Áýeli kandıdattar kim, neni maqsat etedi, prezıdent retinde qandaı sharalardy qolǵa almaq degen máselege qysqasha toqtalaıyq. Emmanýel Makron – burynǵy ınvestısııalyq bankır. Osy saladaǵy tabysty eńbegi arqasynda prezıdent Fransýa Ollandtyń nazaryna iligip, onyń keńesshisi, sosyn ekonomıka mınıstri bolyp taǵaıyndalǵan. Biraq eki jyl ótpeı, bul qyzmetten bas tartty. Sóıtip, óz aldyna partııa quryp, prezıdenttik saılaýǵa túsetinin málimdedi. Munysy kózsiz batyldyq sanaldy jáne saılaý naýqany bastalǵanda Makron aýtsaıderlerdiń qatarynda boldy. Ol taǵy bir táýekelge bardy. Eýropalyq ıntegrasııaǵa qarsy ıdeıalar tanymal bolyp jatqanyna qaramaı, Eýropanyń tutastyǵyn jaqtaýshy ekenin málimdedi. Alaıda, Makron az ýaqytta sýyrylyp alǵa shyqty jáne birinshi týrda jeńiske jetti. Nege? «Ol zaman lebin seze bildi. Ol qazirgi jaǵdaıǵa narazy, biraq sınızmge boı bergisi kelmeıtin, bolashaqqa úmitpen qaraıtyn jastar tarapynan zor qoldaý tapty» deıdi VVS-diń Parıjdegi tilshisi Hıý Skofıld.
Makronnyń baǵdarlamasynda mynandaı ýádeler bar:
- Infraqurylymdy jetildirý, energııanyń qalpyna keletin túrlerine kóshý jáne shahterlardy qaıta daıyndaýǵa 50 mlrd eýro jumsaý;
- azamattardyń kózildirik, almaly-salmaly tis protezi jáne estý apparattaryn daıyndaýǵa ketetin shyǵyndaryn tolyqtaı bıýdjetten tólep berý;
- bızneske salyqty edáýir azaıtý; mektepte jasy 15-ten tómen balalardyń mobıldi telefon ustaýyna tyıym salý;
- kámeletke tolmaǵandardyń mýzeı, teatrlarǵa barýy úshin jylyna 500 eýrolyq abonement engizý.
Birtutas Eýropa ıdeıasyn jaqtaýshy bolǵanmen, Emmanýel Makron oǵan qarsylarmen de sanasýdy oılaıdy. Sońǵy suhbattarynyń birinde ol Eýroodaqty túbegeıli reformalaý kerek, onsyz bizde «freksıt» bolady dedi.
«Freksıt», ıaǵnı Fransııa Eýroodaqtan shyǵarý – onyń qarsylasy Marın Le Penniń maqsaty. Marın Le Pen – fransýz ultshyly Jan-Marı Le Penniń qyzy. Bes ret prezıdenttik saılaýǵa túsken Jan-Marı Le Pen eýroıntegrasııadan bas tartyp, ımmıgranttarǵa shekteý qoıýǵa shaqyratyn. Muny ol «Fransııanyń shekarasyn qalpyna» keltirý dep atady. 18 jasynda ákesiniń «Ulttyq maıdan» partııasyna kirgen Marın Le Pen osy saıasatty jalǵastyrdy. 2012 jylǵy saılaýda 17,9% daýys jınap, 3-orynǵa ıe boldy. Al 2014 jyly Eýropa parlamenti saılaýynda onyń partııasy jeńiske jetti. Bul – Fransııada ásireońshyldar jeńgen alǵashqy saılaý edi. Fransýz baspasózi ony «saıası zilzala» dep atady. Marın Le Penniń pikirinshe, Eýropalyq odaq – «jahandaný» atty qaýipti ıdeologııa negizinde qurylǵan júıe. Ony qurtyp, ornyna shyn máninde egemen elderdiń erkin Eýropasyn qurý kerek. Eýroodaqtan shyǵý kerek pe degen máseleni fransýzdar referendýmda sheshýi tıis. Sonymen qatar Le Pen NATO-dan shyǵýdy, Reseımen baılanysty tereńdetýdi jaqtaıdy. Máskeýmen qarym-qatynastyń nasharlaýyn ol «AQSh-tyń aıdap salýymen Reseıdi qubyjyq etý» dep sıpattaıdy.
Marın Le Penniń baǵdarlamasyndaǵy basqa da tarmaqtar:
- zańsyz ımmıgranttardy elden avtomatty túrde shyǵarý;
- áýeli zańdy ımmıgranttar qabyldaýǵa ýaqytsha moratorıı jarııalaý, sosyn olardyń sanyn jylyna 10 myń adamǵa shekteý;
- «ekstremıstik meshitterdi» jabý, áleýmettik baspana bólý kezinde fransýz azamattaryna basymdyq berý;
- zeınetke 60 jasta shyǵarý, aptalyq jumys kúnin 35 saǵat etip belgileý.
Marın Le Pendi aýyldyq jerdegi, buryn ındýstrııalyq ortalyq bolǵan aımaqtardaǵy saılaýshylar qoldaıdy. Baqylaýshylardyń barlyǵy derlik Fransııanyń kelesi prezıdenti Emmanýel Makron bolady degen senimde. О́ıtetin sebebi, birinshi týrdan ótpeı qalǵan negizgi partııalardyń kandıdattary saılaýshylaryn Makronǵa daýys berýge shaqyrǵan bolatyn. Alaıda, saılaý aldyndaǵy boljam men nátıjeniń eki bólek shyǵatynyn «Breksıt» referendýmy men AQSh-taǵy sońǵy prezıdent saılaýy kórsetti.
Fransııa – Eýropadaǵy eń iri elderdiń jáne Eýropalyq odaqty qurýshy elderdiń biri. Aldaǵy saılaýdaǵy eki kandıdattyń biri Fransııany Eýroodaqtan shyǵarýdy maqsat etse, endi biri birlestikti túbegeıli qaıta qurý kerektigin aıtady. Endeshe Fransııadaǵy prezıdent saılaýynda kim jeńse de Eýropalyq odaqty úlken ózgerister kútip tur deýge bolady.
Erjan Ábdiraman, «Egemen Qazaqstan»
