Jeke kitaphana jemisi

BASTAPQY BET. Jınalǵan kitaby joq úıdi kóz aldyńyzǵa elestetip kórińizshi. Ony jany joq denege teńegen eken bir dýaly aýyz. Al aýzy-murny qymbat jıhazǵa toly, biraq bir kitaby joq úıden qandaı áser alar edińiz? Shirigen jumyrtqanyń ıisi múńkip, kekirik atqyzatynyn baıqapty taǵy bir tulǵa. Al tórt qabyrǵasyna túgelimen kitaptar syqaı jınalǵan shańyraqtan ımandylyq jylýy men jan shýaǵy tógilip, kóńil marqaıyp, rýh asqaqtap, sabyrlylyq saltanat qurýmen birge ishki dúnıeń saf taza aýamen jańǵyryp, beıkúná álemge ushyp ketkendeı áserge bólenetinin jasyrmapty. Bul túısiktiń jaı bir ásire sózben shylanbaǵanyn ańǵarasyz. Shynynda da kitaby kóp úı ózgeshe sánimen kóz qyzyqtyrmaı ma? Janyńdy nurǵa bólemeı me? Árbirine kóz toqtatqan saıyn mysyńdy basyp, qaısysyn qalaryńdy bilmeı sasqalaqtap, súıinisti kúıgelektikke salynatynyńdy sezesiń. Kitap álemi – oı álemi. Demek jeke kitaphanasy bar úı ormandaı oıymen baı ári bazarly da nazarly, qyzýly da qynýly, dáp bir bilim teńizindeı kólkip jatqan kók aıdyn. Jelkenin kergen qaıyǵyń bilim jaǵalaýyna shyqqansha belińdi taldyrmas, lezde syryn aldyrmas. Eń keremeti – tumasynan tunyǵyna qanyp bilimniń, qol sozym jerdegi lázzatyna kúnde batarsyń ilimniń... Álqıssa, jeke kitaphana jónindegi áńgimeniń bastapqy betin ashaıyq... KITAP QALAI JINALADY? Jan tileýi qandaı áreketke de barǵyzady. Yqy­lasty iske tosqaýyl joq. Kitap jınaýdy hobbı etip alǵandar bar. Jańa kitap kórse, degbiri qalmaıdy. Qashan tańsyǵy qolyna túskenshe tamaq ishýin umytady. Halyq jazýshysy Ázilhan Nurshaıyqov sóıtken. On myńnan astam kitap qory bar jazý kabınetinde talaı bolǵanbyz. Tórt qabyrǵasy syqap tur. «Tólbasy» Jorj Sandtyń eki tomdyq «Konsýelo» kitaby bolypty. Ol kezde tańdaýly kitaptarǵa tek jazylym arqyly ǵana qol jetedi. Halıma jeńgeı ekeýi saǵat 9-da ashylatyn dúken aldyndaǵy kezekke tańǵy 5-te turatyn kórinedi. Osy tásilmen barlyq klassıkterdiń shyǵarmalaryn jı­nap­ty. Ázaǵańnyń artynda baı kitap murasy qaldy. Ázirge sol kúıinde ıesiz, qulazyp tur. Túbi ne bolady? Balalary saqtaı alsa jaqsy. Bir mádenı mekemege, ne joǵary oqý ornynyń ıeligine qunttap tapsyrsa rýhanı mura saqtalyp, kóptiń yryzdyǵyna aınalar edi-aý. Mundaı mysaldy kórip júrmiz. Kórnekti ǵalym Myrzataı Joldasbekovtiń jeke kitaphanasy ózi basqaratyn Prezıdenttik mádenı ortalyqtyń bir keń bólmesine jaıǵastyrylǵan. Oqyrman ıgiligine aınal­ǵan. Osyndaı úlgi kóbeıse deısiń. Sábıt Muqanov ta kitap jınaýǵa asa sergek qaraǵan. Máskeýde, Lenıngradta oqyǵan jyldary Almatydaǵy úıine áldeneshe já­shik kitap jiberip turǵan. El aralaı qalǵan­da aldymen kitap dúkenderine soǵyp, maý­qyn basady eken. Kitaphanasynyń ajaryn kóne kitaptar, alash