Senator neden sekem alady?

«Qazaǵym, qaıda barasyń?» (E.Q.3.11.2011 j.) О́tken jyldyń qarasha aıynyń basynda «Egemen Qazaqstan» gazetinde О́.Baıgeldıdiń «Qazaǵym, qaıda bara­syń?» degen maqalasy jaryq kórdi. Ony basqa gazetter de qaıyra basyp, óz oqyrmandarynyń nazaryna usyndy. Munyń sebebi ne? Maqalada úlken oılar bar. Ol boıynda qazaqtyń qany bar árbir azamatty oılandyrsa kerek. Sebebi, qazaq úshin asa zor qaýiptiń qaıdan tónip kele jatqanyn jáne onyń aldyn alý jaıynda oı tolǵaǵan aqsa­qa­lymyzdyń janaıqaıy kózi qaraqty oqyrmanyn beı-jaı qaldyrmaǵany belgili. Desek te odan beri ýaqyt jyl­jy­ǵa­nymen máseleniń mánisine qoldaý bildirgen qandastarymyzdyń qarasy asa kóp emes. Rasynda ulttyq, rýhanı tutastyq bir ret aıttym bitti, kestim úzildimen jónge kelmesi anyq. Dendep engen keseldiń, mysqaldap shyǵatyny jáne bar. Olaı bolsa, buǵan dindegi- dildegi – jalpy qoǵamdaǵy jat quby­lys­tardyń aldyn alý úshin birlesip kú­resý, ún qosý kerek shyǵar. Bul árbir otbasynyń mindeti, ári bolashaq úshin atqaratyn paryz bolǵanda ǵana jemisin beredi. Otan otbasynan bastalady desek, árbir otbasy óz tárbıesinde ult­tyq qundylyǵymyzdy jastardyń sa­na­syna birtindep sińire alsaq, talaı qazaq balasy syrttan kelgen jat qubylys­tardan boıyn aýlaq ustary anyq. О́.Baıgeldı óz maqalasynda halqy­myz­dyń ótkenine taldaý jasaı otyryp, onyń rýhynyń beriktigin, kóne ǵasyr­lar qoınaýynan tarıh kóshinde qazaq bolyp qalyptasyp kele jatqanyn naq­ty dáıektermen baıandaıdy. Maqalada ultymyzdyń tutastyǵyn saqtaýdyń tuǵyry týraly «...Qazaq tilge baı ha­lyq qoı ...Osy turǵyda búkil halyqtyń bolmysyn, birligin, myqtylyǵyn, tektiligin dúnıeniń tórt buryshyndaı myǵym ustap turýda, bári de A árpinen bastalatyn tórt-aq sózdiń alatyn orny erekshe. Olar-Alash, Attan, Asar, Alas sózderi» – deıdi. Bul sózder tártipke, tárbıege, tatýlyqqa, birlikke shaqyra­tyn ulttyq qundylyq, rýhtyq usta­nym bolǵanyn aıta kelip, búginderi jastarymyzdyń eliktegishtigine, birli-jarym bolsa da basqa dinge kirgen qandastarymyzdyń baryna, ýlanǵan sananyń áserinen ata-anasynan, týys-baýyrynan, ultynan, otanynan bez­gen­der­diń kóbeıip bara jatqanyna alań­daý­shylyq bildiredi. Osy jerde qaty­gezdik, zulymdyq, zorlyq-zombylyq, lańkestik, qorqytý, úreı týǵyzý arqy­ly adam ómirine qaýip tóndirý, ıslam dinine qaıshy jat jolǵa túsýshi ekenin eskertedi. Qansha jerden bólek degenmen bú­gin­gi kúni dindi qoǵamnan bólip qaraýǵa bolmaıdy. Islam – gýmanızm dini. Ol – qoǵamda beıbit ómir men tatýlyqty saqtaýǵa shaqyratyn din. Sonda ǵana árbir qandasymyzdyń