mazmundaǵy 3-1-tarmaqpen tolyqtyrylsyn: «3-1. QK-niń 53-babynyń besinshi bó­ligine sáıkes, eger qylmystyq zańnyń adam­dy kináli dep tanyǵan sanksııasy boıynsha ártúrli (balama) jazalar túri qarastyryl­ǵan bolsa, onda QK-niń 53-baby birinshi bóliginiń d) tarmaǵynda qarastyrylǵan ja­zany jeńildetetin mán-jaılar bolǵan kezde, kishigirim jáne ortasha aýyrlyqtaǵy qyl­mys­tar úshin bas bostandyǵynan aıyrý taǵaıyndalmaıtynyn sottar nazarda ustaý­lary kerek. Bul rette osy ereje is boıynsha qylmystyq jaýapkershilik pen  jazany aýyrlatatyn mán-jaılardyń bolýyna jáne qylmystyń qaıtalanýyna, qylmystardyń qaýipti nemese asa qaýipti qaıtalanýyna qaramastan qoldanylady. QK-niń 53-baby birinshi bóliginiń d) tarmaǵynda jáne QK-niń 59-baby  ekinshi bóliginde kózdelgen zań normalary básekege túsken kezde birinshi normanyń talaptary basym bolady.  Bul rette sot sheshiminiń osy bóliginiń ýáji sot úkiminiń sıpattamaly-dáleldemeli bóliginde QK-niń 53-baby birinshi bóliginiń d) tarma­ǵyna silteme jasala otyryp kórsetilýi tıis. Bul jaǵdaıda QK-niń 55-babyna silteme  jasaý talap etilmeıdi.»; 3) mynadaı mazmundaǵy 8-1-tarmaqpen  tolyqtyrylsyn: «8-1. Shartty túrde sottalǵan, synaq merzimi kezeńinde jeńil  nemese aýyrlyǵy ortasha qylmysty qaıta jasaǵan kámeletke tolmaǵanǵa qatysty isti qarap, jaza ta­ǵaıyn­daǵan kezde sot qaıtadan shartty túrde sottaý múmkindigi týraly máseleni talqylaýy tıis. Eger sot shartty túrde sottaýdy qaıta qoldansa, QK-niń 60-babyna sáıkes úkim­derdiń jıyntyǵy boıynsha túpkilikti ja­zany belgileý talap etilmeıdi. О́ıtkeni mundaı jaǵdaıda aldyńǵy jáne sońǵy úkimder derbes oryndalady.»; 4) 9-tarmaqta: birinshi abzas mynadaı mazmundaǵy sóılemmen tolyqtyrylsyn: «Bul rette qyl­­­mystyq zań shartty túrde sottaýdyń qol­­danylýyn qylmystardyń sanatymen baıla­nystyrmaıtynyn, tek áreketteri qaýipti nemese asa qaýipti qylmystardyń qaıtalanýy dep tanylǵan adamdarǵa QK-niń 63-babyn qoldanýdy shekteıtinin nazarǵa alý kerek.»; ekinshi abzasta «tártiptik áskerı bóli­minde ustaý» degen sózder alyp tastalsyn; úshinshi abzastyń birinshi jáne ekinshi sóılemi alyp tastalsyn; 5) mynadaı mazmundaǵy 9-1-tarmaqpen tolyqtyrylsyn: «9-1. Adamǵa shartty túrde sottaý qol­danylǵan kezde oǵan QK-niń 63-babynyń 5-1-bóliginde kózdelgen mindetterdi oryndaý júktelýi múmkin. Bul rette sottar QK-niń 5-baby  úshinshi bóliginiń talaptaryna sáı­kes osy mindetterdi belgileıtin jańa zań qoldanysqa engizilgenge deıin (2011 jylǵy 5 aqpanǵa deıin)  jasalǵan qylmystar úshin atalǵan mindetterdiń júktelmeıtindigin na­zar­ǵa alýy kerek. Shartty túrde sottalǵan kezde adamǵa QK-niń 63-baby 5-1-bóliginde kózdelgen mindetterdiń oryndalýyn júkteý sottyń mindeti emes, quqyǵy bolyp tabylady.»; 6) 12-tarmaqtaǵy «abaısyz nemese onsha aýyr emes qasaqana qylmys týraly isti qaraǵan kezde» degen sózder «QK-niń 64-baby tórtinshi bóliginiń negizinde» degen sózdermen aýystyrylsyn; 7) 14-tarmaqtyń birinshi abzasy my­nadaı redaksııada jazylsyn: «О́lim jazasy – atý adamdardyń qaza bolýyna ushtasqan terrorıstik qylmystar úshin, sondaı-aq soǵys ýaqytynda jasalǵan asa aýyr qylmystar úshin eń aýyr jaza retinde belgilenedi, ondaı jazaǵa kesilgen adamǵa keshirim jasaý týraly ótinish etý quqyǵy beriledi.»; 8) 22-tarmaqta «abaısyz nemese onsha aýyr emes qasaqana qylmys týraly» degen sózder alyp tastalsyn; 9) 27-tarmaq mynadaı mazmundaǵy abzaspen tolyqtyrylsyn: «Eger QK-niń Erekshe bólimindegi baptyń sanksııasynda múlikti tárkileý mindetti qosymsha jaza retinde kózdelgen jaǵdaıda, alaıda, osy qylmysty jasaǵan adamnyń is-áreketterinde paıdaqorlyq nıet bolmasa nemese qylmysty kámeletke tol­maǵan adam jasasa ne shartty túrde sottal­ǵan bolsa, onda QK-niń Jalpy bóliminiń erejeleri eskerilip, múlikti tárkileý túrin­degi qosymsha jaza qoldanylmaıdy. Bul sheshimniń ýáji tıisinshe QK-niń 51, 63 (tór­tinshi bóligine) nemese 79-baptarǵa silteme jasalyp,  sot úkiminiń sıpattamaly-dálel­demeli bóliginde kórsetilýge tıis. Bul jaǵdaılarda QK-niń 55-babyna silteme  jasaý talap