arystarynyń eńbekteri ashyp turǵanynan habardarmyz. Qazaqtyń Qadyr Myrza-Álisi ár apta­nyń eki-úsh kúninde kitap dúkenderin aralaý­dy mashyq qylǵan. Máskeýden shyǵatyn «Knıjnoe obozrenıe» gazeti arqyly jańa kitaptar tizimin jasap alyp, qýyp izdep, qolyna túsiretin bolǵan. «Adamdardan al­maǵanymdy kitaptan taptym», dep kitapty ómirlik rýhanı serigi etip ótken Saǵat Áshim­baev stýdent kezinen-aq tirnektep jınastyra bastaǵan. Sonyń nátıjesinde asa baı kitaphana qoryn túzgen. Saǵattyń kitap jınaý qupııasy da qyzyq. «Qara bazarǵa» baryp, qymbat bolsa da eki-úsh danasyn satyp alady eken. Aqseleý Seıdimbek bolsa kórkem shyǵar­malardan góri tarıhı, fılologııalyq kitap­tardy basym jınaǵan. Ǵylymı jumystaryn jazǵanda akademııalyq oryndarǵa sırek baryp-aq qol sozymdaǵy sóreden barlyq keregin taýyp otyrǵanyn aıtýshy edi. Jáne bir ereksheligi, onyń kitaptary bos qalanyp turmapty. Sapyrystyryp qotara otyryp, qajetine jaratqan. Kózqanyqtyǵy sondaı, on myńnan asa kitabynyń árqaısysy qaı jerde turǵanyn jazbaı tanı alypty. Demek kúndelikti as-sýyndaı qajettiligine kirigip ketken ǵoı. Býkınıst dúkenderinen sómke toltyryp qaıtýdy ádetke aınaldyrǵan jazýshylar ne san. Sondaı jankeshti kitap jınaýshynyń biri О́tejan Nurǵalıev bolǵan. Marqum ala dorbasyn ustap, áıelin qoltyqtap alyp býkınıst dúkenderin aralaýdan jalyqpaıdy eken. Aqyn-fılosof Áýbákir Nálibaev ta jeke kitaphanasyn osyndaı jerden tolyq­tyra bilipti. Lermontovtyń 1932-1940 jyl­dary jaryq kórgen 6 tomdyq shyǵarmalar jınaǵyn býkınısten bolmasa qaıdan satyp alar edi? Osy jerde bir pikirdiń sheti qyltııady. Shetelderde býkınıst dúkenderiniń júıesi qatty damyǵan. Sondaı-aq kitapqumarlar uıymynyń jumystary jolǵa qoıylǵan. Soǵan oraı oqylym deńgeıi joǵarylap otyr. Tipti jeke kitaphanalardyń qoryn ús­te­meleýmen aınalysatyn kómek qyzmetteri de bar bolyp shyqty. Osy tektes úrdisti ózimizde qalyptastyrýdyń joldaryn izdestirip kórse qaıtedi? Kitaphanasyn kádimgideı qumartyp, sa­paly jınaǵannyń biri – aıtýly aqyn Temirhan Medetbek. Júrdim-bardym emes, talǵam­men jınapty. Búginde sonyń ıgiligin ózimen qatar ózgeler de kórýde. Mundaı jarqyn mysaldardy kóptep keltirýge bolady. Ár nárseniń tıimdi tetigi bolady. Sonyń qybyn taba bilgenniń upaıy túgel. Aıtalyq, kitap nasıhatynyń qaıtarymyna úmittengen abzal. Jańa kitap oqyrmandar nazaryna jedel iliksin deńiz. Jazýshylarmen kezdesýdiń sońy kitappen tabysýdyń dánekerine aına­lyp jatady. Avtorlarmen betpe-bet júz­de­sý kitapqa degen qumarlyq otyn mazdatady. Stýdent, sen, kitap jınaýdy qolǵa aldyń ba? Jas maman, ózińdegi kitap qory qor­dalanyp kele me? Baıaǵyda qyrdaǵy qoıshy­nyń úıinen kóp kitap kóretinbiz. Búgin she? Maıdan ótinde kitabyn júregine