Otanyn súıý, tilińdi, dilińdi, dinińdi aıalaý, uıatyńdy saqtaý, jan dúnıeńdi qorǵaý sııaqty izgilik ustanymdary berik ornyǵady. Eger adasyp júrgender bolsa, ıslam Alla­nyń aq jolynda birigýge, beıbitshilikke, tatý-tátti ómir súrýge shaqyrady. Biz tarıhı tamyrymyz ben tól salt-dástúrimizge taban tirep, ıslamnyń eń úzdik jetistikterin ózimizge beıimdeı otyryp, óz jo­ly­myzdy anyqtaýymyz kerek. Osy jerde mynany eskersek bolady. Osy kún­de­ri elimizde qazaqy rásim­derge saı emes, dinı mo­nar­hııalyq ıslam memlekt­terindegi keıbir ustanym­dar­dy kóshirip alyp paıdalaný etek alyp barady. Ásirese qyz-kelinshekteri­miz­diń ózge elderdegi kıim kııý úlgisin ustanýshyly­ǵy alańdatady. Biz óz dástúri bar, kóne tarıhy bar elmiz, ári zaıyrly memleketpiz. Bul týraly maqalada ábden túsinikti etip jazylǵan. Sony eskerip, erteńimizge senimmen qarasaq bolady. О́.Baıgeldı osy maqalasynda qaza­qy ǵurpymyz ata-baba arýaǵyn qas­terleý men Jaratýshy, álem ıesi bir Al­lanyń arasyn ajyratyp, shatys­tyr­maýdy eskergen. Arýaqty qur­met­teýdi Allaǵa serik qosý dep shatasý biz­diń elimizge ńuqsan keltirýmen qatar, rýhanı tuǵyrymyzdy, tutastyǵymyz­dy buzatyn saıası qıturqylyq. Jik salýdyń joly. Muny bári bilýi shart desek, elimizge ıslam dini kelmeı tu­ryp ta qazaqtar kók Táńirine qulshy­lyq jasap, bir ǵana Qudaı bar dep tabyndy emes pe? Muny osydan eki jarym myń jyl buryn Geradottyń ózi de moıyndaǵan. Jalpy rýhymyzǵa áser beretin, bizdiń erkimizden tysqary bir qudiretti kúshti bárimiz de moıyndaýǵa tıispiz. Osy jerde ótken jyly jaryq kór­gen  akademık О́mirzaq Aıt­baıulynyń «Qazaq tili men táýelsizdik – egiz uǵym» degen maqalasynda aıtylǵan má­selege nazar aýdarsaq bolady. Dáli­rek aıtqanda, til men táýelsizdikke qa­tysty usynysy: «Elimizde irgeli dinderge (ıslam, hrıstıan, býdda, ıýdaızm) ǵana oryn qaldyryp, qaptaǵan konfessııalar men sektalarǵa qatań tyıym salý qajet. «Dinı senim bos­tan­dyǵy týraly» zańdy qaıta qarap, ta­laptaryn kúsheıtý kerek. Bizge jalpy jurtshylyqtyń (kelimsek mıssıoner­ler­diń) kóńilin tabýdan góri, elimizdiń tynyshtyǵy, táýelsizdigimizdiń baıandy bolýy qymbat» – degen pikirin de eskersek bolady. Iаǵnı, О́.Baıgeldıdiń maqalasynda atap kórsetilgendeı, óz­de­rin ıslam dininiń janashyry sanaı­tyn túrli aǵymdardyń erkinsinýine jol bermeýimiz kerek. Jalpy, ıslam dininiń paıdadan basqa zalaly joq. Tek durystap ýaǵyzdap, durystap tutyn­ǵanymyz jón. Din bar jerde tazalyq, adaldyq, adamdyq bar, aǵaıyn! Sabyr QYLYShBEK, Jýrnalıster odaǵynyń múshesi, ólketanýshy. Jambyl oblysy, Qarataý qalasy.