– Talǵat Jeńisuly, búginde áskerimizdi materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý júıesiniń qaıta qurylýy men armııany jabdyqtaý jaǵy qaı deńgeıde?
– Elbasynyń tikeleı qoldaýynyń arqasynda Qazaqstan armııasy zamanaýı qarý-jaraq pen áskerı tehnıkadan kende emes. Bul áskerimizdiń qurylymyn nyǵaıtyp, kásipqoılyǵy men utqyrlyǵyn ushtaı túsýge jaǵdaı týǵyzyp keledi. Sondyqtan, qazirgi kezde áskerlerimizdi materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý barysy oıdaǵydaı júrgizilip jatyr. Al materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý degenimiz, áskerlerdi der kezinde nebir zymyranmen, oq-dárilermen, túrli materıaldyq quraldarmen, áskerı-tehnıkalyq múlikpen, medısınalyq jáne veterınarlyq jabdyqtarmen, áskerı tehnıkany jóndeý jáne qalpyna keltirýmen, sondaı-aq, ózge de sharalarda qajettilikti qamtamasyz etýmen baılanysty MTQ áskerleri júrgizetin is-sharalar kesheni bolyp tabylady.
Materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý júıesin qaıta qurý – bul qurylymdardyń tehnıkalyq turǵyda jańǵyrýy ǵana emes, ol biryńǵaı jospar boıynsha beıbit jáne soǵys ýaqytynda áskerlerdiń qajettilikterin tolyqqandy qanaǵattandyrý maqsatynda basqarý organdaryn, materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý kúshteri men quraldaryn tolyǵymen daıyndyqqa keltirý. Atalǵan aýqymdy mindet Áskerı doktrınanyń talaptaryna sáıkes iske asyrylady jáne áskerlerdi materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdiń birtutas júıesin quraıdy. Osylaısha, Qarýly Kúshterdi materıaldyq quraldardyń barlyq túrlerimen qamtamasyz etýge, qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany paıdalanýǵa, onyń qyzmet kórsetilýi men jóndeýdiń barlyq túrlerin júzege asyrýǵa, áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy músheleriniń medısınalyq qamtamasyz etilýin uıymdastyrýǵa, kóliktiń barlyq túrlerimen áskerı tasymaldaýlardy júzege asyrýǵa, kólik kommýnıkasııalary men nysandarǵa qyzmet kórsetýge arnalǵan qurylymdar nyǵaıa túsedi.
Materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý kúshteri men quraldary eki ózara baılanysqan komponentten turady: stasıonarlyq (arsenaldar, bazalar men qoımalar) jáne mobıldi qurylymdar (MTQ bólimsheleri men áskerı bólimderi). Mundaı júıeniń úzdiksiz sapaly qyzmeti áskerdi der kezinde jáne qajetti tusta materıaldyq jáne tehnıkalyq quraldarmen qamtamasyz etýge ári qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany jaýyngerlik daıyndyqta ázir ustaýǵa, áskerı qyzmetshilerdiń ómiri men densaýlyǵyn saqtaýǵa, sondaı-aq, kólik-logıstıkalyq qyzmettiń barlyq túrin kórsetýge baǵyttalǵan.
Materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdi júzege asyrý Qarýly Kúshterdi basqarýdyń biryńǵaı júıesine sáıkes uıymdastyrylady jáne onyń tórt deńgeıi bolady. Atap aıtqanda, strategııalyq – Qorǵanys mınıstriniń tikeleı basshylyǵy, jedel-strategııalyq – Qarýly Kúshter túrleriniń bas qolbasshylary jetekshiligi, jedel-aýmaqtyq – óńirlik qolbasshylyqtar jáne taktıkalyq – quramalarda, bólimder men bólimsheler deńgeıinde júzege asyrylady.
– Armııanyń jaýyngerlik ázirligin saqadaı-saı ustaýda materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdiń róli qandaı?