qysyp mert bolǵandardyń ardaqty sezimindeı sergektik, kitapqa degen súıispenshilik suıylyp ketken joq pa? Oılasaıyqshy. Muhtar Maǵaýın jańa páterge kóshe qalsa, sonyń eń úlken bólmesin jeke kitap­hanasyna saılap alady eken. «Úıimdi de osy kitaptarym úshin keńeıttim, áıtpese, báı­bishemiz ekeýmizge báribir emes pe?» dep syr ashypty Qaltaı Muhamedjanov. KITAP QALAI OQYLADY? Quranda da kitap oqýǵa mindetteıtin súre bar. Oqý – bir paryzyń, ımandylyqqa kelýińniń kepili ispetti. Oqymystylar oqymasa oı toqyraı­tynyn aıtqan. Oqymaǵan sanada sapalyq ózgerister kemshin so­ǵady eken. Aqpaǵan sý­dyń bor­sy­ǵany sekildi tatym­syz­dyqpen tuıyq­talady. Endeshe, kel, oqylyq! Kimder qalaı oqyǵan? Árıne, árqalaı. Daıyn tásil júktelmegen. Ár­kim­niń parqyna oraı, qa­laýymen. Bala jastan ki­tapqa baýlynsa, eseıgende de sol úıirsektiginen ajyramas edi-aý. О́ki­nishke qaraı, qolyna kitap ustamaıtyn ata-ana jas jetkinshegine bos ýa­ǵyz aıtady. Qaıdan ná­tı­je bolsyn. Qazir kitap oqýǵa ún­deı­tin tıimdi sharalar uıym­dastyryla bastady. Sonyń biri – «Bir el – bir kitap» jobasy. Bul jobanyń ıdeıasy AQSh-taǵy belgili ki­taphanalyq aksııanyń nátıjesinde paıda bolǵan. Bizde Abaıdyń «Qara sózderinen» bas­taldy. Kelesi jyly Muhtar Áýezovtiń «Qıly zamany» oqyldy. Sóıtip jalǵasyp jatyr. Buǵan da shúkir. Bir jaǵy mindettelip, bir jaǵy yqylas-ynta oıattyryp degendeı, kitap oqýǵa jappaı kiriskendeımiz. Áıt­se de «shybyrtqysyz» oqyǵanǵa ne jetýshi edi? Qaıtalap oqýdyń bereri mol. «Ústeldik kitap» degen uǵym qalyptasqan. Sonyń úlgi­si retinde Elbasy N. Á. Nazarbaevtyń úste­lin­de árdaıym Abaı kitaby jatatyndyǵyn aıtsaq ta jetkilikti. Talaı jazýshylardyń da mundaı áýes, júrek túkpirinen áste ajy­ratpaıtyn ǵadetterin jiktesek, uzaqqa ketemiz. Shyǵarma jazamyn dep otyryp, «Abaı jolynyń» júz betin oqyp tastaǵanyn ańǵar­maıtyn «ańǵal» klassıkterimiz de bolǵan. Sonymen, kim qalaı oqyǵan? Baýyrjan Mo­mysh­uly kitapty salystyra oqypty. Máse­len, Lermontovtyń, Geteniń, Abaıdyń óleńderin qatań saraptan ótkizip,oı elegimen salysty­ra­tyn bolǵan. Sóıtip ózi úkimin shy­ǵarady eken. «Qarańǵy túnde taý qal­ǵyp» óleńiniń tusyna – Abaıdyń aýdarmasyn besten joǵary baǵalapty. Kitaptyń shetine óz oılaryn irikpeı jazyp qoıatyndar qanshama? Tipti sala qulash eskertpelerin de syıǵyza bilgen. Al kitap betine esh syzat túsirmeı, búk­te­meı, mápelep oqıtan­dar­dyń óz tásil­deri bar eken. Jeke dápterge konspekti ja­saı­dy. Jazýdy qııamet-qaıymǵa te­ńeı­miz ǵoı, al oqýdyń jaýapkershiligin áste tómen­dete almaıtynymyz taǵy belgili. Oǵan ja­zyp ta, oqı da bilgen klassıkterimiz Muhtar Áýezov, Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov, Ǵabıden Mustafın jáne basqalardyń