etilmeıdi.»; 10) 29-tarmaqta: birinshi jáne úshinshi abzastardaǵy «kas­sasııa» degen sóz «apellıasııalyq, kas­sasııa­lyq» degen sózdermen aýystyrylsyn; ekinshi abzastaǵy «kassasııa» degen sóz «apellıasııalyq, kassasııalyq» degen sóz­dermen aýystyrylsyn; úshinshi abzastaǵy «437-babyna» degen sózder «417 jáne 446-12-baptaryna» degen sózdermen aýystyrylsyn; 11) 30-tarmaqta: birinshi abzastaǵy «441-babynyń úshin­shi bóliginde» degen sózder «446-17-babynyń úshinshi bóliginde  kassasııalyq satydaǵy sot úshin» degen sózdermen aýystyrylsyn; ekinshi abzas mynadaı redaksııada jazylsyn: «Isti kassasııalyq tártippen qaraǵan kezde isti zańsyz buzýǵa nemese sottalý­shynyń  jazasyn jeńildetýge jol berilgendigin anyqtaǵanda, qadaǵalaý satysyndaǵy sot QIJK-niń 467-baby toǵyzynshy bóligine sáıkes kassasııalyq qaýlynyń kúshin joıýǵa jáne birinshi satydaǵy sottyń  úkimin, apellıasııalyq  qaýlyny ózgertip nemese óz­gert­peı, kúshinde qaldyrýǵa quqyly. QIJK-niń 467-baby onynshy bóligine sáıkes, úkimde kórsetilgennen kóri jazany kúsheıtý nemese neǵurlym aýyr  qylmys týraly zańdy qoldaný qajet bolǵan kezde, qadaǵa­laý satysyndaǵy sot úkimniń jáne keıingi sot aktileriniń   kúshin joıyp, isti jańadan sot qaraýyna  jiberedi.». 4. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń 2003 jylǵy 11 shildedegi № 6 normatıvtik qaýlysymen engizilgen ózgerister­men jáne tolyqtyrýlarmen «Qazaqstan Res­pýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń 67-babyn qoldaný boıynsha sot táji­rı­besi týraly» 2001 jylǵy 21 maýsymdaǵy № 4 normatıvtik qaýlyda: 1) 1-tarmaqtyń birinshi jáne ekinshi abzastaryndaǵy «kishigirim nemese ortasha aýyrlyqtaǵy» degen sózder alyp tastalsyn; 2) 2-tarmaq alyp tastalsyn; 3) 3-1-tarmaqtyń birinshi abzasynda «kez kelgen» degen sózder alyp tastalsyn; 4) mynadaı mazmundaǵy 3-2-tarmaqpen tolyqtyrylsyn: «3-2. QK-niń 67-babynyń úshinshi bóligi boıynsha adamnyń ólimimen nemese densaý­lyǵyna aýyr zııan keltirýmen baılanysty emes aýyr qylmysty birinshi ret jasaǵan kámeletke tolmaǵan adam, eger ol jábirle­nýshimen tatýlassa jáne keltirilgen zııan­nyń ornyn toltyrsa, QK-niń 82-babynda kózdelgen tárbıelik yqpaly bar májbúrleý sharalary qoldanylyp, qylmystyq jaýapkershilikten bosatylýy múmkin. QIJK-niń 38-babynyń birinshi bóligine sáıkes joǵary­da kórsetilgen negizder boıynsha qylmys­tyq isti buzýǵa tek sottyń quqyǵy bar.»; 5) 9-tarmaqtyń úshinshi abzasy alyp tastalsyn; 6) mynadaı mazmundaǵy 9-1 jáne 9-2-tarmaqtarmen tolyqtyrylsyn: «9-1. QK-niń 67-babynyń birinshi, ekinshi nemese úshinshi bólikteriniń negizinde tatýlasýyna baılanysty adamdy qylmys­tyq jaýapkershilikten bosatýǵa tek jábirle­nýshi (jeke nemese zańdy tulǵa)  bolǵan kezde jol beriledi. QK-niń 67-babynyń birinshi nemese ekinshi bóliginde kórsetilgen adam  shyn nıetpen ókinse jáne qoǵamnyń nemese memle­kettiń zańmen qorǵalatyn múddelerine qyl­mys­pen keltirilgen zııannyń ornyn toltyr­ǵan bolsa, jábirlenýshi bolmaǵan kezde de   QK-niń 67-babynyń tórtinshi bóliginiń negizinde qylmystyq jaýapkershilikten bosaty­lýy múmkin. QK-niń 307-babyna eskertýdiń  besinshi bóliginde tizbesi berilgen sybaılas jemqor­lyqqa baılanysty qylmystyq ister boıyn­sha QK-niń 67-babyn qoldanýǵa jol berilmeıdi. 9-2. QIJK-niń 38-baby birinshi bóligine sáıkes, QK-niń 67-baby  tórtinshi bóliginiń negizinde sotqa deıingi satyda – prokýror jáne onyń kelisimimen tergeýshi nemese anyqtaý or­gany, sot talqylaýy satysynda taraptar­dyń ótinishi boıynsha nemese óz bastamasy­men sot (sýdıa) adamdy qylmystyq jaýapkershilikten bosata otyryp,  qylmystyq isti buzýǵa quqyly.»; 7) 13-1-tarmaqta: birinshi abzas mynadaı redaksııada jazylsyn: «QK-niń 67-babynyń ekinshi, úshin­shi jáne tórtinshi bólikterinde kózdel­gen zańnyń normalaryn qoldaný mindetti emes (fakýltatıvtik) bolyp tabylady.»; ekinshi abzasta «Bul oraıda» degen sózder «Zańnyń kórsetilgen normalaryn qoldaný kezinde» degen sózdermen aýysty­rylsyn; 8) 13-2-tarmaqta: birinshi abzas mynadaı redaksııada ja­zylsyn: «Qylmystyq istiń  