«Shekarasyz reporterlar» sóz bostandyǵy reıtıngin jarııalady
Reporters Without Borders uıymy sóz bostandyǵy týraly kezekti baıandamasyn jarııalady. Onda sońǵy jyldary álem boıynsha sóz bostandyǵy ındeksiniń tómendegeni aıtylǵan. Baıandamada bıylǵy reıtıngte AQSh-tyń eki saty tómendegeni Donald Tramptyń bılikke kelýimen baılanystyrylsa, Ulybrıtanııadaǵy jaǵdaıǵa Breksıttiń áser etkeni aıtylǵan.
Alǵashqy ondyqqa Norvegııa, Shvesııa, Fınlıandııa, Danııa, Nıderland, Kosta Rıka, Shveısarııa, Iаmaıka, Belgııa, Islandııa kirgen. Eń sońǵy orynǵa Soltústik Koreıa jaıǵasqan.
Esterińizge sala ketsek, Baspasóz bostandyǵynyń búkilálemdik ındeksi 2002 jyldan bastap jyl saıyn anyqtalady. Atalǵan zertteý barysynda BAQ salasyndaǵy quqyqtyq orta, ınternettiń qoljetimdiligi, bılik pen jýrnalısterdiń qarym-qatynasy sekildi 43 negizgi kórsetkish eskeriledi.
Degenmen, Reseı úkimeti uıym málimetimen kelispeıtinin aıtsa, sarapshylar da reıtıngtiń ádistemesin kúmándi ári negizsiz dedi. «Kommersant» basylymynyń aıtýynsha, Reseıdiń Baılanys jáne buqaralyq kommýnıkasııa mınıstriniń orynbasary Alekseı Volın eldegi baspasóz bostandyǵynyń deńgeıi joǵary ekenin aıtýda.
Sýkerberg prezıdenttikke túsýi múmkin be?
Sońǵy kezderi álem basylymdary Sýkerbergtiń AQSh-taǵy kelesi prezıdenttik saılaýǵa qatysatynyn jazyp júr. Esterińizde bolsa, jyldyń basynda ol AQSh-tyń barlyq shtattaryn aralaıtynyn aıtqan bolatyn. Sol kezden bastap kópshilik osy sózden saıası astar izdep, ony prezıdenttikke kandıdat bolady dep boljady.
Qańtarda BuzzFeed portalyna Sýkerberg prezıdenttikke túsý týraly oıy joq ekenin aıtsa da, bul áńgime áli saıabyrsymady. Ol suhbat barysynda bar kúshin Facebook pen áıelimen birlesip jasaǵan Chan Zuckerberg Initiative jobasyna jumsaıtynyn aıtqan bolady.
Facebook basshysy eń aldymen Mıchıgandaǵy Ford fabrıkasyna bardy. Odan keıin Indıana, Vıskonsın, Ogoıo shtattaryn aralady. Sýkerbergtiń ár basqan qadamy Facebook jelisinde keńinen nasıhattaldy.
The Guardian basylymy sarapshylar bul jaǵdaıǵa qatysty ártúrli pikirde ekenin aıtady. Olardyń kóbi Sýkerbergtiń qazirdiń ózinde álem kóshbasshysy ekenin aıtyp, eger ol prezıdenttik saılaýǵa qatyssa, qazirgi bedelinen aıyrylýy múmkin dep boljaýda. Al Forbes bul saılaý úshin emes, Facebook áleýmettik jelisine halyqtyń senimin arttyrý úshin jasalǵan saıası kampanııa ekenine senimdi.
Ulybrıtanııa Eýroodaqtan shyǵý úshin qansha tóleýi kerek?
Eýroodaq Ulybrıtanııaǵa odaqtan shyǵý kóp ýaqyt alatynyn, onyń zardaptary da bolýy múmkin ekenin eskertken bolatyn, dep jazady CNN.
Jaqynda Financial Times Ulybrıtanııa Eýroodaqtan shyǵý úshin 100 mlrd eýro tólemeıtinin habarlady. Sodan keıin Eýroodaqtyń bas kelissóz jasaýshysy (peregovorshık) Mıshel Barne «Kópshiligi Breksıt ómirimizge áser etpeıdi dep oılap, kelissózder tez bitedi dep kútýde. Biraq, ol múmkin emes», dedi.
Taraptar Ulybrıtanııa Eýroodaq aldyndaǵy qarjylyq mindetterin retteý úshin qansha aqsha tóleý kerektigin áli kelise almaı jatyr. Sarapshylar ol joǵaryda aıtylǵandaı 100 mlrd emes, 50 nemese 60 mlrd bolýy múmkin ekenin aıtady.