óne­ge­si kýá. Jáne de olar óz jeke kitap­ha­nalaryn jınaý­ǵa barlyq ǵumyryn qushtar­lyqpen arnap, máńgilikke muraǵa qaldyryp ketti. Álemde eń kóp oqıtyn elderdiń aldyńǵy qataryndaǵy Japonııada memleket tarapy­nan kitap dúkenderine qamqorlyq jasalýy­men qatar (qosymsha qun salyǵynyń tómen­detilýimen, t.b.), jeke kitaphanalardyń qor­lanýyna da mán berilip otyrady eken. Keıbir dúkenderde turaqty tutynýshylaryna kitap jeńil baǵamen satylady. Kitaby kóp jáne de ony ózi ǵana oqymaı, ózgelermen jıi bólisip otyratyn kitaphana ıelerine yntalandyrý syılyqtary tapsyrylyp turady. Bizdegi sııaqty beti ashylmaı, saýsaq tımegen kitap­tardy ol jaqta tabý qıyn soǵady eken. Úı­lerindegi aqjem bolyp, muqabasynyń toz-tozy shyqqan kitaptardy maqtan etse kerek. Jasyratyn nesi bar, qazir jas urpaq jeke kitaphana jınaýǵa yqylassyz. Bir kitaby joq otaýdy kórgende, kóńil qulazıdy. BAQ-tardaǵy kitap nasıhatynyń kemshindiginen baspalardan jaryq kórip jatqan ónimder der kezinde tutynýshylarǵa jete bermeıdi. Telearnalardaǵy, radıodaǵy jańa kitaptyń tanystyrylymy týraly habarlar mardymsyz, bola qalǵannyń ózinde sapalyq jaǵynan kóńilden shyǵa bermeıdi. Al balalar kitaptary jóninde sırek aıtylady. Osy­nyń bári kitap oqylymynyń artýyna, jeke kitaphanalardyń únemi tolyqtyrylyp oty­rýyna belgili bir dárejede kedergi keltiredi. Sóz reti kelgende aıtaıyq, ázirge respýb­lıkalyq «Kitap jarshysy» gazetiniń jaqsy talpynysy men irgeli izdenisi quptarlyq. Biraq ony jazdyrtyp alatyn belsendilerdiń azdyǵy qynjyltady. ... Qolda kitap bolsa, oqylmaı qoımaıdy ǵoı. KITAP QALAI «URLANADY»? Iá, jaqsy kitap qoldy bolyp, kádimgi maǵy­na­synda urlanady eken. Sóıtip ıesine qaıtpaı qalatyndary da bar. Iesiniń qattylyǵynan kóńili aýǵan kitapty qalaı da qystyryp ketip, keıin oqyp bolǵan soń, urlyǵyn ózi ashatyndar kóptep kezdesedi. Budan neni baıqaımyz. Kitapqumar jannyń ózegin órtep bara jatqan yntyzarlyqty sezemiz. Sosyn bul qylyǵyna keshirimmen qaraısyz. Qyzyq bolsyn, myna bir kúlkili jaıtty, belgili jazýshy Dýlat Isabekovtiń aıtqany­nan keltirip kórelik: «... Qazirgi adamdarǵa bir kitapty «osyny oqyp shyǵa ǵoı» dep usynǵan­nyń ózinde, otyrǵan jerinde qaldy­ryp ketedi-aý. Bizdiń kezimizde qolǵa túspeı júrgen óte qundy dúnıege (qundy kitap, árıne) kózimiz tússe, jymqyryp ketpeýdiń ózi «kúná» bo­latyn... Taǵy da sol Asqar Sú­leımenov ekeý­miz. Tólegen Toqbergenovtiń jeke kitaphana­syn­daǵy eki kitapqa kóńilimiz ketti. Surap alyp oqyǵanǵa bermeıtinin bilemiz. Biri – Ýılıam Folknerdiń «Osobnıak» degen romany, ekinshisi – Genrıh Belldiń «Gde ty byl, Adam» romany. Osy eki kitapty Tókeńniń úıinen alyp shyǵý úshin qanshama ter tóktik de­seń­shi. Biraq keıin oqyp bolǵan soń urlyǵy­myzdy