Ekologııalyq qaýipsizdik negizi – energııany teńgerimdi paıdalaný

Almatyda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «HHI ǵasyrdaǵy jahandyq turaqty damýdyń energoekologııalyq strategııasy» atty jańa kitabynyń tusaýkeseri bolyp ótti. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde uıymdastyrylǵan bul jıynda negizinen jańa ǵylymı eńbekte atap kórsetilgen qazirgi zamanǵy jahandyq úderis jaǵdaıyndaǵy energoekologııalyq máselelerdi túbegeıli sheshýdiń joldary men jahandyq energetıkalyq jáne ekologııalyq qaýipsiz álemdi qalyptastyrý máseleleri keńinen qarastyryldy. Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulovtyń bul basqosýǵa qatysýshylarǵa jol­daǵan quttyqtaýyn osy ve­domstvonyń vıse-mınıstri Mu­rat Orynhanov oqyp berdi. Onda «Memleket basshysynyń bul úzdik eńbegi álemniń energetı­ka­lyq jáne ekologııalyq qaýip­siz damýyna qatysty kókeıkesti problemalardy teorııalyq já­ne metodologııalyq, ıaǵnı ádis­temelik zertteýleriniń sıklyn, kezeńin aıaqtap otyr» dep kór­setilgen. Sóz reti kelgende atap aıtarlyǵy, tyń týyndyda ener­­go­ekologııalyq strategııa­nyń eń ózekti mindeti men maq­saty ǵy­lymı turǵydan alǵanda naqty tujyrymdalǵan. «HHI ǵasyrdaǵy jahandyq turaqty damýdyń ener­go­eko­lo­gııalyq strategııa­sy» atty ki­tap­tyń alǵashqy taraýynda ba­sylym avtory búgingi tańda álem­de qalyptasyp otyrǵan jaǵ­daıǵa jan-jaqty taldaý ja­saıdy. Sonymen qatar, mundaı kúrdeli máseleni sheshýdegi álem­dik ınstıtýttar atqaratyn is-sharalardyń baǵyt-baǵdary men strategııalyq mindetteri de alǵa qoıylady. Al kitaptyń ekinshi bólimi turaqty ener­go­ekologııalyq damýdy júzege asy­rýdyń qaǵıdalary men ádis­terine arnalǵan. Sóıtip, jańa eńbektiń úshinshi bóliminde Qazaqstannyń jáne EýrAzEQ memleketteriniń úlgisinde ener­go­­ekologııalyq strategııany iske asy­rýdyń múmkindikteri keńinen ashylǵan. Aıta ketetin taǵy bir jáıt, monografııada birqatar mem­­leketterdiń energoekologııa­lyq damýynyń algorıtmderi men naqty shemalary da barynsha qamtylǵan. Bıylǵy jyly jeke shańyraq kótergenine jıyrma jyl tolatyn táýelsiz memleket – Qazaqstan­nyń Prezıdenti Nursultan Na­zar­baevtyń «HHI ǵasyrdaǵy ja­han­dyq turaqty damýdyń ener­go­ekologııalyq strategııasy» atty ǵylymı eńbeginiń tusaýkeserine qatysqan Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri M.Orynhanov, «Parasat» ulttyq ǵylymı-tehnolo­gııa­lyq holdınginiń prezıdenti N.Bekturǵanov, reseılik akademıkter A.Spısyn, N.Garankın, QazUÝ rektory Ǵ.Mutanov jańa ba­sylym jóninde óz oılaryn ortaǵa saldy. Jasyratyny joq, búgingi tań­daǵy eń aýqymdy ári mańyz­dy­lyǵy óte joǵary, kezek kúttir­meı­tin jahandyq kúrdeli proble­maǵa aınalyp otyrǵan ekologııa­lyq jáne energetıkalyq qaýipsiz­dik máseleleri keńinen qamtylǵan eńbek týraly óz pikirlerimen bó­lis­ken reseılik jáne qazaqstan­dyq kórnekti ǵalymdar tujyry­my bir arnaǵa toǵysty. Onyń ózindik sebepteri de jetkilikti, óıtkeni Qazaqstan Prezıdentiniń monogra­fııasyndaǵy aıtylǵan ıdeıa­lardyń qaı-qaısysynyń bolmasyn kó­keıkestiligi joǵary ekendigi talas týdyrmaıdy. Jańa týyndynyń tusaýke­se­rinde sóz alǵan Ál-Farabı atyn­daǵy QazUÝ rektory Ǵa­lym Mu­tanovtyń pikirinshe, ór­kenıet ór­kendep, odan ári damy­ǵan sa­ıyn energoe­kologııalyq qaýip­siz­dik má­selesi alǵy shepke shy­ǵyp otyr. О́ziniń jańa eńbe­gin­de Qazaqstan Prezıdenti bu­rynǵy ıdeıalardyń damýyna ja­ńa tu­jy­rymdamaly tásilderdi, ıaǵnı kúrdelilikterdiń sheshimin tabý­dyń tıimdi jolyn usynady deıdi ol. Osy rette Reseı Ǵylym aka­de­mııasynyń professory, Eýr­Az­EQ ıntegrasııalyq problema­lardy stra­tegııalyq zertteýler ınstı­tý­tynyń dırektory Anatolıı Spı­synnyń tujyrymy nazar aýda­rar­lyqtaı. – Nursultan Ábishulynyń álemdik deńgeıdegi memlekettik qaıratker jáne iri ǵalym ekendigin onyń búgingi kúni tusaýkeseri ótken jańa qundy eńbegi de tolyqtaı dáleldeıdi. Jańa ǵy­lymı eńbek avtorynyń aý­qym­dy energoekologııalyq stra­te­gııa­ny júzege asyrýdyń jáne ony qalyptastyrýdyń negizgi ári túıindi problemalaryn aı­qyn­daýy quptarlyq. Sondaı-aq, ol álemde jerdiń energetıkalyq resýrstaryn tek damyǵan elder ǵana paıdalanyp qoımaıtyndaı tártiptiń bolýyna da úndeıdi. Árıne, damýshy elder de osyndaı múmkindikke ıe bolsa, nur ústine nur bolar edi, – deıdi Anatolıı Spısyn. Qoryta aıtqanda, monografııa avtorynyń «tek energııany teń­gerimdi paıdalanýdyń birlesken jolyn daıarlaǵanda ǵana álemdik qoǵamdastyq jahandyq ekolo­gııa­lyq qaýipsizdik negizin qura ala­dy» degen tujy­ry­mynyń ma­ńy­zy zor ekendigi aqıqat. Baqyt BALǴARINA. Almaty.