tatýlasýǵa qol jetkizilgen qylmystar men epızodtarǵa qa­tysty bólikterinde qylmystardyń jıyn­tyǵy jáne birneshe márte jasalýy bolsa da, QK-niń 67-baby qoldanylyp qylmystyq is buzylýy múmkin. Bul rette tatýlasýǵa qol jetkizilmegen nemese zań tyıym salatyn  qylmystarǵa qatysty bólikteri boıynsha is júrgizý QIJK-ge sáıkes jalǵasady.»; ekinshi abzas alyp tastalsyn; úshinshi abzasta «Kishigirim nemese ortasha aýyrlyqtaǵy» degen sózder alyp tastalsyn; tórtinshi abzas  alyp tastalsyn: 9) 18-tarmaqta: «birinshi» degen sózden keıin «jáne apel­lıasııalyq» degen sózdermen tolyqty­rylsyn; «úkim shyǵarý úshin sot keńesý bólme­sine ketkenge deıin» degen sózder alyp tastalsyn; 10) 19-tarmaq mynadaı redaksııada ja­zylsyn: «19. Eger birinshi nemese apellıasııalyq satydaǵy sotta QK-niń 67-babyn qoldanýǵa negiz bolatyn mán-jaılar anyqtalǵan, alaıda, sot osy zańdy zańsyz nemese negizsiz qoldanbaǵan jaǵdaıda, kassasııalyq jáne qadaǵalaý satysyndaǵy sotta QK-niń  67-ba­bynyń negizinde qylmystyq jaýapkershilikten bosatýǵa  jol beriledi.». 5. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń 2005 jylǵy 28 qazandaǵy № 8 jáne 2008 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy № 16 normatıvtik qaýlylarymen engizilgen ózge­ris­termen «Bas bostandyǵynan aıyrý ja­zasyn taǵaıyndaýdyń keıbir máseleleri týraly» 2001 jylǵy  19 qazandaǵy № 15 normatıvtik qaýlyda: 1) 3-tarmaqtyń ekinshi abzasy «balasy bar áıelderge» degen sózderden keıin «, jas balalaryn jalǵyz tárbıeleıtin er adamdar­ǵa» degen sózdermen tolyqtyrylsyn; 2) 4-tarmaqta: birinshi abzas «kámeletke tolmaǵandar­dy» degen sózderden keıin «qylmystyq jaýapkershilikten ári» degen sózdermen tolyq­tyrylsyn; ekinshi abzas mynadaı mazmundaǵy sóılemmen tolyqtyrylsyn: «QK-niń 79-babynyń jetinshi bóligine sáıkes aýyr emes qylmys jasaǵan nemese aýyrlyǵy ortasha qylmysty alǵash jasaǵan kámeletke tolmaǵandarǵa bas bostandyǵy­nan aıyrý jazasy taǵaıyndalmaıdy»; 3) 8-tarmaqtyń úshinshi jáne tórtinshi abzastary alyp tastalsyn; 4) 10-tarmaqtyń birinshi abzasynda «3-bóliginiń» degen sózder «birinshi bóligi­niń» degen sózdermen aýystyrylsyn; 5) 12-tarmaqtyń ekinshi abzasyndaǵy «nemese tártiptik áskerı bólimde ustaýǵa» degen sózder alyp tastalsyn; 6) 14-tarmaqta: birinshi abzastaǵy «423-3» degen sıfrlardan keıin «446-22» degen sıfrlarmen tolyqtyrylsyn; tórtinshi abzastaǵy «apellıasııalyq» degen sóz «joǵary turǵan» degen sózdermen aýystyrylsyn. 6. «Aýrýǵa shaldyǵýyna baılanysty jazany odan ári óteýden bosatý týraly» 2002 jylǵy 11 sáýirdegi № 7 normatıvtik qaýlyda: 1) 3-tarmaqta: «men Densaýlyq saqtaý mınıstrligi» degen sózder alyp tastalsyn; «(2001 jylǵy 11 jeltoqsandaǵy № 152-01 buıryq, tirkeý nómiri 1756, 2002 jylǵy 15 aqpan)» degen sózder «(2009 jylǵy 18 qarashadaǵy № 145 buıryq)» degen sózdermen aýystyrylsyn; 2) 4-tarmaqtaǵy «qamaýda nemese tár­tiptik áskerı bólimde» degen sózder «gaýptvahtada» degen sózdermen aýystyrylsyn; 3) mynadaı mazmundaǵy 6-1-tarmaqpen tolyqtyrylsyn: «6-1. Sottalǵannyń Aýrýlar tizbesinde kórsetilgen  jazany  óteýden bosatýǵa   negiz bolatyn  aýrýǵa shaldyqqanynyń  anyqty­ǵyn  tekserý úshin túzeý mekemesiniń basty­ǵy medısınalyq bólimniń nemese sol kolo­nııanyń ózge de emdeý-aldyn alý mekeme­siniń dárigerlik-baqylaý komıssııasynyń (DBK) sheshimimen sottalǵandy Arnaıy medısınalyq komıssııaǵa (AMK) jiberetinin sottar nazarǵa alýy qajet. AMK-niń sottalǵandy kýálandyrý já­ne olardyń dárigerlik qorytyndy berý tár­tibi Qazaqstan Respýblıkasynyń Qyl­mys­tyq atqarý kodeksine jáne Qazaqstan Res­pýblıkasy Ádilet mınıstriniń 2009 jylǵy  18 qarashadaǵy № 145 buıryǵymen bekitilgen Sottalǵandardy medısınalyq kýálan­dyrý jáne olardy aýrýyna baılanysty jazasyn óteýden bosatýǵa usynýdy retke keltirý jónindegi nusqaýlyqqa sáıkes jú­zege asyrylady.»; 4) 8-tarmaq mynadaı mazmundaǵy abzaspen tolyqtyrylsyn: «Sot aýrýǵa shaldyǵýyna baılanysty jazasyn óteýden bosatpaǵan  sottalǵannyń  densaýlyq jaǵdaıy nasharlap, bul jazasyn óteýge kedergi keltiretin jaǵdaıda, sottyń bas