moıyndap, ıesine qaıtarǵanbyz». Synshy, marqum Saılaýbek Juma­bekov­tiń jeke kitaphanasynyń asa baı bolǵanyn aıta kelip, belgili jazýshy Jumabaı Shash­taıuly onyń kitapqa degen nıeti múlde basqasha ekendigin úlgi etip júredi. Saılaýbek júz attyń ishinen Qulagerdi tanyǵan Kúreńbaı synshydan beter sezgir, ıesi aıalap ustaǵan kitapqa qolqa salyp alyp ketýden taıynbaıtyn tabandy eken. ... «Urlyqtyń» da osyndaı uly minezi bar eken ǵoı! KITAP QALAI BÁSEKELESEDI? Ne úshin básekelesýi tıis? Árıne, ómir súrý úshin, oqyla berýi úshin, rýhanı jan azyǵyna aınalý úshin... Túsinikti. Kitappen nendeı keremet básekege túse alady eken, bátir-aý?! Tabylypty. Ǵalamtor degen dókeıiń. Kompıýterlik júıedegi ǵalamtorsyz úıdi kózge elestete almaısyz. Múmkin aýyl­dyq jerde sırekteý bolar. Al qalanyń keıbir úıindegilerin saýsaq búgip sanamalaýǵa týra keledi. Sonymen, ǵalamtoryń qanatyn jaıyp, dúnıeniń tórt buryshyndaǵy jańa­lyq ataýlyny alaqanyńa salyp qoıady. Qup delik. Zaman aǵymyna balaıyq. Durys. О́rkenıet kóshine ilesýimiz kerek qoı. Sol ǵalamtordan álem klassıkterinen bastap, qalaǵan jazýshylardyń kitaptaryn oqı beretin boldyq. Kádimgi jeke kitapha­nań­nan qalaýyńdy alyp oqyp otyrǵan sekildisiz. Tipti sóreden tappaǵanyńdy taba­syń. Yńǵaıly. Tek ekranǵa kóz salýdan tap­jyl­masań, qajymasań boldy. Memlekettik iri kitaphanalarda da qajet deseńiz, osyndaı qyzmet usynylady. Qazir sondaı kitaphana qorlaryna túsken basylymdardy ǵalamtor ádisine beıimdep ala qoıatyn óte kúrdeli tehnologııa iske qosylǵan. Demek Qazaqstan baspalarynan shyqqan týyndylarmen etene tanysýǵa, olardy kereginshe oqýǵa zor múmkindik týyp tur eken. Jaraǵan! Biraq ǵalymdar ǵalamtordan oqyǵan kitaptan góri qolyńa ustap, betterin paraqtap, súısingen jerińdi sıpalap degendeı tushy­nyp, yrzalanyp, oqıǵaǵa óziń aralasyp júr­gen­deı qyzynyp, taraýlaryn aýdarystyryp qarap, mazmunyna álsin-áli úńilip, beıne-bir kitap dosyńmen qushaqtasyp, muń-zaryńdy tókken­deı nemese qýanysh-shattyqqa kenelgendeı bo­lyp balqyǵanyń, janyńdy lázzat­tandy­ra­ty­nyn dáleldep aıta bastady. Eń bastysy, ǵa­lam­torǵa qaraǵanda jadqa saqtaý qabileti ál­gin­deı kitap ustap oqyǵanda ózgeshe artady eken. Shirkin-aı, sonda kóz qanyp, oı ushqyr­lanyp, kóńil aıdyndanyp, zerde jebelenip ketetin bolǵany ǵoı... Mun­daı pikirdi qupta­masqa amalyń joq. Sońǵy bir derek kóz­deri­nen baıqaǵanymyzdaı, kompıýterlendirilgen AQSh-tyń ózi kitap oqı bastapty. Burynnan oqyp kelgen ǵoı. Endi nazardy osy tásilge keńinen salǵanǵa uqsaıdy. Kádimgi qarapaıym kitaptyń joly bolǵaly turǵandaı eken. Parıjge bir jolymyz túskende, 1995 jyly IýNESKO-da Álemdik kitap merekesin ótkizý alǵash ret sóz bolǵanyn, keıin bul sharanyń oıdaǵydaı