Tomdaǵy týysqandar

Budan birer jyl buryn Qazaqstan elshiligi «Kazahı Rossıı» degen jańa jobany qolǵa alyp, sonyń negizinde eki tom­dyq ómirbaıandyq anyqtama­lyq­ty eki márte jaryqqa shyǵaryp edi. Onda tirshiligi Reseımen baı­lanys­ty bolǵan tarıhı tul­ǵa­lar, búgin­de osy elde turyp jat­qan qandas aǵaıyndar týra­ly ómirbaıandyq derekter berilgen bolatyn. Atal­ǵan kitaptar reseılikter ara­syn­da keń tara­lyp, búginde qolǵa túspeıtin qat basylymnyń birine aınal­ǵa­nyn ýaqyttyń ózi dálel­dedi. Anyqtamalyq basylymdy ja­ńar­typ, tolyqtyryp, qaıta shy­ǵarý qajettigi jóninde Qazaq­stan men Reseıdiń azamat­tary­nan elshilikke túsip jatqan óti­nishter de az emes. Árıne, onyń sátin Alla biledi. Degenmen, syrt júrgen aǵaıynǵa birin-biri etene bile túsý úshin dál qazir naq osyndaı úlgidegi ómirbaıan­dyq-anyqtama­lyq basylymdar asa qajet ekendigi baıqalýda. Bir­qatar otandas­tarymyz tektes ba­sylym aldaǵy ýaqytta «Reseıdegi qazaq­stan­dyq­tar» degen jalpy ataýmen shy­­ǵarylǵan jaǵdaıda, ol kóp­ultty elimizdiń keshegisi men búgi­nin jan-jaqty beıneler edi degen pikirde. Jal­py elshilik shyǵarǵan «Kazahı Ros­sıı» ba­sylymynan úl­gi alyp, sońǵy kezderi qazaq­tar­dyń qoǵamdyq uıym­dary óz óńir­leri boıynsha osy ispetti anyq­ta­malyq basylym shy­ǵarý jaıyn oılastyra bastady. Sondaı ki­tap­tyń biri jaqynda qolymyzǵa tıdi. Ol «Kazah­stansy v Tomske» (Tom polıte­h­nıkalyq ınstı­týty­nyń baspasy, 2011) dep atalady. Jalpy Tom qazaq ómirinen qa­shyq turǵan jer emes, talaı asyl tulǵalar osy shahardyń dám-tu­zyn tatty. Akademık Qanysh Sát­baevtyń 1926 jyly Tomsk polı­teh­nıkalyq ınstıtýtyn geologııa mamandyǵy boıynsha bitirip, taý-ken ınjeneri bolyp shyqqany­nyń ózi osy óńirmen baılanysty aýyz toltyryp aıta alatyn tarıhı derek. Qazaqstannyń qoldaý-kó­megimen, Tom qazaqtarynyń yq­palymen osydan birer jyl bu­ryn qalada Qanysh Imantaı­uly­nyń eskertkishi ashyldy. Mine, sol Tomdaǵy qazaq­stan­dyqtarǵa arnalǵan kitapqa toq­san­nan astam jerlesterimizdiń ómir­baıandyq derekteri enipti. Olar ár ulttyń ókilderi, biri – Qazaqstanda týyp ósken, ekinshisi – sonda bilim al­ǵan, úshinshisi – eńbek jolyn biz­diń elimizde bas­taǵan. Biraq qazir Reseıde turyp jatsa da, bulardyń bárin «Qazaq­stan» degen qasıetti jer, qazaq degen qonaqjaı el, jú­regi keń halyq uǵymy biriktiredi. Kitaptyń alǵysózinde Tom qa­la­synyń meri Nıkolaı Nıkolaıchýk (Pavlodar ındýstrııalyq ıns­tıtýtynyń túlegi, buryn qala­daǵy úshinshi TES-te aýysym bas­tyǵy bolyp eńbek etken) Batys Sibirdegi Tom óńiri Qazaqstanmen shektespese de, kórshi elmen ty­ǵyz baı­la­nys­­tary bar ekenin, ob­lystyń Qa­zaqstanmen eki aradaǵy taýar aına­lymy jyldan jylǵa artyp kele jatqanyn, qazir Tom qalasynyń jo­ǵary oqý oryn­da­ryn­da on myń­nan astam qazaq­stan­dyq jastar bilim alyp júr­genin, óńir ekonomı­kasynyń, ǵy­ly­mı-bilim berý keshe­ni­niń qa­lyp­tasyp, damýyna Qazaq­stannan shyqqan azamattardyń eleýli eń­bek sińirip kele jatqany jaıynda baıandaǵan. Tomda turatyn, jınaqqa ómir­baıandyq derekteri berilgen bar­lyq qazaqstandyqtardyń esimin tizbeleý múmkin emes, árıne. Son­dyqtan olardyń arasynan alysta júrgen keıbir qandas aǵaıynnyń aty-jó­nin aıta keteıik. Mysaly, Shyńǵys Mámetuly Aqataev qazir «MBRR» aksıonerlik kom­mer­sııa­lyq banki Tomsk fılıa­ly­nyń bas­qarýshysy, Bahytjan Qýa­nysh­uly Amanov – kásip­oryn jetekshisi, Talǵat Barat­uly Ateev menedjer, bıologııa ǵy­lym­dary­nyń doktory Ravık Ra­vılu­ly Ahmedjanov – Tomsk polı­tehnı­ka­lyq ýnıversıteti­niń (TPÝ) pro­fessory, Sul­tamurat Islam­uly Baekenov – kásiporyn dırek­tory­nyń oryn­basary, Qaıyrǵazy Qy­lymǵazy­uly Erjebaev – kom­mer­­sııalyq dırektor, Janar Qa­nat­­bek­qyzy Smaǵulova – Reseı te­le­arnasy Tom qalasyndaǵy kompa­nııa­sy­nyń telejýrnalısi, t.b. Kitapty Tom qalasynda tura­tyn tanymal otandastarymyz – hı­mııa ǵylymdarynyń doktory, pro­­fessor Ábdiǵalı Ábdi­ma­nap­uly Bákibaev pen Qazaqstan Res­pýblı­ka­synyń Reseı Federa­sııa­sy­nyń Tomsk oblysy boıyn­sha ýákiletti saýda ókili, Tom qazaqtarynyń óńir­lik «Birlik» qoǵamdyq uıymy­nyń jetekshisi Qanatbek Seısen­uly Smaǵulov jáne TPÝ dosenti Marına Tar­tynova qurastyrǵan. Serikqalı BAIMENShE,  «Egemen Qazaqstan» –  Máskeýden.