tartý týraly qaýlyny shyǵarǵan ýaqy­tyna qaramastan, tıisti dárigerlik qory­tyn­­dynyń negizinde materıaldar sotqa qaıta­dan jiberiledi.»; 5) 10-tarmaq «jerindegi» degen sózden keıin «aýdandyq jáne oǵan teńestirilgen» degen sózdermen tolyqtyrylsyn; 6) 11-tarmaqtaǵy «úsh sýdıa quramynda oblystyq nemese oǵan teńestirilgen» degen sózder alyp tastalsyn; 7) 12-tarmaq «ókiliniń,» degen sózden keıin «emdeýshi dárigeriniń,» degen sózder­men tolyqtyrylsyn; 8) 18-tarmaqtyń birinshi abzasy my­nadaı mazmundaǵy sóılemmen tolyqty­ryl­syn: «Qylmystyq qýdalaý organdary medı­sınalyq qorytyndyny qylmystyq is materıaldaryna qosa tigýi tıis.»; 9) 19-tarmaqtaǵy «qaýlysyna QIJK-niń 457-babyna sáıkes, sottalǵan adam, onyń qorǵaýshysy shaǵymdana alady jáne prokýror apellıasııalyq tártippen narazy­lyq keltirýi múmkin» degen sózder «qaýlysy apellıasııalyq jáne qadaǵalaý tártibimen qaıta qaralýy múmkin» degen sózdermen aýystyrylsyn; 10) 20-tarmaq alyp tastalsyn. 7. «Bas bostandyǵynan aıyrýǵa sot­tal­ǵan adamdarǵa túzeý mekemeleriniń túrlerin taǵaıyndaý jónindegi sot prak­tıkasy týraly» 2006 jylǵy 23 maýsym­daǵy №  7 normatıvtik qaýlyda: 1) 8-tarmaqtyń v) tarmaqshasynda                    «jáne jas balalary bar áıelderdiń» degen sózder «, jas balalary bar áıelderdiń jáne jas balalaryn jalǵyz tárbıeleıtin er adamdardyń» degen sózdermen aýystyryl­syn; 2) 18-tarmaqta: birinshi  abzastaǵy «apellıasııalyq» degen sózden keıin «, kassasııalyq» degen sózben tolyqtyrylsyn; úshinshi abzastaǵy «jáne qadaǵalaý sa­tylarynyń sottary» degen sózder «satyda­ǵy sot» degen sózdermen aýystyrylsyn; mynadaı mazmundaǵy abzaspen tolyq­tyrylsyn: «QIJK-niń 446-17-babynyń úshin­shi bóligine sáı­kes kassasııalyq satyda­ǵy sot prokýrordyń narazylyǵy nemese jábirlenýshiniń, jeke aıyptaýshynyń nemese olardyń ókilderiniń shaǵymy boıynsha sottalǵanǵa túzeý meke­me­si­niń zańda kózdel­gen­nen jeńilirek túri taǵaıyndalýy úkimde negizdelmese, onda onyń kúshin joıyp,  QK-ge sáıkes túzeý mekemesiniń túrin taǵaıyn­daýǵa quqyly.». 8. «Adamnyń ómiri men densaýlyǵy­na qarsy keıbir qylmystardy saralaý týraly» 2007 jylǵy 11 mamyrdaǵy № 1 normatıvtik qaýlyda: 1) 3-tarmaqtyń birinshi abzasynyń sońǵy sóıleminde «Olardyń áreketteri» degen sózderden keıin «QK-niń 28-babyna silteme jasalmaı,» degen sózdermen tolyqty­rylsyn; 2) 8-tarmaq mynadaı redaksııada jazyl­syn: «8. Adamdy urlaýmen ushtasqan adam óltirýdi saralaǵan kezde QK-niń 96-baby ekinshi bóliginiń v) tarmaǵy boıynsha jaýapkershilik urlanǵan adamdy óltirgen kezde, sondaı-aq adamdy urlaýǵa baılanysty basqa da adamdar óltirilgende týyndaıtynyn eskerý kerek (mysaly, urlaýǵa kedergi jasaǵan adamdy qasaqana óltirý). Osyndaı jaǵdaı­lar­da adamdy urlaý jáne óltirý qylmys­tardyń jıyntyǵyn quraıdy jáne QK-niń 125-babynyń tıisti bólikterimen jáne QK-niń 96-baby ekinshi bóliginiń v) tarmaǵy boıyn­sha óz aldyna derbes saralanýǵa jata­dy. Kepilge alý nemese ony ustaý kezinde adamdy qasaqana óltirý ár qylmystyń belgilengen saralaý belgilerine qaraı QK-niń 96 jáne 234-baptarynyń tıisti bólikteri boıynsha derbes saralanýǵa jatady»; 3) 20-tarmaqta: birinshi abzas mynadaı redaksııada jazylsyn: «QK-niń 96-baby ekinshi bóliginiń n) tarmaǵynda kózdelgen saralaý belgisi (birneshe márte jasalǵan adam óltirý)  boıynsha  kináli adamǵa QK-niń 96-babynda kózdelgen,  birde-bireýi úshin sottalmaǵan nemese zań­men belgilengen negizder boıynsha qylmys­tyq jaýaptylyqtan bosatylǵan jaǵdaıda,  eki jáne odan da kóp áreketterdi jasaǵan kezderde  qoldanylýy tıis.»; mynadaı mazmundaǵy abzastarmen tolyqtyrylsyn: «Birneshe márte jasalǵan adam óltirýdi eki nemese odan da kóp adamdardy óltirýden,  qylmystyń sýbektıvtik jaǵyna baılanys­ty ajyratý qajet: eger  birneshe márte ja­sa­lýdy quraıtyn adam óltirýdiń árqaısysy  jeke nıetpen qamtylǵan jaǵdaıda, ondaı áreket QK-niń 96-baby ekinshi bóliginiń n) tarmaǵy boıynsha saralanýǵa jatady; kináli adamnyń nıeti biryńǵaı jáne áýelden eki nemese odan da kóp adamdardy qasaqana qaza ushyratýǵa baǵyttalǵan