júzege asqanyn estigenbiz. Sonda jeke kitaphananyń negizin qa­la­maı, memlekettik júıeni tereń damy­týdyń múmkindikteri shekteýli bolary kókeıkesti másele retinde qozǵalypty. Oryndy kóte­ril­gen eken. Qalaı desek te úı jaǵdaıynda kitap kórip, soǵan kóz úıretpegen baldyr­ǵannan keleshekte keremet kitapqumar adam shyǵady dep túıindeý ábestik sekildi. Qys­qa­sy, ǵalamtordan jerinbeı otyryp, qolyń­nan da kitabyńdy tastamaý kerek shyǵar. Qos tizgindi qatar ustaǵanǵa ne jetýshi edi. «Kitaphana týraly» zań 130 memlekette bar eken. Bizde she? Áli kúnge qabyl­dan­baǵan. Muny qalaı túsinemiz? Sóıte tura oqyrmany kóp memleket atanǵymyz keledi. Eshten kesh jaqsy delik. Básekeli zamanda kitap mereıin asyratyn jobalarǵa keń múmkindik ashqan durys. Kitap nasıhattalsyn! Kitap qurmettelsin. Ki­tapty oqymaýǵa bolmaıtyndaı dárejege kó­terilýimiz kerek. Yqylas-nıet oıatalyq. So­nyń joldary kóp eken. Mysaly, Aqtóbe qa­la­synda obys ákimdigine qarama-qarsy orna­las­qan Mádenıet ortalyǵynyń aldyn­da kór­nekti jazýshy Ábdijámil Nurpeıisov­tiń áıgili «Qan men ter» trılogııasynyń keıipkerlerine arnalǵan eskertkish boı kóter­geninen habardarmyz. Sony kórgende sol ki­tapty qaıtalap oqyǵysy keletinin jasy­r­maǵan edi bir qartymyz. Mine, nasıhat! KITAP QALAI MURALANADY? Kóz­diń jaýyn alyp turǵan jeke kitaphanaǵa qaraǵan saıyn, erteńgi kúni ne bolar eken dep oılanyp, kóńilimizdi aıaz qaryp ótetinin nesine jasyramyz. Osy mol baılyqtyń ıesi – klassık jazýshynyń kitaphanasynyń taǵdyry ne bolaryn kim bilgen shynynda da? Beımálim? Bir mysal. Ensıklopedııalyq bilim ıesi, dańǵaıyr aqyn Qaınekeı Jar­maǵambetovtiń kitaphanasynan sol kezdiń ádebıet tarlandarynan bastap, jasóskin ta­lanttardyń sýsyndamaǵany kemde-kem bo­lypty. Ne izdese sol tabylypty. Alash arys­tarynyń kitaptaryn Muqaǵalı men Keń­shilikke, taǵy basqalarǵa tyǵyp úles­tirip, jasyryn qaıtaryp alyp otyrǵan ǵoı. Belgili jýrnalıst Jaqsylyq Júnisuly Qaınekeıdiń jaqyn týysy bolyp keledi. Sol kitaphananyń qyzyǵyn kórgenderdiń biri. Tamsanyp aıtady kitap jaıly. Lermon­tov­tyń papırýs qaǵazyna jazylǵan ki­tabynyń danasy bar eken. Chılı aqyny Pablo Nerý­da­nyń óz qoltańbasymen syılanǵan kitaby saq­talǵan. Ahań, Jahań, Maǵjan­dar­dyń arab­­sha shyǵarmalaryn jatqa aıtqany­nyń kýási bolypty. Ybyraı Altynsarınniń «Kel, balalar, oqylyq!» óleńiniń: «Bir Allaǵa syıy­nyp»,– dep bastalatynyn sol kitaphanadan kórip, tań qalǵany áli esinde eken... Sol kitaphana taǵdyry aıanyshty bolypty. Aqyn aıyq­pas dertke ushyrap, Torǵaıyna kelip, demi úzilerde ózi Almatydan túgelimen aldyrt­qan kitaphanasyna jáýdirep qaraı beripti. Kózi jumylǵan soń kóp uzamaı qyzyl kirpishten órilgen aýrýhananyń bir bólmesine jı­nalǵan kitaphanasy