Sırııa máselelerin retteý boıynsha Astana prosesiniń róli týraly

Janbolat ÚSENOV,

Halyqaralyq qatynastar jónindegi eýrazııalyq keńestiń dırektory

Sırııadaǵy qaqtyǵysty toqtatýǵa nıetti taraptar Astanaǵa osymen tórtinshi ret jınalyp otyr. Elordadaǵy ke­lis­sózderdiń mańyzdylyǵy búkil álem­niń nazarynda. Alty jylǵa sozylyp,  Taıaý Shyǵystaǵy eń iri shıeleniske aı­nalǵan Sırııadaǵy qantógis óz she­shi­min tabýy múmkin degen de boljamdar aıtylýda.

Árıne, bul ońaı másele emes. Qazaqstanda jınalǵan ókiletti toptar soǵysty bir kúnde toqtatady dep aı­týǵa bolmaıdy. Alaıda, Astana pro­s­esiniń mańyzy zor. Elorda­myz­da Sırııa úkimeti men qarýly oppozı­sııa­synyń ókilderi tuńǵysh ret bir ústel basyna otyrdy. Bir-biri­ne oq atyp kelgen olardyń bir-biri­men sóı­le­sý­iniń ózi úlken jetistik. Sırııa­da atys­ty toqtatýdyń ýaqytsha tetigi de Astanada talqylanǵany belgili.

Qazaqstandaǵy kelissózderge Taıaý Shyǵys­ta múddeleri bar Túrkııa, Reseı men Iran turaqty túrde qa­tysyp otyr. Parsy shy­ǵa­na­ǵyn­daǵy elderdiń ókili re­tin­de Iordanııa qa­tysty, Amerıka Qurama Shtattary da osy joly óz ókilin jiberip, Astana prosesiniń deńgeıin jo­ǵarylatyp otyr. Kelis­sóz­derdiń osy kezeńi bit­ken­nen keıin AQSh prezıdenti Donald Tramp Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınmen Sırııadaǵy jaǵdaıdy telefon arqyly talqyǵa salýdy josparlap otyr.

Qazaqstan Astana prosesi men buǵan deıingi Irannyń ıadrolyq ba­ǵ­darlamasyna qatysty kelis­sóz­der­diń arqasynda jáne  Birikken Ult­tar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń jumysyna qatysýynyń arqasynda óziniń halyqaralyq broker retindegi rólin nyǵaıtýda. Iаǵnı, elimiz iri memleketterdiń saıasatyna ermeı, óziniń halyqaralyq kún tártibin usy­nyp, álemge ózindik is-qımyly bar óki­letti el retinde tanytyp otyr. Bul Qazaqstannyń táýelsizdigi men qaý­ipsizdiginiń nyǵaıýyna tikeleı oń áser etedi.

Sanat KО́ShKIMBAEV,

Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary

Sırııa máseleleri boıynsha Astana prosesteri  Jeneva kelissózderi syndy halyqaralyq kezdesýlerdi tolyqtyrýshy deýge bolady. О́z aldyna avtonomdy aýqymdy shara Sırııa daǵdarysyna qatysty barlyq múddeli taraptardyń basqa da kelissózderimen bir arnada ótýde. 

Elordaǵa Reseı, Iran, Túrkııa, Sırııa oppozısııasy men úkimetiniń delegasııalary, BUU-nyń, alǵash ret AQSh-tyń ókili kelip otyr.  Bul kezdesýdiń  óte bıik deńgeıin  kórsetedi.

Aýqymdy sharanyń mán-mańyzy týraly aıtqanda, birinshi kezekte, 2017 jyldyń qańtar aıynda elordada ótken halyqaralyq kezdesýde Sırııanyń qarý­lan­ǵan oppozısııasynyń ókilderi men Sırııa úkimetiniń ókilderi alǵash ret bir ústel basyna otyryp, bir-birimen júz­be-júz sóılesip, ózara mámilege kelýge múmkindik alǵanyn erekshe atap ótý kerek. Astana formatyndaǵy kelissózderdiń ne­gi­zi atysty toqtatý rejimine baǵyttalǵan, ıaǵnı bul naqty alǵa qoıylyp otyrǵan mindet. Sondaı-aq, osy mindettiń tehnıkalyq jaǵyna kelsek, atysty toqtatý rejimine monıtorıng jasaý, gýmanıtarlyq kó­mektiń jetkizilýi syndy ju­mys­tar bar. Bul máseleler Jeneva formatyndaǵy saıası kelissózderge yqpalyn tıgizedi. Astana prosesiniń tabystary Jeneva kelissózderiniń tabysty bolýynyń alǵysharty dep sanaý kerek.

Kelissózder barysynda Qazaqstan óziniń bastapqy beıtarap ustanymyn saqtap qaldy, bizdiń bitimgerlik mıssııany kózdeıtinimiz  kezdesýshi taraptarǵa kelissóz alańyn usynýymyzdan-aq kó­rindi. Sol sebepti, elordaǵa kelgen ta­rap­­tardyń barlyǵy bizdiń ustanymymyzǵa oń kózqaraspen qarap otyr. Alty jyldan beri jalǵasyp jatqan Sırııa daǵdarysynyń túıinin tabý óte qıyn. Soǵys órti bul eldegi árbir otbasyn sharpydy. Astana kelissózderge kelgen sırııalyq delegasııa quramynda da jaqynynan aıyrylǵan adamdar bar. Osyǵan qaramastan, olar elordaǵa kelip, kelissóz ústeliniń basynan tabylyp jatyr. Sol arqyly mámilege kelýge nıetti ekendikterin kórsetýde.  Demek, Astana prosesteriniń ózin Sırııa máselelerin sheshýdegi jetistik dep baǵalaý kerek.