bolsa, - áreketti QK-niń 96-baby ekinshi bóliginiń a) tarmaǵy boıynsha saralaý kerek. Sot qylmystyq isti qosymsha tergeýge jibermesten kináliniń áreketin QK-niń 96-baby ekinshi bóliginiń «a» tarmaǵynan n) tarmaǵyna, ne kerisinshe qaıta saralaýǵa quqyly.»; 4) mynadaı mazmundaǵy 20-1-tarmaq­pen tolyqtyrylsyn: «20-1. boıynsha Adam óltirýdi QK-niń 96-baby ekinshi bóliginiń o) tarmaǵy  saralaý úshin kináliniń qylmys jasaǵanǵa deıin jábirlenýshiniń kámelettik jasqa tolmaǵan­dyǵy jóninde habardar bolýyn anyqtaý qajet. Bul rette QK-niń 5-baby úshinshi bóliginiń talaptaryna sáıkes atalǵan saralaý belgisi  osy belgini  belgileıtin  zań qol­danysqa engizilgenge deıin (2010 jylǵy 8 jeltoqsanǵa deıin) adamdy óltirgen aıyp­talýshyǵa qoldanylmaıtynyn nazarda ustaý kerek.»; 5) 28-tarmaqta: «347-1» degen sıfrlar «141-1» degen sıfrlarmen aýystyrylsyn; «, 105» degen sózder alyp tastalsyn; 6) 32-tarmaqtyń úshinshi jáne tórtinshi abzastary alyp tastalsyn. 9. «Zorlaý jáne ózge de nápsi­qumar­lyq sıpattaǵy kúsh qoldaný áreketteri­men baılanysty qylmystardy saralaý­dyń keıbir máseleleri týraly» 2007 jyl­ǵy 11 mamyrdaǵy № 4 normatıvtik qaýlyda: 1) 10-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn: «Saralaý belgisi boıynsha birneshe márte jasalǵan zorlaý úshin QK-niń 120-ba­bynda kózdelgen, eki jáne odan da kóp áreketterdi jasaǵan,  alaıda, solardyń bir­de-bireýi úshin sottalmaǵan nemese zańmen belgilengen negizder boıynsha qylmystyq jaýaptylyqtan bosatylmaǵan  adam jaýap­qa tartylýǵa jatady. Bul rette aıaqtalǵan zorlaý, oǵan oqtalý, birge oryndaýshy nemese qylmysqa basqa da nysanda qatysýshy bolý buryn  oryn alǵan bolsa, zorlaý birneshe márte jasalǵan dep tanylady. Eger kináli biryńǵaı nıetpen, az ýaqyt aralyǵynda bir adamǵa qatysty  birneshe jynystyq akt jasasa, bul  áreket birneshe ret jasalý belgisin quramaıdy, ony jalǵas­paly  qylmys retinde qarastyrý kerek. QK-niń 120-babynyń birinshi jáne ekin­shi bólikterinde jaýaptylyq kózdelgen  eki nemese odan da kóp  zorlaý jasalǵan kezde, bul áreketter  QK-niń 11-baby besinshi bóliginiń talaptaryna sáıkes g) tarmaǵy boıynsha, al negizder bolǵan kezde -  QK-niń 120-babynyń ekinshi bóliginiń  tıisti tar­maq­tary boıynsha saralanýǵa jatady.»; 2) mynadaı mazmundaǵy 10-1-tar­maq­pen tolyqtyrylsyn: «10-1.  QK-niń 121-babynda  kózdelgen  eki jáne odan kóp áreketterdi jasaǵan, alaıda,  solardyń birde-bireýi úshin sottalmaǵan ne zańmen belgilengen negizder boıynsha qylmystyq jaýaptylyqtan bosatylmaǵan adam birneshe márte jasalǵan nápsiqumar­lyq sıpatyndaǵy zorlyq áreketteri degen saralaý belgisi boıynsha  jaýapqa tartylýǵa jatady. Adamdy zorlaý jáne nápsiqumarlyq sı­pattaǵy áreketterdi jasaý qylmystardyń bir­neshe márte jasalýyn quramaıdy, olar­dyń  árqaısysy QK-niń 120 jáne 121-bap­tarynyń tıisti bólikteri boıynsha derbes saralaýǵa jatatyn qylmystardyń jıynty­ǵyn quraıdy.». 10. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń 2006 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy № 12 normatıvtik qaýlysymen engizilgen ózge­ristermen «Kámeletke tolmaǵan adamdar­dyń qylmystary jáne olardy qoǵamǵa qarsy is-áreketter jasaýǵa tartý jónin­degi ister boıynsha sot praktıkasy týra­ly» 2002 jylǵy  11 sáýirdegi  № 6 normatıvtik qaýlyda: 1) mynadaı mazmundaǵy 16-1-tar­maqpen tolyqtyrylsyn: «Eger adamnyń ólimine nemese densaý­lyǵyna aýyr zııan keltirýmen baılanysty emes aýyr qylmysty birinshi ret jasaǵan kámeletke tolmaǵan adam  jábirlenýshimen tatýlassa jáne keltirilgen zııannyń ornyn  toltyrsa, QK-niń 67-babynyń úshinshi bóli­gi­ne sáıkes, oǵan QK-niń 82-babynda kóz­delgen tárbıelik yqpaly bar májbúrleý sharalary qoldanylyp, qylmystyq jaýapkershilikten bosatylýy múmkin ekendigin sot­tar eskerýi qajet.»; 2) mynadaı mazmundaǵy 19-1-tarmaq­pen tolyqtyrylsyn: «19-1. QK-niń 63-babynyń úshinshi bó­ligine sáıkes kámeletke tolmaǵandarǵa al­dyń­ǵy qylmysy úshin shartty túrde sottal­ǵan kezde synaq merzimi kezeńinde olar aýyr emes nemese aýyrlyǵy ortasha qylmystar­dy qaıtadan