−Armııanyń jaýyngerlik ázirligin daıyn ustap turý belgilengen merzimde qoıylǵan tapsyrmalardy oryndaý úshin áskerlerdiń qabilettiligin ushtaýdy jan-jaqty qamtamasyz etý boıynsha atqarylatyn aýqymdy is-sharalar kesheni bolyp tabylady. Birinshiden, bul áskerı qyzmetshilerdi qajetti kerek-jaraqpen qamtamasyz etý. Árbir áskerı qyzmetshiniń jeke paıdalanýynda 500-den asa kıim-keshek, forma túrleri bolady. Atap aıtqanda, kúndelikti jáne dalalyq áskerı kıim, jaýyngerlik elementter (brondy keýdesheler, kevlarly dýlyǵalar jáne t.b.). Munyń barlyǵynyń kııý merzimin, sondaı-aq, merzimdi áskerı qyzmetshilerdiń jyl saıynǵy shaqyrylýy men bosatylýyn eskerý qajet. Demek, mundaı múlikpen áskerdi jabdyqtaý úshin, aldymen olardy ýaqtyly satyp alý jáne bólimderge jetkizilýi jaǵyn muqııat ári tııanaqty josparlaýdyń mańyzy zor.
Máselen, tamaqtaný men monsha-kir jýý qyzmetin uıymdastyrýdy alaıyq. Kún saıyn stasıonarlyq ashanalarda 320 myńnan asa áskerı qyzmetshi jáne ártúrli áskerı oqý-jattyǵýlardy ótkizý kezinde dalalyq jaǵdaılarda shamamen 2,5 myń áskerı qyzmetshi tamaqtanady. Monsha-kir jýý qyzmeti de barlyq áskerı qyzmetshini qamtıdy. Onyń ishinde, merzimdi qyzmettegi sarbazdar, áskerı ýchılıshelerdiń kýrsanttary, respýblıkalyq áskerı mektepter men kadet korpýsynyń tárbıelenýshileri, sondaı-aq, jıyn ótý kezindegi zapastaǵy áskerı qyzmetshiler de bar. Al áskerdi ýaqtyly janar-jaǵarmaı materıaldarymen qamtamasyz etýdiń mańyzy tipten zor. Jyl saıyn áskerı tehnıkalarǵa shamamen 25 tonna benzın jáne dızel otyny, 23 tonnadan asa avıasııalyq kerosın jetkiziledi. Odan basqa, otandyq óndirýshilerden shamamen 1,5 tonna ártúrli kólik maılary men arnaıy suıyqtyqtar satyp alynady.
Sondaı-aq, Qarýly Kúshterdi medısınalyq qamtamasyz etýdi alyńyz. Jyl saıyn áskerı-medısınalyq mekemelerde 60 myńnan asa áskerı qyzmetshi men olardyń otbasy músheleri, áskerı zeınetkerler stasıonarlyq jáne ambýlatorlyq em qabyldaıdy. Shamamen 1,5 myń áskerı qyzmetshi men áskerı zeınetker shıpajaıda demalady. Oǵan qosa, áskerı gospıtaldarda emdeýdiń jańa ádisteri engizilýde. Áskerı-dalalyq medısına da damýda.
Munyń syrtynda áskerlerge zamanaýı jańa qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany jetkizý boıynsha úzdiksiz jumys, sondaı-aq, onyń tehnıkalyq jabdyqtalýy men jóndelýi júrgiziledi. Jyl saıyn Qarýly Kúshterge 7 myńǵa deıin ártúrli jańa qarý-jaraq pen áskerı tehnıka, ıaǵnı, avıasııalyq tehnıka, ushqyshsyz ushý apparattary, korablder men katerler, zenıttik-zymyran keshenderi men áýe keńistigin baqylaý quraldary, brondalǵan dóńgelekti mashınalar, tehnıka jáne taktıkalyq baılanys quraldary, atys qarý-jaraǵy jáne t.b. alynady. Odan basqa, áskerler qarý-jaraqtyń tehnıkalyq jaramdylyǵyn saqtaý úshin oǵan qajetti qosalqy bólshektermen qamtamasyz etiledi. Máselen, áskerı jóndeý oryndary jyl saıyn 500-den asa artıllerııalyq qarýlardy, brondy tankti, avtomobıldi jáne ózge de tehnıkany, 600-ge jýyq baılanys quraldary men túrli tehnıkany jóndeıdi.
Materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý qurylymdary Qazaqstannyń halyqaralyq mindettemelerine saı halyqaralyq deńgeıdegi 100-ge jýyq oqý-jattyǵýdyń ótkizilýin qamtamasyz etedi. Máselen, Qazaqstannyń aýmaǵynda «Aıbalta» jáne «Qarataý» áskerı oqý-jattyǵýlary, onyń sheńberinde quramdastyrylǵan tásilmen alys qashyqtyqtarǵa qarý-jaraq jáne tehnıkamen áskerlerdi jappaı almastyrý ótkizildi. Sondaı-aq, ózge memleketterdiń aýmaǵynda qazaqstandyq bitimgershilik kontıngentpen «Dala qyrany», UQShU-ǵa múshe memleketter Qarýly Kúshteriniń «Myzǵymas baýyrlastyq» jáne «О́zara is-qımyl», ShYU múshe memleketteri Qarýly Kúshteriniń lańkestikke qarsy tobymen «Beıbit mıssııa» oqý-jattyǵýy, halyqaralyq armııa oıyndary, «Kadex» halyqaralyq qarý-jaraq pen áskerı-tehnıkalyq múlik kórmesi ótkizildi.
Jalpy, armııamyzdy materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý boıynsha júrgizilip jatqan reforma barysy áskerlerdiń qajettilikterin ýaqtyly jáne jete qanaǵattandyrýǵa, qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany jaýyngerlik qoldanýǵa ázirlikte ustaýǵa, áskerı qyzmetshilerdiń ómiri men densaýlyǵyn saqtaýǵa, sondaı-aq, kólik-logıstıkalyq qyzmetterdiń barlyq túrlerin kórsetýge múmkindik beredi.
– Materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý júıesi men otandyq qorǵanys ónerkásibi kesheni arasyndaǵy ózara qarym-qatynas aıasy qandaı?
– Armııany materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdiń jańa júıesi otandyq qorǵanys-ónerkásibi keshenimen retke keltirilgen, ıaǵnı ózara qarym-qatynasty odan ári turaqty damytýǵa baǵyttalǵan. Sondyqtan, mundaı ózara qarym-qatynastyń baǵyty Qorǵanys mınıstrliginiń qazaqstandyq qorǵanys kásiporyndaryna beriletin memlekettik qorǵanys tapsyrysyn iske asyrý júıesine negizdelgen. Osynyń sheńberinde jyl saıyn Qarýly Kúshter múddesine saı 600-den asa birlik qarý-jaraq pen áskerı tehnıka shyǵarylsa, 400-den asa birlik áskerı tehnıka jóndelip, jańartylady. Odan basqa, otandyq kásiporyndarmen 700-den asa birlik qosalqy bólshekter, áskerı maqsattaǵy qarý-jaraq pen tehnıkaǵa qajetti agregattar jetkiziledi.
Jalpy, qazirgi kezde Qorǵanys mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen jáne uıymdarmen birlese otyryp, memlekettik qorǵanys tapsyrysy aıasynda tıisti zańnamany jetildirý boıynsha jumys júrgizýde.
– Al atalǵan salaǵa qajetti mamandar daıyndaý qalaı júzege asyrylady?
– Materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý mamandaryn daıyndaý joǵary oqý ornynan keıingi bilim berýdiń memlekettik jalpy talaptaryna saı áskerı bilim berý baǵdarlamalary boıynsha áskerı oqý oryndarynda júrgiziledi. Odan basqa, teorııalyq daıyndyqty jetildirý boıynsha materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý júıesiniń basqarýshy quramyn kýrstyq daıyndaýlar ótkiziledi. Bul olarǵa quramalar men bólimderdi materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdi bilikti ári sapaly uıymdastyrýǵa múmkindik beredi. Medısınalyq kadrlardy daıyndaý 2016 jyldan bastap áskerı-medısınalyq fakýltette júzege asyrylyp keledi. Sonymen qatar, Reseı Qorǵanys mınıstrliginiń Áskerı-medısınalyq akademııasynda kýrsanttar men tyńdaýshylardyń shaǵyn tobyn oqytý jalǵasýda. Atalǵan bilim berý júıesi Qarýly Kúshterdi basqarýdyń ártúrli deńgeıleri úshin materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdiń joǵary bilikti mamandaryn daıarlaýdy qamtamasyz etedi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan»