órtke oranǵan... Qalǵan-qutqany qazir el ıgiligine aınalyp keledi... Ieleri joq kitaphanalar... Janashyry­nyń kóz maıyn taýysyp, jınalyp edi-aý! Qazir kimge mura bolyp qaldy eken? Búgingi kúnge sol tolyq kúıinde shashaýsyz jetkenderi de bar, ókinishke qaraı shashylyp qal­ǵan­dary da kezdesedi. Syrbaı Máýlenovtiń kitaphanasyn kórgenbiz. Búgin she? Belgisiz? Ǵafý Qaıyrbekovtikin Bádesh apamyz sol kúıinde jaratyp otyr. Balǵabek Qydyr­bek­uly men Sapar Baıjanovtyń baı murasy urpaqtarynyń, odan qaldy bylaıǵy jurt­tyń ıgiligine jaraýda. Safýan Shaımerdenov pen Juban Moldaǵalıevtiń, Qadyr Myrza-Áli men О́tejan Nurǵalıevtiń, t.b. kórnekti tulǵalardyń kitaphanalary da saqtalýymen rızashylyq týǵyzady. Zeınolla Qabdolov­tyń Almaty men Atyraý arasyna qapshyq­tap tasylyp, qaıyra túpki qoryna qosylǵan kitaptary da kóńil toltyrady. Áljappar Ábishevtiń kitaphanasyn kúıeý balasy, má­denıet janashyry Jumash Qasymhan jazý­shyǵa óz atynan syılanǵan sol D.Qonaevtyń úıinde, sórelerine Álekeńniń «boıy jetpegen» kúıinde mápelep ustap otyr eken. Mine, janashyrlyq! Qysyltaıańda jeke kitaphana kúnkóris óteýi­ne de jarap ketken. О́tpeı, qynjylys ta tý­dyrǵan. Oǵan aıǵaqty N.Gogoldiń 1838 jyl­ǵy 1 (13) mamyrda Rımnen A.S.Da­nı­levskııge jazǵan hatynan ańǵarýǵa bolady: «... Prokopovıch pıshet, chto on moeı bıblıotekı ne prodal, potomý chto nıkto ne hotel kýpıt, no chto on zanıal dlıa menıa dengı – 1500 rýb., ı prosıt ıh vozvratıt emý po vozmojnostı skoree» («Perepıska N.V. Gogolıa» v dvýh tomah. I tom). Kitap qoryn satpaǵanmen, Astanadaǵy «Otyrar» kitaphanasyna yqylaspen ótkizý­shiler qatary jıilep keledi eken. Saparǵalı Begalın murasy túgelge jýyq qabyl­da­nypty. Aqseleý Seıdimbekov 1560 qazaq shejiresin amanattap ketipti. Tursynbek Ká­kishev 1600 kitabyn syılasa kerek. Mine, bul órkenıet eline tán márt minezdi quby­lys. О́rken jaıa bersin ónege. Túrik áleminiń maqtanyshy Qońyr Mando­kı­diń 25 myńnan asatyn kitap qory tú­zil­gen jeke kitaphanasyn Astanaǵa aldyr­tý jaıy sóz bolyp edi, nátıjesinen áli habarsyzbyz. Al ádebıet synshysy, jazýshy Qulbek Ergóbektiń kıeli Túrkistanda Tur­ǵyt Ozal kóshesinen «Túrki tildes halyqtar kitaphanasyn» ashyp, oǵan jıyrma myńdaı kitabyn syıǵa tartýy – naǵyz zııaly azamat­tyń abyroıyn árdaıym asyra bereriniń kepili. Nemese kórnekti syn­shy Zeınolla Se­rik­qalıev pen ádebıet zert­teý­shisi Myrza­baı Keńbeıildiń ómirlik dosty­ǵy­nyń jar­qyn dánekerindeı bolǵan kitap almasyp, jı­naýdaǵy tájirıbesin úlgi tuta bilsek, utary­myz mol bolar edi-aý! Asyly, jeke kitap­hanaǵa qatysty órkendi isterdiń molyǵa túskeni qýantady. ... Jeke kitaphana rýhanı mura kózine aınalyp jatyr eken! Masattandyryp, mar­qaıtady! Qaısar ÁLIM.