jasaǵan kezde, shartty túrde sottaýdy qoldanýǵa bolatynyn sottar na­zar­ǵa alýy kerek. Kámeletke tolmaǵan adam shartty túrde sottalǵan kezde synaq merzimi zańda belgilengen qysqartylǵan mólsherde: alty aıdan bir jylǵa deıin taǵaıyn­dalady.»; 3) 22-tarmaqtaǵy «, áreketterdi birneshe ret nemese eki nemese odan da kóp ret sot­talǵan adam jasaǵan belgileri boıynsha dáre­jeleý kezinde» degen sózder alyp tastalsyn; 4) 33-tarmaqtaǵy «(qadaǵalaý) shaǵym­daryn» degen sózder «jáne kassasııalyq shaǵymdardy, zańdy kúshine engen sot aktilerin qaıta qaraý týraly ótinishterdi» degen sózdermen aýystyrylsyn; 5) 34-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn: «34. QIJK-niń 396-babynyń birinshi bóligi, 446-1-babynyń ekinshi bóligi jáne 492-babynyń birinshi bóliginiń maǵynasy boıynsha kámeletke tolmaǵan adamnyń zań­dy ókilderiniń sot aktilerine apellıasııalyq, kassasııalyq tártippen shaǵym berýge, son­daı-aq zańdy kúshine engen sot aktisin qaıta qaraý týraly ótinish berýge quqyǵy bar ekendigi túsindirilsin. О́kildiń iske onyń qatysýy toqtatyl­ǵanǵa deıin bergen apellıasııalyq (kassasııa­lyq) shaǵymy nemese qadaǵalaý satysyn­daǵy sotqa  ótinishi  shaǵym nemese ótinish qaralǵan sátte onyń kámeletke tolǵanyna qaramastan, barlyq jaǵdaılarda da qaraýǵa jatady». 11. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń 2006 jylǵy 25 jeltoqsandaǵy № 12 jáne 2007 jylǵy 11 mamyrdaǵy  № 3 normatıvtik qaýlylarymen engizilgen ózge­ristermen «Bótenniń múlkin zańsyz ıemdený jónindegi ister boıynsha sot táji­rıbesi týraly» 2003 jylǵy 11 shildedegi № 8 normatıvtik qaýlyda: 1) 9-tarmaq mynadaı mazmundaǵy abzaspen tolyqtyrylsyn: «Eger adamdar toby aldyn ala sóz baı­lasyp, urlyq jasaýǵa nemese tonaýǵa  nıettengen bolsa, al qylmysqa qatysýshylar­dyń bireýi qylmys jasaý barysynda jábir­lenýshiniń ómirine nemese densaýlyǵyna qaýipti kúsh qoldansa nemese qorqytsa (qyl­mysqa qatysýshynyń shekten shyǵýshyly­ǵy), onda onyń áreketin qaraqshylyq retinde, al basqa qylmysqa qatysýshylardyń áreketterin – eger olar kúsh qoldanýǵa tikeleı yqpal etpese ne jábirlenýshiniń múlkin ıelený úshin ony paıdalanbaǵan jaǵdaıda, tıisinshe  urlyq nemese tonaý retinde saralaý kerek.»; 2) 12-tarmaqta: ekinshi abzastyń úshinshi sóılemi alyp tastalsyn: úshinshi abzas mynadaı redaksııada ja­zylsyn: «Eger buryn bótenniń múlkin zańyz ıemdengeni úshin adam sottalsa, ne zańda belgilengen negizder boıynsha qylmystyq jaýapkershilikten bosatylsa, bótenniń múlkin zańsyz ıemdený birneshe márte jasaldy dep tanylmaıdy»; tórtinshi abzas alyp tastalsyn: 3) 13-tarmaq mynadaı mazmundaǵy abzaspen tolyqtyrylsyn: «Kináli úı-jaıda nemese qoımada zańdy túrde bolǵanda, ashyq turǵan bólme­lerde, bólimderde nemese osy úı-jaıdyń nemese qoımanyń basqa da bólikterinde ur­lyq jasaǵan jaǵdaılarda da osy qylmysty saralaý belgisi bolmaıdy. Zańsyz kirý arqyly urlyq jasaý kezinde turǵyn úıge qol suǵylmaýdy buzýshylyq dep tanylǵan  qylmysty saralaý belgisi qylmys tásili bolyp tabylady jáne QK-niń 145-baby boıynsha qosymsha saralaý talap etilmeıdi.»; 4) 14-tarmaqta: úshinshi abzasta: birinshi sóılemde «avtomashınalar» degen sóz «avtomashınalardyń salondary men onyń basqa da jabyq bólikteri» degen sózdermen aýystyrylsyn; ekinshi sóılemde  tek orys tilindegi mátinge ózgeris engiziledi; tórtinshi abzas alyp tastalsyn; 5) 17-tarmaq alyp tastalsyn: 6) 19-tarmaq mynadaı mazmundaǵy abzaspen tolyqtyrylsyn: «Qandaı da bir mindettemeni oryndaý shartymen múlikti alý, eger kináli osy múlikti alǵan sátte-aq ony ıelengisi kelgen oıy bolǵan jáne qabyldaǵan mindettemeni oryndaýǵa nıeti bolmaǵan jaǵdaıda, alaıaq­tyq retinde saralanýy múmkin.» 