О́mirbek Baqytov, Medet Meıirhan jáne Lesbek Sadyqov bıogaz, kún jáne jel energııasyn óndiretin arnaıy qondyrǵy arqyly jylyjaıda dárilik ósimdikter men túrli fıtosháıler ósirmek.
– Jel energııasynyń keleshegi zor. Ekologııalyq turǵydan taza, qory eshýaqytta sarqylmaıdy, arzan ári tıimdi. Kún – energııanyń asa qýatty kózi. Onyń sáýlesi aspan denelerin qyzdyryp, tirshilikke jaryq pen jylý beredi. Máselen, kún sekýndyna júzdegen mıllıon ıadrolyq bombanyń jarylysyna teń energııa bólip shyǵarady. Al, bıogaz álemdik energoresýrstardyń onnan birin quraıdy. Qýattyń bul túrin óndirý tehnologııasy óte qarapaıym. Bıogazdy úı radıatorlaryn jylytýǵa, dán keptirýge, kólikterdiń janý otyny retinde paıdalanýǵa bolady. Quramy jaǵynan bıogazdyń tabıǵı gazdan aıyrmashylyǵy az, – deıdi joba avtorlary.
Aıtýlarynsha, jylyjaı óndirisinde balamaly qýat kózderin paıdalanyp, jańa tehnologııalardy qoldaný ónimdilikti edáýir joǵarylatýǵa yqpal etedi.
Búginde adamzattyń energııaǵa kajettiligi jyl saıyn artýda. AQSh, Qytaı, Germanııa, Japonııa sııaqty elder ózderiniń energetıkalyq qýat qurylymdaryna dástúrli emes energııa kózderin engizýde. Bul tarapta arnaıy memlekettik baǵdarlamalar da qabyldanýda. Qazaqstannyń klımattyq jaǵdaıy kún qýatyn paıdalanýǵa qolaıly. Elimizde kún energııasyn óndirý múmkindigi jylyna 2,5 mıllıard kılovatt-saǵatty quraıdy. Bul tarazdyq jas ǵalymdardy jańa jobalardy iske asyrýǵa mol múmkindik beredi.
– Energııa jetispeýshiligi máselesin sheshýdiń bir amaly – ony únemdeý. Qazirgi kúnde álem jurtshylyǵy elektr qýatyn jappaı únemdeý qajettiligine erekshe nazar aýdarýda. TarMPI stýdentteri jasaǵan qondyrǵy jetkilikti mólsherde qýat óndiretindikten, energııany aıtarlyqtaı únemdeıdi. Biz bunyń otandyq ekonomıka damýynyń mańyzdy aspektisi retindegi tıimdiligin aıqyn kórip otyrmyz, – dep atap ótti joba avtorlarynyń ǵylymı jetekshisi, Hımııa-bıologııa fakýltetiniń oqytýshysy Rýstam Úkibaev.
Bul joba ınstıtýt zerthanasynda synaqtan ótkizilip, stýdentter emdik shóp ósirý jáne ony óńdeýge bolatyndyǵyn dáleldegen.
Jandar ASAN,
Taraz