Esterińizge sala ketsek, Eýroodaq elderi ortaq bıýdjetke qarajat quıady. Ol ınfraqurylym jobalaryna, áleýmettik baǵdarlamalarǵa, ǵylymı zertteýlerge, fermerlerge sýbsıdııa berýge jumsalady. Qazirgi kelisim 2020 jylǵa deıin jasalǵan. Sondyqtan Eýroodaq ta Ulybrıtanııaǵa qarjy bólýi kerek degen másele kóterilýde.
Al Tereza Meı odaqtyń 27 múshesimen jańa saýda kelisimin jasaýdy Eýroodaqtan shyǵý máselesimen qatar qarastyrǵysy keledi. Biraq Eýroodaq ony eń keıinge qaldyrdy.
Sondaı-aq kelissózder barysynda Ulybrıtanııada turatyn Eýroodaqtyń basqa memleketteriniń halqy, olardyń zeınetaqysy, medısınalyq saqtandyrýy men jeńildikteri de qarastyrylyp, bir sheshim shyǵarylýy kerek.
Úndistan bıligi Kashmırde dinı radıkalızmniń artqanyna alańdaýly
Úndistan men Pákistannyń arasynda bolǵan úsh soǵystyń ekeýi Kashmır úshin bolǵan. Olar 70 jyldan beri Kashmırdi bólise almaı keledi. Olardyń árqaısysy bul jerdiń belgili bir bóligin basqarǵanymen, ony tolyǵymen ıemdengisi keledi.
VVS sholýshysynyń aıtýynsha, Kashmırdegi erlerdiń 60 paıyzynan astamy áli otyzǵa tolmaǵan. Ol jastar qazir Úndistan bıligine qarsy sherýler jasaýda. Sonymen qatar Kashmırde jumyssyzdyqtyń artyp, tártiptiń qatal bolýy jaǵdaıdy ýshyqtyrýda.
Maqalada jastardyń kóbi teris dinı aǵymdarǵa bet burǵany aıtylǵan. Tipti, sońǵy on jylda Kashmırde túrli sekta meshitteriniń sany úsh myńǵa jetipti. Úndistan bıligi de munda dinı radıkalızmniń artqanyna alańdaýly. Bılik jastar terrorızm men týrızmniń bireýin tańdaýy kerek degende de kópshilik jastar qarsy shyǵyp, kóterilis jasapty.
Bir aıta keterligi, osy aıda parlament saılaýy ótkende de halyqqa zorlyq-zombylyq kórsetilip, nátıjesinde daýys berýge turǵyndardyń tek 7 paıyzy barypty.
Aımaqtyq konferensııa basshysy Farýk Abdýlla bul jaǵdaı jalǵasa berse Úndistan Kashmırden aıyrylýy múmkin ekenin aıtady. Onyń aldyn alý úshin Abdýlla Úkimetke Pákistanmen, separatıstermen, negizgi partııalarmen kelisim jasaýdy usyndy.
Degenmen, BJP ındýs ultshyldyq partııasyn basqaratyn Mýhbýba Mýftı birneshe kún buryn Delıge baryp, federaldy Úkimetpen beıbit kelisip jasaǵysy kelgen edi. Biraq, Premer-mınıstr Narendra Modı men Úndistannyń ishki ister mınıstri Radjnat Sıngh zorlyq zombylyq pen áskerı shabýyl toqtamaı, onyń múmkin emestigin aıtty.
Reseı saıasatynda popýlızm artýda
Reseıdegi Áleýmettik zertteýlerdiń saraptamalyq ınstıtýty usynǵan sońǵy baıandamada memlekette popýlızmniń artqany týraly aıtylǵan, dep jazady RBK.
Zertteýde osy ádisti paıdalanyp jetistikke jetken saıasatkerler týraly aıtylǵan. Sarapshylardyń aıtýynsha, aldaǵy 6-7 jylda Reseı saıasatynda popýlızmniń sharyqtaý kezeńi bastalady.
Baıandama avtorlarynyń aıtýynsha, 26 naýryzda Reseıdiń júzdegen qalasynda bolǵan Alekseı Navalnyı bastaǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy sherýler reseılikterge popýlızmniń kerektigin kórsetipti.
Avtorlar popýlızm Reseıde AQSh pen Eýropadan da jyldam damıtynyn boljaýda.
Gúlnur Qýanyshbekqyzy, "Egemen Qazaqstan"