7) 20-tarmaqtyń ekinshi abzasy alyp tastalsyn; 8) 23-tarmaqta: besinshi abzasta tek orys tilindegi mátinge ózgeris engiziledi; altynshy abzas  mynadaı mazmundaǵy altynshy jáne jetinshi  abzastarmen aýys­tyrylsyn: «Eger zorlyqpen kúsh qoldaný áreket­teri urlyq (urlaýǵa árekettený) aıaqtalǵan soń,  múlikti ıemdený nemese ony ustap qalý maqsatynda emes, jasyryný jáne ustalýdan qashý úshin jasalsa jáne bul rette urlanǵan múlik qylmys jasalǵan jerde qalyp qoısa,  bul  tonaý nemese qaraqshylyq retinde baǵa­lan­baıdy. Bul áreketter  sıpaty jáne odan keıin  týyndaǵan saldaryna qaraı bólek baǵalanýǵa tıis. Qaraqshylyq jasaý kezinde densaýlyq­qa ortasha aýyrlyqtaǵy zııan keltirilgen kezde kináliniń áreketterin qaraqshylyqtyń quramy qamtıtyndyqtan, QK-niń  104-baby  boıynsha qosymsha saralaý qajet etilmeıdi.»; 9) 30-tarmaqtyń ekinshi abzasy alyp tastalsyn. 12. «Qorqytyp alýshylyq týraly ister boıynsha sot praktıkasy týraly» 2006 jylǵy 23 maýsymdaǵy № 6 normatıvtik qaýlyda: 1) 8-tarmaq mynadaı redaksııada ja­zylsyn: «8.  Birneshe ret jasalǵan saralaý belgisin qoldaný kezinde QK-niń 11-babyn jáne «Bótenniń múlkin zań­syz ıemdený jónindegi ister boıynsha sot tájirıbesi týraly» Qazaqstan Respýblı­kasy Joǵarǵy Sotynyń  2003 jylǵy 11 shildedegi № 8 normatıvtik qaýlysynyń 12-tarmaǵyn basshylyq­qa alý qajet.»; 2) 12-tarmaq alyp tastalsyn. 13. «Ekonomıkalyq qyzmet sala­syn­­daǵy qylmystardy saralaýdyń keıbir máseleleri  týraly» 2004 jylǵy 18 maýsymdaǵy № 2 normatıvtik qaýlyda: 1) 2-tarmaqtaǵy «Qazaq SSR-indegi sha­rýashylyq qyzmettiń erkindigi jáne kásip­kerlikti damytý týraly» Qazaq SSR-iniń Zańynda, «Jeke kásipkerlikti qorǵaý jáne qoldaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy­nyń Zańynda, «Jeke kásipkerlik týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda» degen sózder «Jeke kásipkerlik týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda» degen sózdermen aýystyrylsyn; 2) 9-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn: «9. QK-niń 190-babyna qatysty tabys tabýdy zańsyz kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýda, ony atqarý kezinde jáne ózge de mindettemelerge baılanysty  shyǵystardy, sondaı-aq salyq tólemderin shegergende, odan alynǵan paıda tabý dep  túsiný kerek. Qyzmettiń zańdy dep tabylǵan bóligin júzege asyrý kezinde alynǵan tabys esepke alynýǵa tıis emes. Tabystyń iri jáne asa iri mólsherin aıqyndaý kezinde QK-niń 190-babyna eskertýdi basshylyqqa alý kerek.»; 3) 12-tarmaq alyp tastalsyn; 4) 15-tarmaq alyp tastalsyn. 14. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń 2008 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy № 5 normatıvtik qaýlysymen engizilgen ózgeristermen «Atys qarýlaryn, oq-dárini, qarý-jaraqty nemese jarylǵysh zattar­dy urlaý, olardy zańsyz alyp júrý, ustaý, jasaý nemese ótkizý, atys qarýla­ryn uqypsyz ustaý týraly ister jónin­degi sot tájirıbesi týraly» 1995 jylǵy 21 shildedegi № 4 normatıvtik qaýlyda: 1) 3-tarmaqtyń birinshi abzasynda «aparattyq» degen sóz «sporttyq» degen sózben aýystyrylsyn; 2) 10-tarmaqta: birinshi  sóılem alyp tastalsyn; «qaıtalaný» degen sóz «birneshe márte jasalý» degen sózdermen aýystyrylsyn; 3) 19-tarmaq mynadaı redaksııada jazylsyn: «19. Osy sanattaǵy ister boıynsha qylmys quraly jáne zattaı dáleldemeler dep tanylǵan avtomobılder, motosıklder jáne ózge de kólik quraldary QIJK-niń 121-babynyń 3-bóligi 1) tarmaqshasynyń talaptaryna sáıkes tárkilenýge jatady nemese tıisti mekemelerdegi belgili bir adamdarǵa beriledi nemese joıylady.». 15. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Soty Plenýmynyń  1999 jylǵy  30 sáýir­degi № 3 qaýlysymen, Qazaqstan Respýb­lıkasy Joǵarǵy Sotynyń 2004 jylǵy 18 maýsymdaǵy № 3 jáne 2008 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy № 7 normatıvtik qaýlyla­rymen engizilgen ózgeristermen jáne tolyq­tyrýlarmen «Kontrabanda úshin qylmys­tyq jaýapkershilik jónindegi zańdardy qoldaný tájirıbesi týraly» 1997 jylǵy 18 shildedegi № 10 qaýlyda: 1) 1-tarmaqta: birinshi abzas mynadaı redaksııada jazylsyn: «Taýarlardy nemese basqa qundy­lyq­tar  men zattardy  Keden odaǵynyń kedendik shekarasy arqyly zańsyz alyp ótý Qazaq­stan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń (budan ári - QK) 209-babynda  jaýapkershilik kózdelgen  ekonomıkalyq kontrabanda bolyp sanalady.  Aınalymnan alynǵan nár­se­lerdi nemese aınalymy shekteýli nárse­ler­di Keden odaǵynyń kedendik shekarasy jáne (nemese) Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy arqyly zańsyz alyp ótý QK-niń 250-babynda jaýapkershilik kóz­delgen osyndaı taýarlardyń kontrabandasy bolyp  sanalady.»; tórtinshi abzas alyp tastalsyn; 2) 6-tarmaqtaǵy «Respýblıkalyq» degen sóz «Keden odaǵynyń» degen sózdermen aýystyrylsyn; 3) mynadaı mazmundaǵy 6-1 jáne 6-2-tarmaqtarmen tolyqtyrylsyn: «6-1. Sottar Qazaqstan Respýblıkasy­nyń zańnamasyna sáıkes 2011 jylǵy 1 aqpannan bastap jeke tulǵalar úshin qolma-qol aqsha qarajatyn jáne (nemese) aqsha quraldaryn ákelý men áketýdiń mynadaı tártibi belgilengendigin nazarǵa alýy kerek: a) Keden odaǵynyń kedendik aýmaǵynyń bóligi bolyp tabylatyn aýmaqtan nemese aýmaqqa qujatty nysanda qolma-qol shetel jáne (nemese) ulttyq valıýtany, vekselderdi, chekterdi (onyń ishinde jol chekterin), baǵaly qaǵazdardy Qazaqstan Respýblıka­syna ákelý nemese Qazaqstan Respýblıkasy­nan áketý shekteýsiz jáne kedendik dekla­rasııalaýsyz júzege asyrylady. b) balamasy 10 myń AQSh dollarynan asatyn jalpy somaǵa qolma-qol shetel jáne (nemese) ulttyq valıýtany (qymbat metaldardan jasalatyn monetalardy qospaǵanda) jáne (nemese) jol chekterin Keden odaǵyna qatysýshylar bolyp tabylmaıtyn eldiń aýmaǵynan Qazaqstan Respýblıkasyna bir­jol­ǵy ákelý nemese Qazaqstan Respýblıka­synan osyndaı elderdiń aýmaǵyna áketý kezinde, atalǵan qundylyqtar ákelinetin nemese áketiletin somaǵa jolaýshylardyń kedendik deklarasııasyn tapsyrý arqyly jazbasha nysanda kedendik deklarasııalaýǵa jatady. 6-2.  Adam qolma-qol shetel jáne (nemese) ulttyq valıýta jáne (nemese) jol chekteri kontrabandasyn jasaǵan jaǵdaıda, Qazaq­stan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes  mindetti jazbasha deklarasııalaýǵa jat­paıtyn, ıaǵnı balamasy 10 myń AQSh dol­larynan aspaıtyn mólsherdegi onyń bóligi kontrabanda múlki retinde tanyl­maıdy jáne adamǵa taǵylǵan aıyp kólemine enbeıdi.  Osy soma ıesine qaıtarylýy tıis.»; 4) 8-1-tarmaq «iri» degen sózden keıin «jáne asa iri» degen sózdermen tolyqty­rylsyn; 5) 9-tarmaqtaǵy «Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń kedendik shekarasy» degen sózder «Keden odaǵynyń kedendik shekarasy jáne (nemese) Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik shekarasy» degen sózdermen aýys­tyrylsyn; 6) 14-tarmaqta: tórtinshi abzasta «QR keden shekarasy» degen sóz «Keden odaǵynyń kedendik sheka­rasy jáne (nemese) Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Memlekettik shekarasy» degen sózdermen aýystyrylsyn; besinshi jáne altynshy abzastar alyp tastalsyn. 16.  «Buzaqylyq jónindegi ister boıyn­sha sot praktıkasy týraly» 2009 jylǵy 12 qańtardaǵy № 3 normatıvtik  qaýlyda: 1) 5-tarmaqtyń ekinshi abzasy mynadaı redaksııada jazylsyn: «Jábirlenýshiniń densaýlyǵyna qasa­qa­na jeńil dárejedegi zııan keltirýmen ushtasqan buzaqylyq áreketter QK-niń 257-babynyń tıisti bóliginde kózdel­gen qylmys quramymen tolyqtaı qamty­lady.»; 2) 16-tarmaq alyp tastalsyn. 17. Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Soty Plenýmynyń 2000 jylǵy 22 jeltoq­sandaǵy № 19 qaýlysymen jáne Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń 2003 jylǵy 11 shildedegi № 7 normatıvtik qaýly­sy­men engizilgen ózgeristermen jáne tolyq­tyrýlarmen «Esirtki, psıhotroptyq, jáne ýly zattar­dy zańsyz aınalymǵa túsirý  jónindegi ister boıynsha zańdardy qol­daný týraly» 1998 jylǵy 14 mamyrdaǵy № 3 normatıvtik qaýlyda: 1) 1-1-tarmaqtyń birinshi abzasy  «shaǵyn» degen sózden keıin «jáne iri» degen sózdermen tolyqtyrylsyn; 2) 2-1-tarmaq  mynadaı redaksııada jazylsyn: «2-1. Esirtki men  psıhotroptyq zat­tardy zańsyz tasymaldaý «Esirtki, psıho­trop­tyq zattar, prekýrsorlar jáne olardyń zańsyz aınalymy men teris paıdala­nylýyna qarsy is-qımyl sharalary týraly» QR Zańynyń 1-babynyń 12) tarmaqshasyna sáıkes tasymaldaý tásiline qaramastan belgilengen tártipti buzyp, olardy ornynan kóshirý jónindegi kez kelgen qasaqana is-áreketter  bolyp tabylady.